Arbeidstryggleik og helse

Observerte verknader

Auka temperaturar er ei stor bekymring for HMS, både for innandørs- og utandørsarbeidarar. Ekstrem varme kan påverke konsentrasjonen og forårsaka mental trøyttleik, dehydrering, utmatting, forverring av hjarte-, respiratoriske og nyresjukdommar, og potensielt varmeslag, utmatting og synkope, viss kroppen ikkje klarer å oppretthalde sin vanlege temperatur (Parsons, 2014; Varghese eit al., 2018; EØS-avtalen, 2022, EU-OSHA, 2023b, HMS-wiki, 2023;). Intens fysisk arbeid kan vidare bidra til internt generert kroppsvarme. Langvarig eksponering for varme kan føra til nedsett dømmekraft, redusert årvåkeining og trøyttleik, og dermed auka risikoen for ulukker. Ytterlegare varmeeksponering utanfor arbeidstida kan hindre arbeidstakarar i å gjenopprette tilstrekkeleg frå varmestress mellom arbeidsskift, spesielt viss dei bur i dårleg avkjølte forhold (Hansen eit al., 2013). I enkelte regionar, kan arbeidsmønster må endrast for å unngå dei varmaste og mest solrike timar og nattarbeid kan auke for å kompensere. Dette kan føra til redusert konsentrasjon og snøggleik av refleksar og synlegheit kan òg bli påverka, noko som fører til auka risiko for arbeidsrelaterte skadar (Jones eit al., 2020; Narocki, 2021 (engelsk).

Friluftsarbeidarar

Varmestress er ein betydeleg risiko for utandørsarbeidarar, spesielt når dei gjer intens fysisk arbeid i direkte eksponering for sollys og varme i sektorar som landbruk, skogbruk, fiskeri, konstruksjon, gruvedrift og steinbrot, transport og vedlikehald og forsyningar. Dei som er tilsett i lågtløna yrke som krev fysisk arbeid utanfor, kan vera spesielt utsett. Ekstreme temperaturar og hetebølgjer i Sør-Europa sommaren 2020 til 2022 forårsaka heteslag og varmerelaterte dødsfall blant utandørsarbeidarar, inkludert gatefeiarar og søppelsamlarar. Samla sett indikerer ein femtedel til ein fjerdedel av den totale arbeidsstyrken i Europa å bli utsett for ubehagelege høge temperaturar i minst ein fjerdedel av arbeidstida. Rundt halvparten av dei utandørs og manuelt aktive arbeidstakarar er utsett for svært høge temperaturar (Eurofound, 2017).

Folk som jobbar ute er òg i fare for auka eksponering for UV-stråling under eit skiftande klima, noko som aukar risikoen for solbrende og til slutt hudkreft. I Europa er utandørsarbeidarar meir utsett for hudkreft enn innandørsarbeidarar med liknande hudtype (Trakatelli eit al., 2016). Direkte eksponering for solstråling kan òg svekka motorkognitiv yting (Piil eit al., 2020) og auka risikoen for skadar.

På grunn av klimaendringar utvidast det geografiske spekteret av patogenar og overføringsvektorar (til dømes flått eller mygg). Dette set utandørsarbeidarar i mange yrke i fare for smittsame vektorborne sjukdommar (Jones eit al., 2020; Meima eit al., 2020), inkludert sjukdommar som allereie er etablerte i Europa og blir meir utbredt under det forandra klimaet (t.d. flåttboren encefalitt),og dei som tidlegare ikkje var endemiske i Europa som Rift Valley feber, gul feber, malaria, dengue og chikungunya.

Ekstreme vêrforhold, som flaum og skogbrannar, forventast å auke i få, alvorsgrad og intensitet over heile Europa og kan forårsaka skadar og dødsfall. Alvorlege vêrforhold kan auke risikoen for drukning, brannskadar, frostskadar, og for frontline beredskapsarbeidarar, risiko frå giftige gassar, eksplosjonar, ekstrem varme og bekjempar av brannar. Ved sida av dei fysiske konsekvensane påverkar klimafarar òg arbeidstakarnes psykiske helse (Schulte eit al., 2016; Dasgupta eit al., 2021; Who, 2022 (engelsk).

Jordbruk og skogbruk

Landbruksbefolkninga i EU står overfor spesielt alvorlege risikoar frå klimaendringar, inkludert varmerelaterte nyresjukdommar og andre sjukdommar, gjeve den eldre alderen, og dermed høg sårbarheit for EU-bøndene (ein tredjedel er over 65 år gammal; Jones eit al., 2020; El Khayat eit al., 2022).

Bønder og skogarbeidarar arbeider i område med skog, buskar eller høgt gras, der patogenberande flått og insektar trivst (Covert & Langley, 2002). Arbeidarane risikerer i aukande grad å pådra seg vektorborne sjukdommar som Lyme-sjukdom og flåttboren encefalitt (Jones eit al., 2020; Meima eit al., 2020)

Bønder og skogbrukarar står òg overfor risiko under oppryddinga etter ekstreme hendingar, til dømes frå fallande tre eller gjenstandar. Gjenplanting av skadade område og rodiing av kvistar for å redusera brannrisiko kan auka førekomsten av muskel- og skjelettlidingar (Jones eit al., 2020) sidan desse oppgåvene framleis hovudsakleg er ein manuell aktivitet.

Bygge- og anleggsverksemd

Arbeidarar i byggebransjen opererer ofte innanfor område under den urbane varmeøya (UHI) -effekten (dvs. høgare temperaturar i byområde enn i landlege omgivnadar på grunn av betong og asfalt, menneskelege aktivitetar og mangel på skuggeberande vegetasjon). Dei fysisk krevjande aktivitetane til bygningsarbeidarar aukar deira metabolske snøggleik og intern varmegenerering, noko som til slutt resulterer i meir varmestress (Nybo eit al., 2021). I løpet av 2022-sommarens hetebølgje i Frankrike vart det rapportert sju dødsulukker på jobb med ei mogleg kopling til det varme vêret, inkludert tre dødsfall i byggesektoren (Santé publique France, 2022).

Nødhjelpsarbeidarar

Ekstreme vêrforhold kan alvorleg påverke beredskapsarbeidarar, inkludert brannmenn, politimenn, akuttmedisinsk personale og psykologar, og i store katastrofar òg redningsarbeidarar, teknikarar, militært personell, antiterrorstyrkar, kroppshandterarar, oppryddingsarbeidarar, bygningsarbeidarar og frivillige.

Frontline brannmenn står overfor alvorlege yrkesmessige helserisiko, inkludert varmeutmatting, hudskader eller brannskadar, psykisk traume eller eksponering for giftige gassar eller kreftframkallande stoff og luftvegsirritasjon (Ioannou eit al., 2022). Blant brannmenn er hjarte- og karsjukdommar den leiande dødsårsaka, med høgare risiko for eldre arbeidstakarar med fysisk anstrengande oppgåver (EU-OSHA, 2023a). I verste fall kan liv gå tapt. Ein av skogbrannane med høgast dødsrate skjedde i august 2007 i Kroatia, der 12 brannmenn mista livet og ein vart alvorleg skadat (Stipaničev eit al., 2008).

Naturkatastrofar kan innebera flaum og relaterte risikoar som drukning og spreiing av vass- og vektorborne sjukdommar. Gnagarar tiltrekt av avfall kan spreie leptospirose. Gjennom kontakt med overlevande kan beredskapsarbeidarar bli påverka av sårinfeksjonar, dropeoverførte infeksjonar som tuberkulose, gastrointestinale sjukdommar og blodborne sjukdommar (til dømes HIV, hepatitt B og C). Andre infeksjonar gjennom kontakt med døde kroppar inkluderer gruppe A streptokokkinfeksjon (meningitt), sepsis eller sjeldne sjukdommar som Creutzfeld-Jakobs sjukdom (Hauke eit al., 2011).

Kollapsar bygningar og andre strukturar, støv og røyk frå kollapsar, og generell øydelegging kan auka ulukkesrisikoen. Oske, gass, røyk og støv frå brannar relatert til naturkatastrofar eller skred kan forårsaka auge- og lungeirritasjon, og potensielt kveling.

Beredskapsarbeidarar har ofte høg arbeidsbelastning og alvorleg tidspress, blir konfrontert med døden, og er pålagt å undertrykkja kjensler medan dei jobbar og samstundes vera kjenslemessig empatiske. Desse funksjonane er risikofaktorar for dårleg psykisk helse og utbrende (Hauke eit al., 2011).

Innandørsarbeidarar

Innandørsarbeidarar er òg utsett for klimatisk stress som kan auke under varmebølgjer, spesielt dei som jobbar i dårleg avkjølte bygningar eller i innstillingar med høg industriell varmeproduksjon, utfører tungt fysisk arbeid eller må bruke PPE under varmeforhold. Dette inkluderer elektrisitet, gass og vassforsyning og produksjon (t.d. av metaller) sektorar (Ciuha eit al., 2019; Fatima eit al., 2021 (engelsk).

Høge temperaturar aukar òg innandørs CO_2-nivå som kan redusere kognitiv kapasitet (Kapalo eit al., 2020). Høge temperaturar i kombinasjon med inneluftforurensande stoff kan òg forverre det såkalla”sjukebyggersyndromet” (Nazaroff, 2013).

Helsearbeidarar

For helsepersonell kan bruk av PPE i varme forhold utilsikta bidra til varmestress. I ein studie blant helsepersonell i Tyskland rapporterte over 95 % av undersøkte sjukepleiarar som jobba med COVID-pasientar og hadde på seg PPE utmatting i varmt vêr og høvesvis 93 % og 86 % rapporterte pusteproblemer og konsentrasjonssvikt (Jegodka eit al., 2021). Høg etterspørsel etter helsetenester under hetebølgjer kan føre til høg arbeidsbelastning, stressande og fysisk utfordrande forhold for helsepersonell. Vidare er den europeiske helsearbeidsstyrken aldrande, og vert dermed meir utsett for varmestress og andre HMS-risikoar. Andelen personar over 50 år som jobbar i helsesektoren auka med nesten 25 % mellom 2008 og 2016 (frå 27,6 % til 34,1 % av alle helsepersonell (European Commission, 2017). I urbane omgivnadar er den sentrale plasseringa av sjukehus ofte forbunde med ytterlegare eksponering for høge temperaturar via UHI-effekten; Nesten halvparten av urbane sjukehus i Europa står overfor ein sterk UHI-effekt.

Forventa verknader

Belastinga av flere klimasensitive farar på arbeidsplassen forventast å auke i framtida. Desse verknadene vil sannsynlegvis vere heterogene over heile Europa, med regionar som for tida er utsett for høge temperaturar, forventast å bli påverka mest. Regionar med tempererte klima, der arbeidstakarar er mindre akklimatisert til å jobbe i varme forhold, kan stå overfor auka yrkesrisiko i plutselege varme periodar. Medan menneske fysiologisk kan tilpassa seg arbeid i varme forhold, tek akklimatisering flere dagar og avheng av miljømessige, yrkesmessige og livsstilsfaktorar (Ioannou eit al., 2022). Medan negative verknader av framtidig oppvarming i Europa forventast å vere lågare samanlikna med andre regionar i verden (Dasgupta eit al. 2021), forventast arbeidarar i Sør-Europa, inkludert Kypros, Sør-Egearhavet (Hellas), Balearane (Spania) og Liguria (Italia), å lide mest av auka risiko for varmestress, og dei høgaste nedgangenane i effektiv arbeidskraft i utandørssektoren forventast i desse regionane (Dasgupta eit al. 2021).

Større konsekvensar av klimaendringar kan ha ein betydeleg innverknad på arbeidstilhøva. Til dømes kan behovet for å tilpasse avlingar til dei endra klimatiske tilhøva ha stor innverknad på landbrukssektoren i heile EU og skape høgt press på bønder for å tilpasse seg, samt forårsaka djuptgripande endringar i korleis arbeidet organiserast, og dermed risikoen for arbeidstakarar (Jones eit al., 2020). Likevel held fram med å vere konsekvensane av stigande temperaturar på mange industrisektorar i stor grad unassessed. I tillegg er det svært avgrensa informasjon om kostnadene ved helsekonsekvensar knytte til klimaendringar for arbeidstakarar, som i stor grad vil avhenge av tiltaka som er treft for å takle varmerisiko på jobben, anten det er på politikk-, sektor- eller bedriftsnivå.

Politiske reaksjonar

Det europeiske rammedirektivet om helse og sikkerheit på arbeidsplassen (direktiv 89/391 EEC), vedteke i 1989, er implementert i alle EUs medlemsstatar og utgjer det overordna rammeverket for arbeidstakarvern. Arbeidsgjevarar må gjennomføre ein arbeidsplass risikovurdering og setje førebyggjande tiltak for å beskytte arbeidstakarar mot ein kvar arbeidsplass risiko, etter eit hierarki av kontroll og prioritere tekniske og organisatoriske tiltak over personlege tiltak. Nokre HMS-risikoar handterast av spesifikke direktivar og dei nasjonale forskriftene som implementerer dei (t.d. knytte til arbeidsplassar og maskinar).

Varme- og UV-eksponering

På nasjonalt nivå har Kypros forskrifter som dekkjer varmestress hos arbeidstakarar. Andre land (til dømes Hellas) utviklar lovgiving (Ioannou eit al., 2022). I nokre land er tilrådde temperaturgrenser eller vegleiande temperaturar inkludert i arbeidsplassforskrifter eller i tariffavtalar. Dei avheng av type arbeid (t.d. lett vs. tungt fysisk arbeid) eller arbeidsplassens plassering (t.d. utandørs, innandørs eller kontorarbeid).

Det finst rettleiingsdokumentar for beskyttelse mot UV-stråling og varme på arbeidsplassen i ulike arbeidsmiljøer. For brannmenn har til dømes Den europeiske unions institutt (ETUI) saman med Den europeiske føderasjonen av offentlege tenesteunionar (EPSU) publisert ei rettleiing om brannmenns arbeidsvilkår, utfordringane med varme- og røykrisiko, fysiske og psykososiale risikoar og prioriteringar for førebygging (Scandella, 2012).

Rettleiing er tilgjengeleg på europeisk plan for å handtere varmerisiko på arbeidsplassen (EU-OSHA, 2023b). Arbeidsgjevarar bør utarbeida varmehandlingsplanar — i kombinasjon med eit tidleg varslingssystem der det er tilgjengeleg, til dømes SunSmart Global UV-appen (Modenese, 2022), eller varmevarslingsverktøyet utvikla i Heat-Shield-prosjektet (Flouris eit al., 2017). Medvitegjering om yrkesmessige varmehelseeffektar og tilpasningsløysingar for både arbeidstakarar og arbeidsgjevarar er viktig (Morris eit al., 2021). For alle førebyggjande tiltak eller handlingsplanar skal arbeidsgjevarane rådføre seg med sine arbeidstakarar og gje dei opplæring i gjennomføringa av tiltaka.

Periodar med lågare arbeidsintensitet og kortare arbeidstid bidreg til å tilpasse seg varme, spesielt i løpet av dei første dagane av varmeeksponering. Arbeidsgjevarar bør difor setje opp akklimatiseringsordningar for arbeidstakarar (sjå til dømes NIOSH, 2016). Organisatoriske tiltak inkluderer tilpasning av arbeidsplanar og planlegging av fysisk krevjande arbeid når det er kjøligare (tidleg morgon eller sein kveld) samt temperaturavhengige pausar eller retningslinjer for å jobbe heimanfrå.

Biologiske agensar

I samsvar med direktivet om biologiske agensar skal arbeidsgjevarar vurdere risikoar på arbeidsplassen ved eksponering for biologiske agensar og om mogleg unngå eller redusere eksponeringa. I samsvar med direktivet, relevant helseovervaking av arbeidstakarar før eksponering og deretter med jamne mellomrom. Viss ein arbeidstakar lid av ein infeksjon eller sjukdom på grunn av eksponering, bør overvåking tilbys andre arbeidstakarar. Effektive vaksiner skal gjerast gratis tilgjengeleg for arbeidstakarar som ikkje allereie er immune mot biologiske agensar dei sannsynlegvis vil bli utsett for. I nokre europeiske land refunderes TBE-vaksinasjon for personar med eksponeringsrisiko på jobb, t.d. i Slovenia (obligatorisk vaksinasjon), Estland og Slovakia (anbefalt vaksinasjon) (Steffen, 2019).

Spesifikk rettleiing er tilgjengeleg for arbeidstakarar i enkelte land, til dømes retningslinjene for arbeid i jordbruk eller skogbruk i Tyskland (TRBA 230).

I tillegg må arbeidstakarar få instruksar om kva dei skal gjere i tilfelle alvorlege hendingar, og arbeidsgjevarar må halde oversikt over arbeidstakarar utsett for visse biologiske stoff.