Krok 2.2 Identyfikacja ryzyka

Główne przesłanie

Zidentyfikuj potencjalne zagrożenia dla swojego regionu, które wymagają dalszej dogłębnej oceny. Pamiętaj, aby wziąć pod uwagę podatność na zagrożenia i ryzyko transgraniczne.

Zbieraj dane na temat zagrożeń klimatycznych w swoim regionie

Celem jest stworzenie systematycznej inwentaryzacji zagrożeń w Twoim regionie, czerpiąc z różnych źródeł. Obejmuje to przeszły klimat w danym obszarze (w tym lokalnie występujące ekstremalne zdarzenia pogodowe, takie jak powodzie, fale upałów lub pożary lasów), zapisy danych dotyczących wielu zagrożeń klimatycznych oraz informacje na temat narażenia i podatności na zagrożenia (w oparciu o cechy geograficzne i społeczno-ekonomiczne regionu). Oceny na poziomie krajowym lub kontynentalnym, takie jak EUCRA, mogą dodać cenne spostrzeżenia do tego wykazu.

W kroku 1.1 zaczęli Państwo gromadzić dane z wiarygodnych źródeł, w tym z własnej organizacji, lokalnych zainteresowanych stron oraz platform krajowych i unijnych, takich jak pulpit nawigacyjny portalu misji dotyczący przystosowania się do zmiany klimatu i profile krajowe Climate-ADAPT. Zasoby te mogą informować o zagrożeniach klimatycznych – w tym zagrożeniach ostrych (np. ekstremalnych zdarzeniach pogodowych) i przewlekłych (np. powolnych zmianach) – oraz o danych dotyczących zagrożeń, skutków, podatności na zagrożenia, narażenia i polityki przystosowania się do zmiany klimatu na szczeblu krajowym i regionalnym.

Zrozumieć i rozważyć podatność na zagrożenia

Skutki zmiany klimatu różnią się w poszczególnych sektorach/systemach (np. fizyczne zagrożenia dla infrastruktury, skutki społeczno-gospodarcze i zdrowotne dla społeczności) i grupach społecznych (np. osoby starsze, dzieci, kobiety, osoby zagrożone ubóstwem). Niektóre sektory, obszary i społeczności podlegające władzom lokalnym lub regionalnym są bardziej narażone na zmianę klimatu ze względu na wrodzoną wrażliwość (np. osoby starsze) lub ograniczoną zdolność do przystosowania się, często związaną z istniejącymi wcześniej nierównościami. Kluczowe znaczenie ma identyfikacja tych obszarów i mapowanie grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji społecznej. Stanowią one część ogólnego ryzyka, na jakie narażony jest dany obszar, i należy je wyraźnie uwzględnić w ocenie ryzyka (etap2.3). Wiele organizacji koncentruje się na technicznych środkach przystosowawczych (np. budowa grobli), ale równie ważne jest zmniejszenie podatności ludzi i sektorów na zagrożenia.

Sektor szczególnie wrażliwy

Grupy szczególnie wrażliwe

Niektóre sektory na danym obszarze mogą być bardziej wrażliwe lub mieć mniejszą zdolność do przystosowania się, a zatem być bardziej podatne na zagrożenia. Określenie tych wrażliwych sektorów ma kluczowe znaczenie dla priorytetowego traktowania działań przystosowawczych. Oceny ryzyka klimatycznego powinny uwzględniać ogólną wrażliwość na skutki zmiany klimatu i ekspozycję aktywów w wielu sektorach. Obejmują one rolnictwo, przemysł, zarządzanie ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi, zdrowie publiczne, dobrostan społeczny, urbanistykę, budynki, energię, transport, wodę, ochronę środowiska, różnorodność biologiczną, edukację i turystykę.

Dążenie do sprawiedliwej społecznie adaptacji poprzez uznanie słabszych grup społecznych i zaspokojenie ich potrzeb. Dane są niezbędne do identyfikacji i mapowania grup szczególnie wrażliwych. Etap 1.1 zawiera wytyczne dotyczące poruszania się po różnych poziomach dostępnych danych na temat obecnych warunków społeczno-gospodarczych. Obejmuje to na przykład gęstość zaludnienia lub strukturę wiekową (ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych i dzieci), podatność na zagrożenia i narażenie, a także może obejmować informacje jakościowe na temat zdolności instytucjonalnych do zarządzania określonymi rodzajami ryzyka. Zapoznaj się z istniejącymi badaniami lub mapami zagrożeń, aby zidentyfikować obszary, osoby i aktywa już zagrożone skutkami zmiany klimatu, ponieważ najprawdopodobniej będą one narażone na zwiększone ryzyko w przyszłości. Narzędzia do mapowania podatności na zagrożenia społeczne są przydatne w planowaniu przystosowania się do zmiany klimatu i pomagają w ocenie ryzyka.

Korzystne może być również zaangażowanie słabszych grup społecznych, przedstawicieli wrażliwych sektorów i odpowiednich zainteresowanych stron w procesy oceny ryzyka. Na przykład zaangażowanie pracowników opieki społecznej i służby zdrowia na szczeblu regionalnym lub lokalnym zapewnia równość i włączenie słabszych grup społecznych.

Adaptacja do skutków fal upałów w zmieniającym się klimacie w Botkyrka, Szwecja

W XX wieku fale upałów występowały w Szwecji raz na 20 lat (ostatnia miała miejsce w 1975 roku). Ale od początku tego tysiąclecia wystąpiły już cztery fale upałów (w 2003, 2007, 2010 i 2018 r.). W gminie Botkyrka podjęto szeroko zakrojone wysiłki w celu zmniejszenia zagrożeń dla zdrowia związanych z falami upałów. Dzięki tym wysiłkom opieka nad osobami starszymi, emerytura i opieka pielęgniarska mają większą wiedzę na temat zagrożeń związanych z falami upałów i list kontrolnych, których powinni przestrzegać w przypadku ostrzeżeń o falach upałów. W razie potrzeby można aktywować dodatkowy personel, aby zapewnić dalsze wsparcie w zakresie bezpiecznej opieki. W rezultacie podczas fali upałów w 2018 r. gmina była znacznie lepiej przygotowana i wyposażona niż wcześniej. Botkyrka wspiera również działania mające na celu poprawę komfortu cieplnego w pomieszczeniach i tworzenie „fajnych miejsc” w różnych częściach gminy.

Pełne studium przypadku dotyczące Climate-ADAPT

Environmental Justice Atlas, Berlin, Niemcy

Atlas Sprawiedliwości Środowiskowej dla Berlina ujawnia obecny stan środowiska obszaru metropolitalnego, wyszczególniając presje środowiskowe, przyczyny, skutki, wrażliwość, zagrożenia, użytkowanie gruntów i gęstość zabudowy. Wskaźniki koncentrują się na sprawiedliwości środowiskowej – hałasie i zanieczyszczeniu powietrza, obciążeniu bioklimatycznym, zielonych i otwartych przestrzeniach oraz deprywacji społecznej. Pokazują one, że stres termiczny w regionach miejskich nieproporcjonalnie wpływa na grupy o niższych dochodach. Dane te zostaną wykorzystane do przydzielenia środków finansowych na poprawę stanu środowiska w dzielnicach, które najbardziej ich potrzebują.

Źródło: Berliński Atlas Sprawiedliwości Środowiskowej

Uwzględnienie skutków transregionalnych i kaskadowych

Obszar podlegający Państwa jurysdykcji jest powiązany z otoczeniem, a skutki zmiany klimatu wykraczają poza granice administracyjne, wpływając na obszary pozostające poza Państwa kontrolą. Te współzależności (zwłaszcza w gospodarce wodnej) oznaczają, że potrzebna jest współpraca między władzami lokalnymi lub regionalnymi i sąsiednimi jurysdykcjami (zob. krok 1.3). Koordynacja ta – którą w niektórych krajach można zarządzać na szczeblu krajowym lub regionalnym – ma zasadnicze znaczenie dla przeciwdziałania wspólnym zagrożeniom i poruszania się w różnych kontekstach politycznych, prawnych i instytucjonalnych (zob. przykłady poniżej). Kaskady skutków występują, gdy kombinacja zagrożeń związanych i niezwiązanych z klimatem rozprzestrzenia się w różnych sektorach, wywołując kolejne skutki. Na przykład zmniejszenie opadów we wspólnym dorzeczu może prowadzić do niedoboru wody w dolnym biegu rzeki, wpływając na rolnictwo i dostęp do wody pitnej, a także do zagrożeń transgranicznych, takich jak zakłócenia w systemach transportowych. Przy ocenie ryzyka klimatycznego kluczowe znaczenie ma uwzględnienie tych skutków i wspieranie współpracy między sektorami i ponad granicami, aby zmniejszyć ich wpływ.

Umowa dotycząca obszarów przybrzeżnych: Podejście do zarządzania zintegrowanym zarządzaniem terenami podmokłymi, Sardynia, Włochy

Region przybrzeżny Oristano na Sardynii we Włoszech stoi w obliczu wielu zagrożeń klimatycznych, w tym suszy, powodzi przybrzeżnych i śródlądowych oraz fal upałów. Jego tereny podmokłe pomagają chronić region, działając jako pochłaniacz dwutlenku węgla i zapewniając odporność na ekstremalne zjawiska klimatyczne. Zarządzanie tymi terenami podmokłymi i ich ochrona stanowią jednak wyzwanie ze względu na rozdrobnione obowiązki rządu. Aby temu zaradzić, region opracował umowę dotyczącą obszarów przybrzeżnych – narzędzie zarządzania ułatwiające współpracę międzysektorową na szczeblu lokalnym, które wspiera zintegrowane zarządzanie przybrzeżnymi terenami podmokłymi. Umowa dotycząca obszarów przybrzeżnych ma 14 sygnatariuszy z różnych szczebli sprawowania rządów, w tym z gmin oraz władz lokalnych i regionalnych. Wykazuje zaangażowanie w wielopoziomowe i partycypacyjne sprawowanie rządów przez szerokie grono zainteresowanych stron i ilustruje skuteczne podejście do zarządzania działem wodnym oparte na porozumieniu zainteresowanych stron.

Źródło: Opowieści z misji (2024)

Wielodyscyplinarny plan strategiczny dla działu wodnego Vesdre, Walonia, Belgia

Po poważnych powodziach w lipcu 2021 r. uruchomiono multidyscyplinarny plan strategiczny dla okręgu Vesdre w Walonii (Belgia). Zapewnia on wspólną wizję dla tego terytorium, ukierunkowując odporną i spójną odbudowę regionu, wspartą finansowaniem walońskim w wysokości 1,1 mld EUR z Europejskiego Banku Inwestycyjnego. W planie uwzględniono zasady transgranicznego planowania w zakresie zmiany klimatu, obejmującego 25 gmin w różnym krajobrazie. Inicjatywa ta pokazuje, w jaki sposób gminy mogą współpracować na szczeblu regionalnym w celu budowania odporności na zmianę klimatu.

Więcej informacji na temat Wallonie Territorie SPW

Zasoby

Sprawozdanie EEA „Sprawiedliwa transformacja w kontekście przystosowania się do zmiany klimatu” (2021)
zawiera przegląd wiedzy i praktyk na rzecz sprawiedliwej odporności w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem społecznych skutków przystosowania się do zmiany klimatu i odporności.

briefing EEA pt. „W kierunku sprawiedliwej odporności”: nie pozostawiając nikogo w tyle przy przystosowywaniu się do zmiany klimatu (2021 r.),
analizuje, w jaki sposób zmiana klimatu wpływa na słabsze grupy społeczne i w jaki sposób można zapobiec tym skutkom lub je ograniczyć za pomocą sprawiedliwych działań przystosowawczych. Przedstawiono w nim przykłady polityk i środków ukierunkowanych na sprawiedliwość z całej Europy.

W briefingu EEA pt. „Addressing climate change adaptation in transnational regions in Europe” [„Rozwiązanie problemu przystosowania się do zmiany klimatu w regionach transnarodowych w Europie”] (2021)
przedstawiono, w jaki sposób państwa europejskie współpracują na rzecz przystosowania się do skutków zmiany klimatu we wspólnych regionach, w tym w niektórych „hotspotach” uznawanych za najbardziej narażone na dramatyczne zmiany.

Sprawozdanie EEA „Urban Adaptation in Europe: Co działa? (EEA, 2024)
Przedstawia przegląd przystosowania się do zmiany klimatu w miastach w Europie, w tym wyzwania i podejścia do budowania odporności. W rozdziale 2 opisano zagrożenia klimatyczne na obszarach miejskich.

Przystosowanie się EKG ONZ do zmiany klimatu i wody w basenach transgranicznych: Wyciągnięte wnioski i dobre praktyki (2015)
„Uczenia się i dobre praktyki w zakresie opracowywania strategii przystosowania się do zmiany klimatu na potrzeby zarządzania działem wodnym w środowiskach transgranicznych”.