Exclusion of liability

This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.

Website experience degraded
We are currently facing a technical issue with the website which affects the display of data. The full functionality will be restored as soon as possible. We appreciate your understanding. If you have any questions or issues, please contact EEA Helpdesk (helpdesk@eea.europa.eu).

Czerwonka bakteryjna

Shigelloza jest stosunkowo rzadką chorobą w Europie, prowadzącą do problemów żołądkowo-jelitowych wywołanych przez bakterie Shigella. Jest to jednak problem zdrowotny dla niektórych grup ludności i w niektórych krajach, również w krajach rozwiniętych. W Europie jedna szósta do jednej trzeciej przypadków jest przywożona przez podróżnych (ECDC, 2014–2022). Infekcje występują po połknięciu zanieczyszczenia kałem. Choroba dotyka w szczególności małe dzieci w krajach rozwijających się, a ogniska są częste w warunkach słabego zaopatrzenia w wodę i urządzeń sanitarnych, co prowadzi do około 160000 zgonów na całym świecie (Chung The i in., 2021). Mimo to choroba jest niedoceniana i często błędnie diagnozowana. Szczególnie niepokojąca jest wielolekooporność bakterii Shigella w różnych regionach (Lampel i in., 2018).

 

Źródło i transmisja

Shigelloza jest przenoszona głównie przez zanieczyszczenie kałem od osoby zakażonej do jamy ustnej innej osoby. Osoby zakażone, które nie myją dokładnie rąk po wypróżnieniu, mogą powodować nowe infekcje poprzez bezpośredni kontakt fizyczny (w tym kontakt seksualny) lub pośrednio poprzez zanieczyszczenie żywności lub wody. W Europie transmisja seksualna jest dziś powszechną drogą infekcji. Pacjenci mogą przenosić chorobę tak długo, jak bakterie Shigella są wydalane z kałem, co zazwyczaj występuje podczas ostrej infekcji, ale może trwać do 4 tygodni lub czasami kilku miesięcy.

Obok zakażeń między osobami, zanieczyszczone surowe mleko i przetwory mleczne lub niegotowane warzywa są innymi drogami transmisji (Gerba, 2009). Ponadto muchy mogą przenosić bakterie Shigella z latryn do odkrytego pokarmu (Gerba, 2009). Poza ludzkim ciałem Shigella może przetrwać tylko przez krótki czas (Niyogi, 2005). Co ciekawe, choroba może objawiać się już w bardzo niskich dawkach mniej niż dziesięciu komórek bakteryjnych, co jest ponad dziesięć tysięcy razy niższe niż w przypadku większości innych infekcji bakteryjnych (Chung The et al., 2016).

Epidemie występują głównie w miejscach, w których wiele osób jest razem (takich jak więzienia, instytucje dla dzieci, ośrodki opieki dziennej lub szpitale psychiatryczne), zwłaszcza gdy higiena osobista jest niska, a także wśród mężczyzn uprawiających seks z mężczyznami (Rebmann, 2009).

 

Skutki dla zdrowia

Infekcje Shigella mogą mieć łagodne lub ciężkie objawy, a niektóre osoby zakażone nie doświadczają nawet żadnych objawów. Jeśli objawy są objawowe, objawy zwykle trwają od 4 do 7 dni, a większość pacjentów wraca do zdrowia bez interwencji medycznych, z wyjątkiem prawidłowego nawodnienia. Objawy pojawiają się szybko, około jednego do trzech dni po zakażeniu i obejmują biegunkę – często z śluzem i (lub) krwią, gorączką, nudnościami, skurczami żołądka, a czasami bolesnym oddawaniem moczu lub defekacją. Bakterie Shigella mogą również wytwarzać toksyny, które krążą w krwiobiegu zakażonej osoby (toksemii). W cięższych przypadkach stolce może być krwawe i szczuplejsze (dysenteryjność) i mogą wystąpić powikłania, takie jak osłabienie mięśni jelita grubego (prowadzące do wypadnięcia odbytnicy), zapalenie wyrostka robaczkowego lub zagrażające życiu zapalenie okrężnicy. Również odwodnienie, niskie stężenie soli (hiponetremii) lub cukru (hipoglikemia) we krwi, zakażenia neurologiczne (zapalenie opon mózgowych), zapalenie kości (zapalenie błony śluzowej), zapalenie stawów, ropnie śledziony lub infekcje pochwy mogą wynikać z shigellozy. Do najbardziej niebezpiecznych objawów klinicznych należą drgawki, uszkodzenia neurologiczne lub wzrost liczby białych krwinek naśladujących białaczkę. W związku z długotrwałym działaniem u pacjentów mogą wystąpić zespół jelita drażliwego, zapalenie stawów lub zespół hemolityczny uremowy, który wpływa na czerwone krwinki, nerki i układ nerwowy (Pacheco & Sperandio, 2012).

Zachorowalność i śmiertelność

W państwach członkowskich EOG (z wyłączeniem Szwajcarii i Türkiye ze względu na brak danych) w latach 2007–2021:

  • 69,100 zakażeń (ECDC, 2023)
  • 15 zgonów i ogólna śmiertelność na poziomie 0,025 %. Wskaźniki śmiertelności różnią się jednak w zależności od szczepu bakterii i stanu pacjenta i mogą wzrosnąć do 20 % w przypadku hospitalizowanych pacjentów (Bagamian i in., 2020; Ranjbar i in., 2010).
  • Wzrost częstości występowania w latach 2015–2019 po spadku zgłoszonych przypadków w latach 2007–2014. W 2020 r. liczba zgłoszonych przypadków drastycznie spadła, co mogło wynikać z niedostatecznego poziomu zgłaszania i zmniejszenia narażenia w następstwie ograniczeń podróży i ograniczeń społecznych oraz środków higienicznych związanych z pandemią COVID-19.
  • Do 2019 r. około połowa przypadków dotyczyła podróży. Transmisja odbywa się głównie poprzez jedzenie, a rzadziej przez kontakt seksualny i osobisty.

(ECDC, 2014–2022)

Rozłożenie na populację

  • Grupa wiekowa z najwyższym wskaźnikiem chorób w Europie: dzieci poniżej 5 roku życia i mężczyźni w wieku od 25 do 44 lat (ECDC, 2014-2022)
  • Grupy zagrożone ciężkim przebiegiem choroby: dzieci poniżej 10 roku życia, osoby pozbawione dobrej opieki zdrowotnej lub borykające się z brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, osoby starsze i osoby z osłabionym układem odpornościowym (Kotloff i in., 2018; Niyogi, 2005 r.; Launay i in., 2017)

 

Wrażliwość na klimat

Odpowiedniość klimatyczna

BakterieShigellanajlepiej rosną w temperaturach otoczenia między 21 a 38 °C. optymalny zakres pH wynosi od 5,8 do 6,4 (Ghosh et al., 2007).

Sezonowość

W Europie większość zakażeń występuje późnym latem/jesień (ECDC, 2014-2022).

Wpływ zmiany klimatu

Zwiększone temperatury, opady deszczu i wilgotność powietrza zarówno przyspieszają rozrodczość bakteryjną, jak i zwiększają ryzyko zanieczyszczonej (pijącej) wody, co może zwiększyć ryzyko zakażenia shigellozą. Badania w Azji sugerują, że zmiany w warunkach klimatycznych mogą zmienić rozkład geograficzny bakterii Shigella i zwiększyć ryzyko zakażenia shigellosis (Song i in., 2018; Chen et al., 2019). Może to pośrednio wpłynąć na populację europejską, ponieważ niektóre infekcje shigellosis w Europie są związane z podróżami.

 

Profilaktyka i leczenie

Zapobieganie

  • Podnoszenie świadomości na temat skuteczności mycia rąk i ogólnej higieny, zwłaszcza podczas podróży w regionach o złych warunkach higienicznych lub podczas obchodzenia się z żywnością
  • Identyfikacja i zamknięcie zanieczyszczonych źródeł wody
  • Izolacja pacjentów w placówkach opieki w celu zapobiegania wybuchom epidemii
  • Systemy nadzoru umożliwiają wykrywanie chorób i późniejsze środki reagowania w celu powstrzymania ognisk choroby i zmniejszenia liczby przypadków
  • Szczepionki są w fazie eksperymentalnej

(Krajowe Akademie Nauk, Inżynierii i Medycyny, 2020 r.; Sciuto i in., 2021 r.)

Leczenie

  • Nawodnienie, leki przeciwbiegunkowe lub zmniejszające gorączkę
  • Antybiotyki mogą skrócić czas potencjalnej transmisji i choroby. Wielolekowe i rozległe szczepy oporne na leki są coraz bardziej problematyczne dla grup wysokiego ryzyka.

(Kotloff i in., 2018; CDC, 2022 R.)

 

Linki do dalszych informacji

 

Referencje

Bagamian, K. H., et al., 2020, Niejednorodność w enterotoksycznych zakażeniach Escherichia coli i shigella u dzieci w wieku poniżej 5 lat z 11 krajów afrykańskich: Podejście na szczeblu niższym niż krajowy określające ryzyko, śmiertelność, zachorowalność i zahamowanie wzrostu, The Lancet Global Health 8(1), e101–e112. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(19)30456-5

CDC, 2022, Centers for Disease Control and Climate Change impact [Centrum Kontroli Chorób i Skutków Zmian Klimatu], https://www.cdc.gov. Ostatni dostęp – sierpień 2022 r.

Chen, C.-C., et al., 2019, Epidemiologiczne cechy shigellozy i związane z tym czynniki klimatyczne na Tajwanie, Medicine 98(34), e16928. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000016928

Chung The, H., et al., 2021, Ewolucyjne historie i oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe w Shigella flexneri i Shigella sonnei w Azji Południowo-Wschodniej, Communications Biology 4(1), 353. https://doi.org/10.1038/s42003-021-01905-9

Chung The, H., et al., 2016, The genomic signatures of Shigella evolution, adaptation and geographical spread, Nature Reviews Microbiology 14(4), 235–250. https://doi.org/10.1038/nrmicro.2016.10

ECDC, 2014–2022, roczne sprawozdania epidemiologiczne za lata 2012–2020 – Shigellosis. Dostępne na stronie https://www.ecdc.europa.eu/en/shigellosis/surveillance-and-disease-data. Ostatni dostęp do Sierpień 2023.

ECDC, 2023 r., Atlas nadzoru chorób zakaźnych. Dostępne na stronie https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Ostatni dostęp do Sierpień 2023.

Gerba, C. P., 2009, patogeny przenoszone na środowisko. W mikrobiologii środowiska, prasa naukowa, s. 445-484. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-370519-8.00022-5

Ghosh, M., et al., 2007, Częstość enterotoksycznego Staphylococcus aureus i Shigella spp. W niektórych surowej ulicy vended indyjskiej żywności, International Journal of Environmental Health Research 17(2), 151–156. https://doi.org/10.1080/096031207012

Kotloff, K. L., et al., 2018, Shigellosis The Lancet 391(10122), 801–812. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)33296-8

Lampel, K. A., et al., 2018, A Brief History of Shigella, EcoSal Plus 8(1), 1-25, https://doi.org/10.1128/ecosalplus.ESP-0006-2017

Launay, O., et al., 2017, Safety Profile and Immunologic Responses of a Novel Vaccine Against Shigella sonnei Administered Intramuscularly, Intradermally and intranasally: Wyniki dwóch równoległych randomizowanych badań klinicznych fazy 1 u zdrowych dorosłych wolontariuszy w Europie, EBioMedicine, 22, 164–172. https://doi.org/10.1016/j.ebiom.2017.07.013

Niyogi, S. K., 2005, Shigellosis, The Journal of Microbiology 43(2), 133–143.

Pacheco, A. R., & Sperandio, V., 2012, toksyna Shiga w enterohemorrhagic E. coli: Regulacje i nowe strategie przeciwdziałania wirulencji, Frontiers in Cellular and Infection Microbiology 2, 2235-2988. https://doi.org/10.3389/fcimb.2012.00081

Ranjbar, R., et al., 2010, Fatality due to shigellosis ze szczególnym uwzględnieniem analizy molekularnej szczepów Shigella sonnei wyizolowanych z przypadków śmiertelnych, Iranian Journal of Clinical Infectious Diseases 5(1) 36–39.

Rebmann, T., 2009, Spotlight on shigellosis, Pielęgniarka 39(9), 59–60. https://doi.org/10.1097/01.NURSE.0000360253.18446.0f

Song, Y. J., et al., 2018, The epidemiologiczny wpływ czynników klimatycznych na wskaźniki zachorowalności shigellozy w Korei, International Journal of Environmental Research and Public Health 15(10), 2209. https://doi.org/10.3390/ijerph15102209