Deklaracja budapeszteńska i działania WHO w Europie

Deklaracja budapeszteńska: przyspieszenie działań na rzecz zdrowszych ludzi, dobrze prosperującej planety, zrównoważonej przyszłości

Przyjęta 6 lipca 2023 r. przez ministrów zdrowia i środowiska państw regionu europejskiego WHO deklaracja budapeszteńska

formułuje zobowiązania polityczne i działania mające na celu przeciwdziałanie zagrożeniom dla zdrowia wynikającym z potrójnego kryzysu związanego ze zmianą klimatu, zanieczyszczeniem i utratą różnorodności biologicznej, a także odbudowę po pandemii COVID-19 i w kontekście tej odbudowy. W deklaracji nadano priorytet pilnym, szeroko zakrojonym działaniom w zakresie wyzwań zdrowotnych związanych z tym potrójnym kryzysem, a jej celem jest przyspieszenie sprawiedliwej transformacji w kierunku odpornych, zdrowych, sprawiedliwych i zrównoważonych społeczeństw. Przyjmując deklarację budapeszteńską, kraje zobowiązały się do walki z zanieczyszczeniem i zmianą klimatu, zapewnienia wszystkim dostępu do bezpiecznej wody, usług sanitarnych i higienicznych, włączenia kwestii przyrody i różnorodności biologicznej do polityki oraz promowania czystego, bezpiecznego i zdrowego środowiska zbudowanego. Dodatkowe zobowiązania dotyczyły systemów opieki zdrowotnej.

Deklaracja promuje zaangażowanie sektora zdrowia w zmianę klimatu i przemawia za zdrowiem w kształtowaniu polityki klimatycznej. Jeśli chodzi o politykę przystosowania się do zmiany klimatu, kluczowym zobowiązaniem jest opracowanie, aktualizacja i wdrożenie krajowych planów przystosowania się do zmiany klimatu w dziedzinie zdrowia, zarówno jako odrębnych dokumentów, jak i w ramach szerzej zakrojonych krajowych działań w zakresie planowania przystosowania się do zmiany klimatu. Drugie wydanie dokumentu Zero żałuje: intensyfikacja działań w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej na rzecz zdrowia w regionie europejskim WHO, zainicjowana na 7. konferencji ^{ministerialnej} w sprawie środowiska i zdrowia w Budapeszcie, stanowi tło i wspiera przyjęcie i realizację zobowiązań dotyczących zmiany klimatu i zdrowia zawartych w deklaracji poprzez zestaw postulatów wysokiego szczebla i konkretnych działań wdrożeniowych.

Aby wesprzeć zdolności państw w zakresie wdrażania, deklaracja ma również na celu wzmocnienie zarządzania, inwestycji w zasoby ludzkie oraz generowanie wiedzy i narzędzi działania. Podkreśla również wzmocnienie pozycji organizacji młodzieżowych, aby ich działania były bardziej istotne w kształtowaniu i wdrażaniu polityki. Plan działania na rzecz zdrowszych ludzi, dobrze prosperującej planety i zrównoważonej przyszłości na lata 2023–2030 stanowi integralną część deklaracji i opisuje zestaw działań mających na celu przyspieszenie niezbędnych przemian. Aby przyspieszyć realizację zobowiązań, uruchomiono partnerstwa na rzecz europejskiego procesu ochrony środowiska i zdrowia (EHP) jako nowy mechanizm ukierunkowany na działania. Jego celem jest zbliżenie krajów i partnerów mających wspólny interes w określonym obszarze tematycznym w celu współpracy nad wspólnymi projektami i działaniami. Zainicjowano cztery partnerstwa na rzecz EHP, koncentrujące się na działaniach w dziedzinie klimatu w sektorze zdrowia, współpracy z młodzieżą, biomonitoringu człowieka i zdrowej mobilności. Partnerstwo na rzecz działań w dziedzinie klimatu w sektorze zdrowia ma na celu zapewnienie regionalnej społeczności praktyków w celu wymiany podejść, doświadczeń i badań, ponieważ kraje opracowują ścieżki i rozwiązania w zakresie rozwoju odpornych na zmianę klimatu, niskoemisyjnych i zrównoważonych środowiskowo systemów opieki zdrowotnej.

W kontekście polityki europejskiej deklaracja będzie wspierać m.in. Europejski Zielony Ład, strategię UE w dziedzinie zdrowia na świecie, unijne programy ramowe w zakresie badań naukowych i innowacji (program „Horyzont Europa” i poprzednie programy) oraz rozporządzenie UE w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia.

Grupa robocza ds. zdrowia w kontekście zmiany klimatu: KTO EUROPA

Grupa robocza WHO ds. zdrowia w kontekście zmiany klimatu (HIC) została utworzona w 2012 r. w ramach mandatu Europejskiej Grupy Zadaniowej ds. Środowiska i Zdrowia (EHTF) na wniosek państw członkowskich Europejskiego Regionu WHO w celu ochrony zdrowia przed niekorzystnymi skutkami zmiany klimatu. EHTF jest wiodącym międzynarodowym organem odpowiedzialnym za wdrażanie i monitorowanie europejskiego procesu ochrony środowiska i zdrowia, w szczególności zobowiązań określonych w deklaracji ostrawskiej w sprawie środowiska i zdrowia.

Grupa robocza ds. HIC składa się z wyznaczonych przedstawicieli państw członkowskich i partnerów. Ułatwia dialog i współpracę między państwami członkowskimi w regionie europejskim WHO i innymi zainteresowanymi stronami, a także komunikację i realizację zobowiązań w zakresie ochrony zdrowia przed negatywnymi skutkami zmiany klimatu. W szczególności grupa robocza promuje i opowiada się za włączeniem kwestii zdrowotnych do krajowych polityk łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej oraz działa jako katalizator w promowaniu, wdrażaniu i monitorowaniu zobowiązań dotyczących zmiany klimatu i zdrowia zawartych w deklaracji ostrawskiej na szczeblu międzynarodowym, krajowym i niższym niż krajowy. HIC stanowi platformę wymiany doświadczeń i innowacji, promowania narzędzi, przekazywania dowodów i wykazywania dobrych praktyk w zakresie zmiany klimatu i zdrowia oraz zachęca do partnerstwa między krajami i zainteresowanymi stronami.

WHO Europe pracuje nad zmianą klimatu i zdrowiem

W 2018 r. WHO/Europa opublikowała sprawozdanie pt. „Public health and climate change adaptation policies in the European Union” [Polityka w zakresie zdrowia publicznego i przystosowania się do zmiany klimatu w Unii Europejskiej], w którym przeanalizowano zmiany w polityce zdrowotnej w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w państwach UE i zestawiono wybrane studia przypadków dotyczące dobrych praktyk.

Ponieważ region europejski WHO jest najszybciej ocieplającym się regionem na świecie, WHO/Europa opublikowała kluczowe dokumenty wspierające państwa członkowskie w dostarczaniu aktualnych informacji i wytycznych dotyczących ciepła i zdrowia, w tym przegląd: Ciepło i zdrowie w regionie europejskim WHO: zaktualizowane dowody na skuteczną profilaktykę. Przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej WHO/Europa opracowuje zaktualizowaną, drugą edycję wytycznych dotyczących planów działania w zakresie ciepła i zdrowia (HHAP). Ta edycja ma na celu wspieranie decydentów i praktyków w sektorze zdrowia i poza nim w opracowywaniu skoordynowanych, kompleksowych HHAP. Chociaż wytyczne te są skierowane przede wszystkim do państw członkowskich w regionie europejskim WHO, oczekuje się, że będą one miały znaczenie międzynarodowe.

Powodzie są najczęstszą klęską żywiołową w regionie europejskim WHO, a jedna dziesiąta ludności miejskiej mieszka na obszarach zagrożonych powodzią. Aby zaradzić skutkom powodzi dla zdrowia, WHO/Europa opracowała wytyczne, w tym publikacje „Powódź: zarządzanie zagrożeniami dla zdrowia w regionie europejskim WHO oraz powodziami i zdrowiem: arkusze informacyjne dla pracowników służby zdrowia. Specjalna strona internetowa stanowi punkt kompleksowej obsługi zasobów WHO dotyczących powodzi. Zgodnie z protokołem EKG ONZ-WHO/Europa w sprawie wody i zdrowia trwają prace nad wzmocnieniem odporności usług wodnych i sanitarnych na zmianę klimatu, w tym na powodzie.

Inicjatywa dotycząca profili krajowych w zakresie zdrowia i zmiany klimatu stanowi podstawę prac WHO mających na celu monitorowanie krajowych i globalnych postępów w zakresie zdrowia i zmiany klimatu. Profile te, opracowane we współpracy z krajowymi organami ds. zdrowia, dostarczają opartych na danych migawek zagrożeń klimatycznych i oczekiwanych skutków zmiany klimatu dla zdrowia, śledzą obecne reakcje polityczne i podsumowują kluczowe priorytety krajowych działań w dziedzinie klimatu i zdrowia. Na całym świecie ponad 80 krajów uczestniczyło w tej inicjatywie od czasu jej uruchomienia w 2015 r., w tym kilka państw członkowskich z europejskiego regionu WHO.