Potrzeby decydentów szczebla niższego niż krajowy w zakresie wiedzy na temat klimatu i zdrowia

Uwzględnienie zdrowia w planowaniu przystosowania się do zmiany klimatu 

Aby lepiej zrozumieć zdolność władz lokalnych i regionalnych do planowania i wdrażania środków przystosowania się do zmiany klimatu, respondentów zapytano o ustalenia administracyjne dotyczące zmiany klimatu w ich gminie. Większość (61%) zgłosiła posiadanie specjalnego działu ds. zmiany klimatu. Ponadto 60 % gmin, które udzieliły odpowiedzi, posiadało plan przystosowania się do zmiany klimatu, a kolejne 23 % było w trakcie opracowywania takiego planu. Wyniki te wskazują, w jakim stopniu zmiana klimatu i przystosowanie się do niej zostały zinstytucjonalizowane w ramach struktur samorządowych.

Oprócz istnienia planów przystosowania się do zmiany klimatu w badaniu zbadano również zakres, w jakim kwestie zdrowotne zostały uwzględnione w planowaniu przystosowania się do zmiany klimatu. 52 % planów przystosowania się do zmiany klimatu zawierało specjalny komponent dotyczący zdrowia (54 ze 104 zgłoszonych planów przystosowania się do zmiany klimatu), przy czym 17 respondentów rozważa uwzględnienie zdrowia w przyszłych planach przystosowania się do zmiany klimatu. Jest to nieco więcej niż zostało zgłoszone przez misję UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu (EU Mission on Adaptation Signatories). W 2024 r. 60 % planów zgłoszonych przez sygnatariuszy misji obejmowało zdrowie (Europejskie Obserwatorium ds. Klimatu i Zdrowia, 2025 r.). Koncepcja „Jedno zdrowie” została uwzględniona w 14 planach adaptacyjnych, a częściowo w kolejnych 27 planach. 

Zgłoszona wiedza na temat wpływu klimatu na zdrowie

Wśród respondentów panowała powszechna zgoda co do tego, że zmiana klimatu wpłynie w najbliższej przyszłości na zdrowie ludzi na ich lokalnym obszarze (prawie 90 %) i już to robi (ponad 87 %) (wykres 1). Ustalenie to jest spójne z wynikami uzyskanymi od władz lokalnych i regionalnych uczestniczących w misji UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, w przypadku której zdrowie stało się kluczowym obszarem budzącym obawy w ocenach ryzyka klimatycznego i narażenia na nie. Zdrowie uznano również za kluczowy wynik działań przystosowawczych zgłoszonych w ramach misji (misja UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, 2026 r.). 

Rysunek 1. Postrzeganie przez respondentów obecnych i przyszłych (10-letnich) skutków zmiany klimatu dla zdrowia w ramach ich kompetencji (%)

Większość respondentów stwierdziła, że posiada przynajmniej częściową wiedzę na temat zagrożeń dla zdrowia związanych ze zmianą klimatu (95 %), identyfikuje grupy szczególnie wrażliwe (91 %) i współpracuje z odpowiednimi zainteresowanymi stronami (83 %). Respondenci z małych gmin rzadziej odpowiadali „tak, w pełni” na to pytanie (wykres 2). Odzwierciedla to podobne dane zgłoszone w ramach inicjatywy Globalnego Porozumienia Burmistrzów, w której stwierdzono, że małe gminy pozostają w tyle za dużymi gminami pod względem zdolności do planowania i przygotowania się do działań, a także oceny ryzyka. Tylko 29 % małych gmin ukończyło lub prawie ukończyło oceny ryzyka w porównaniu z 46 % w przypadku większych gmin (EEA, 2026).

Rysunek 2. Odsetek respondentów, którzy odpowiedzieli „tak, w pełni” na pytanie o wystarczającą wiedzę, według wielkości populacji organu.

Do urzędników technicznych skierowano zestaw bardziej szczegółowych pytań dotyczących wiedzy i umiejętności (132 respondentów). Najwyższe poziomy wiedzy zgłoszono w odniesieniu do przeprowadzania ocen ryzyka związanego ze zmianą klimatu w odniesieniu do zdrowia – w tym uwzględniania grup szczególnie wrażliwych w ocenach ryzyka związanego z klimatem – oraz określania i oceny wariantów przystosowania się do zmiany klimatu. Jednak tylko 8% urzędników technicznych stwierdziło, że czują się pewnie w korzystaniu z narzędzi oceny ekonomicznej, takich jak analiza kosztów i korzyści (CBA) lub analiza wielokryterialna (MCA), a tylko 9% miałoby wystarczającą wiedzę do monitorowania efektów zdrowotnych i wpływu na grupy szczególnie wrażliwe. Wykorzystywanie wyników oceny, wybór odpowiednich wskaźników do śledzenia postępów oraz integracja równości to również aspekty, o których niski odsetek respondentów technicznych (<20%) poinformował, że posiada wystarczającą wiedzę (wykres 3).

Chociaż wiele gmin w całej Europie posiada system monitorowania i sprawozdawczości określony w ramach swojego planu przystosowania się do zmiany klimatu, tylko mniejszość ma jasno określone wskaźniki i cele (EEA, 2023). Wyniki badania odzwierciedlają również tę lukę między uznaniem znaczenia monitorowania i oceny a techniczną zdolnością do prowadzenia tych działań.

Rysunek 3. Samodzielnie zgłaszana wiedza i umiejętności urzędników technicznych w zakresie klimatu i zdrowia