Gorączka Zachodniego Nilu

Wirus Zachodniego Nilu (WNV) jest wirusem przenoszonym przez komary, który powoduje gorączkę Zachodniego Nilu i ma szerokie rozmieszczenie geograficzne. Rosnące temperatury prawdopodobnie zwiększą transmisję i wydłużą rozmieszczenie WNV i długość sezonu transmisji, zwiększając tym samym ryzyko zakażenia w istniejących gorących punktach, a także w wcześniej niedotkniętych regionach w Europie.

Liczba zgłoszonych przypadków gorączki Zachodniego Nilu i przypadków nabytych lokalnie (mapa) oraz liczba zgłoszonych przypadków i przypadków nabytych lokalnie (wykres) w Europie
_{Źródło: ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases [Atlas nadzoru chorób zakaźnych],}

_{Uwagi: Mapa i wykres przedstawiają dane dotyczące państw członkowskich EOG i państw współpracujących, z wyłączeniem Danii, Szwajcarii i Turcji ze względu na brak danych. Granice i nazwy przedstawione na tej mapie nie oznaczają oficjalnego poparcia ani akceptacji ze strony Unii Europejskiej. Choroba podlega zgłoszeniu na szczeblu UE, ale okres sprawozdawczy jest różny w poszczególnych państwach. Gdy kraje zgłaszają zero przypadków, wskaźnik powiadomień na mapie jest wyświetlany jako "0". Jeżeli państwa nie zgłosiły choroby w danym roku, wskaźnik ten nie jest widoczny na mapie i jest oznaczony jako „niezgłoszony” (ostatnia aktualizacja w lipcu 2024 r.).}

Źródło transmisji &

WNV występuje w niezwykle dużej liczbie różnych gatunków (ptaków), co wyjaśnia jego szerokie rozmieszczenie geograficzne (Blitvich, 2008). Podczas gdy ptaki działają jako główny gospodarz wirusa, ludzie i inne ssaki mogą zachorować po ukąszeniu przez komara zakażonego wirusem WNV. Jednak ssaki nie są w stanie same zakażać komarów (Chancey i in., 2015). Stałe infekcje między komarami a ptakami w okresach aktywności komarów powodują utrzymanie wysokich ilości wirusa, co prowadzi do niezmiennie wysokiego ryzyka infekcji u ludzi. Przez cały sezon zimowy w Europie WNV może utrzymywać się u komarów (Rudolf i in., 2017).

WNV jest przenoszony głównie przez komary Culex, a w mniejszym stopniu przez komary Aedes. Komary Culex są szeroko rozpowszechnione w całej Europie (ECDC, 2022a,b). Istnieje jednak większe prawdopodobieństwo transmisji WNV na południu w porównaniu z Europą Północną, ponieważ wyższe temperatury przyspieszają potencjał transmisji komarów Culex (Colpitts i in., 2012; Vogels i in., 2017). Komary mogą również przenosić WNV do swoich jaj i larw, utrzymując w ten sposób krążenie wirusa (Colpitts i in., 2012).

Oprócz drogi zakażenia wektorem komara, WNV może być również przenoszony przez transfuzje krwi, przeszczepy narządów lub matczyną transmisję z matki na nienarodzone dziecko (Hayes i in., 2005).

Skutki dla zdrowia

Tylko 20% osób zakażonych WNV wykazuje objawy. U około jednej piątej tych pacjentów rozwija się gorączka, której często towarzyszą inne objawy, takie jak bóle głowy, bóle, wymioty, biegunka lub wysypka. Większość osób, u których rozwija się gorączka, w pełni odzyskuje zdrowie, ale może odczuwać osłabienie i zmęczenie przez dłuższy czas.

Mniejszość osób zakażonych rozwija ciężką chorobę, czyli chorobę neuroinwazyjną Zachodniego Nilu (WNND). W przypadku dawstwa narządów ryzyko rozwoju WNND jest jednak stosunkowo wysokie: 40% osób otrzymujących narząd zakażony WNV otrzymuje WNND (Anesi i in., 2019). WNND może obejmować zapalenie opon mózgowych (zapalenie błon otaczających mózg i rdzeń kręgowy), zapalenie mózgu (zapalenie samego mózgu) lub w rzadkich przypadkach zapalenie poliomyelitis, które może prowadzić do częściowego paraliżu i uszkodzenia mięśni serca lub płuc. Objawy obejmują wysoką gorączkę, bóle głowy, sztywność szyi, drżenia, drgawki, utratę wzroku, drętwienie, a nawet paraliż i śpiączkę. Pacjenci z ciężkimi objawami mogą nie w pełni wyzdrowieć, a czasami WNND kończy się zgonem.

Zachorowalność i śmiertelność w Europie

W państwach członkowskich EOG i państwach współpracujących (z wyłączeniem Danii, Szwajcarii i Turcji ze względu na brak danych) w latach 2008–2022:

• 6,537 przypadków
• Wskaźnik zgłoszonych przypadków w UE/EOG wyniósł 0,1 na 100 000 mieszkańców w 2019 r. w porównaniu z 0,3 w 2018 r.
• Liczba przypadków śmiertelnych wśród zakażeń o znanym wyniku wyniosła średnio 12 % w latach 2016–2019.
• Ponad 90 % przypadków ze zgłoszonym statusem hospitalizacji było hospitalizowanych w latach 2016–2019
• Rosnąca liczba zakażeń zidentyfikowanych jako nabyte lokalnie, przy czym w latach 2016–2022 >90 % przypadków nabyto lokalnie.
• W latach 2010–2019 nie zaobserwowano wyraźnej tendencji w zakresie liczby zgłaszanych zakażeń nabytych lokalnie. Najwyższe wartości odnotowano jednak w 2010 r., 2012 r., 2013 r., 2016 r., 2018 r. i 2022 r.

(ECDC, 2014–2022)

Rozkład w populacji

• Wskaźniki zakażeń rosną wraz z wiekiem i są najwyższe w grupie wiekowej o najwyższym wskaźniku chorób w Europie: >65 lat
• Wskaźniki zakażeń są wyższe wśród mężczyzn niż wśród kobiet (ECDC, 2014–2021)
• Grupy zagrożone ciężkim przebiegiem choroby: osoby starsze i osoby z niską odpornością
• Grupy podwyższonego ryzyka zakażenia: pracownicy migrujący i podróżni

Wrażliwość klimatyczna

Przydatność klimatyczna

WNV może infekować komary Culex w temperaturach tak niskich jak 18 °C. Jednak wyższe temperatury prowadzą do krótszych okresów inkubacji (tj. okresu rozwoju wirusa w komarach), szybszej mutacji i ewolucji wirusa oraz zwiększonego miana wirusa (Leggewie i in., 2016). Gatunek komara Culex rozwija się w temperaturze około 11–35 °C, przy szybszym tempie rozwoju i dłuższych porach roku w wyższych temperaturach (Mordecai i in., 2019; Rueda i in., 1990). Wystarczająco wysokie temperatury w miesiącu Maj mają istotny wpływ na dynamikę transmisji WNV przez cały sezon (Angelou i in., 2021). Oprócz temperatury powietrza komary Culex są również wrażliwe na inne czynniki klimatyczne, takie jak temperatura gleby, wilgotność względna, zawartość wody w glebie i prędkość wiatru, które są ważnymi czynnikami napędzającymi epidemiologię WNV (Stilianakis i in., 2016). Większe opady deszczu, wysoka wilgotność i wiatr zmniejszają liczebność komarów, a tym samym ryzyko WNV (Ferraccioli i in., 2023). Do reprodukcji potrzebne są jednak naturalne lub sztuczne pojemniki wypełnione wodą.

Sezonowość

W Europie większość przypadków występuje między lipcem a październikiem, przy czym najwyższy poziom zakażeń odnotowano głównie w sierpniu (ECDC, 2014–2021). Sezonowość zakażeń zbiega się z cieplejszym okresem, w którym wektory komarów są najbardziej aktywne, częstość gryzienia ptaków jest wysoka, a wystarczająco wysoka temperatura otoczenia umożliwia namnażanie się wirusa u wektorów w całej Europie (ECDC, 2014–2021; Kioutsioukis i in., 2019).

Wpływ zmiany klimatu

Czynniki klimatyczne są głównymi czynnikami wpływającymi na dynamikę populacji komarów przenoszących WNV, przy czym temperatura i długie okresy klimatu umiarkowanego do ciepłego są najsilniejszymi determinantami wzrostu populacji komarów (Ferraccioli i in., 2023). Ciepły klimat w Europie zasadniczo doprowadzi do krótszego okresu inkubacji wirusa WNV i przyspieszy tempo ewolucji wirusa, zwiększając tym samym miano wirusa w populacjach żywicieli. Co więcej, w wyższych temperaturach komary Culex rozwijają się szybciej, wydłużają sezon rozrodczy i częściej się odżywiają. W związku z tym rosnące temperatury prawdopodobnie doprowadzą do szybszej transmisji i szerszej dystrybucji wirusa WNV, dłuższych sezonów transmisji i większego ryzyka lokalnego nabywania zakażeń wirusem WNV u ludzi zarówno na istniejących obszarach transmisji, jak i w wcześniej nienaruszonych regionach europejskich (Leggewie i in., 2016).

Zapobieganie & Leczenie

Zapobieganie

• Ochrona osobista: odzież z długimi rękawami, środki odstraszające komary, siatki lub ekrany, klimatyzacja i ograniczenie aktywności na świeżym powietrzu w nocy
• Zwalczanie komarów: zarządzanie środowiskowe, np. minimalizowanie możliwości reprodukcji w otwartych wodach naturalnych i sztucznych oraz środki biologiczne lub chemiczne, np. środki owadobójcze i środki chemiczne do uzdatniania wody (np. zob. działalność grupy działania ds. zwalczania komarów w Niemczech)
• Aktywne monitorowanie i nadzór komarów, przypadków chorób i środowiska w celu zapobiegania przenoszeniu (np. zob. studia przypadków inicjatywy „Mückenatlas”,projektu EYWA lub nadzoru WNV w Grecji)
• Podnoszenie świadomości na temat objawów choroby, przenoszenia choroby i ryzyka ukąszenia komara
• Badania przesiewowe dawców krwi i narządów
• Obecnie żadna szczepionka przeciwko WNV nie jest dopuszczona do stosowania u ludzi (DeBiasi i Tyler, 2006)

Leczenie

• Brak specyficznej i skutecznej terapii przeciwwirusowej
• Leczenie objawowe z kontrolą bólu lub terapią nawadniającą
• Ścisłe monitorowanie pacjentów z zapaleniem mózgu lub zapaleniem mózgu. Wspomaganie wentylatora lub masaże serca w celu uniknięcia niewydolności oddechowej lub serca (Chancey i in., 2015; DeBiasi i Tyler, 2006).

Odniesienia

• Anesi, J. A. i in., 2019, Arenaviruses and West Nile Virus in solid organ transplant recipients: Wytyczne American Society of Transplantation Infectious Diseases Community of Practice, Clinical Transplantation 33(9), e13576. https://doi.org/10.1111/ctr.13576
• Angelou, A. i in., 2021, A climate-dependent spatial epidemiological model for the transmission risk of West Nile virus at local scale [Zależny od klimatu przestrzenny model epidemiologiczny ryzyka transmisji wirusa Zachodniego Nilu w skali lokalnej], One Health 13, 100330. https://doi.org/10.1016/j.onehlt.2021.100330.
• Blitvich, B. J., 2008, Transmission dynamics and changing epidemiology of West Nile virus [Dynamika transmisji i zmieniająca się epidemiologia wirusa Zachodniego Nilu], Animal Health Research Reviews 9(1), 71–86. https://doi.org/10.1017/S1466252307001430
• Chancey, C. i in., 2015, The Global Ecology and Epidemiology of West Nile Virus [Globalna ekologia i epidemiologia wirusa Zachodniego Nilu], BioMed Research International e376230, 1-10 http://dx.doi.org/10.1155/2015/376230
• Colpitts, T. M. i in., 2012, Wirus Zachodniego Nilu: Biology, Transmission, and Human Infection [Biologia, transmisja i infekcja u ludzi], Clinical Microbiology Reviews 25(4), 635–648. https://doi.org/10.1128/CMR.00045-12
• DeBiasi, R. L. i Tyler, K. L., 2006, West Nile virus meningoencephalitis, Nature Clinical Practice Neurology 2(5), 264–275. https://doi.org/10.1038/ncpneuro0176
• ECDC, 2014–2021, Roczne sprawozdania epidemiologiczne za lata 2012–2019 – zakażenie wirusem Zachodniego Nilu. Dostępne pod adresem: https://www.ecdc.europa.eu/en/west-nile-fever/surveillance-and-disease-data/annual-epidemiological-report. Ostatni dostęp: kwiecień 2023 r.
• ECDC, 2022a, Culex modestus – obecny znany rozkład: Marzec 2022 r., internetowe mapy komarów, ECDC, Sztokholm. Dostępne pod adresem: https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/culex-modestus-current-known-distribution-march-2022. Ostatni dostęp grudzień 2022 r.
• ECDC, 2022b, grupa Culex pipiens – obecny znany rozkład: Marzec 2022 r., internetowe mapy komarów, ECDC, Sztokholm. Dostępne pod adresem: https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/culex-pipipiens-group-current-known-distribution-march-2022. Ostatni dostęp: grudzień 2022 r.
• ECDC, 2023, Surveillance Atlas of Infectious Diseases [Atlas nadzoru chorób zakaźnych]. Dostępne pod adresem: https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Ostatni dostęp: kwiecień 2023 r.
• Ferraccioli, F. i in., 2023, Effects of climate and environmental factors on mosquito population inferred from West Nile virus surveillance in Greece [Wpływ czynników klimatycznych i środowiskowych na populację komarów na podstawie nadzoru nad wirusem Zachodniego Nilu w Grecji]. Sprawozdania naukowe 13, 18803. https://doi.org/10.1038/s41598-023-45666-3
• Hayes, E. B. i in., 2005, Epidemiology and Transmission Dynamics of West Nile Virus Disease, Emerging Infectious Diseases 11(8), 1167–1173. https://doi.org/10.3201/eid1108.050289a.
• Kioutsioukis, I. i Stilianakis, N.I., 2019, Assessment of West nile virus transmission risk from a weather-dependent epidemiological model and a global sensitivity analysis framework [Ocena ryzyka transmisji wirusa zachodniego nilu na podstawie zależnego od pogody modelu epidemiologicznego i globalnych ram analizy wrażliwości], Acta Tropica 193, 129-141. https://doi.org/10.1016/j.actatropica.2019.03.003
• Leggewie, M. i in., 2016, populacje Culex pipiens i Culex torrentium z Europy Środkowej są podatne na zakażenie wirusem Zachodniego Nilu, One Health 2, 88–94. https://doi.org/10.1016/j.onehlt.2016.04.001
• Mordecai, E. A. i in., 2019, Thermal biology of mosquito-borne disease [Biologia termiczna chorób przenoszonych przez komary], Ecology Letters 22(10), 1690–1708. https://doi.org/10.1111/ele.13335
• Rudolf, I. i in., 2017, Wirus Zachodniego Nilu u komarów zimujących, Europa Środkowa, Parasites & Vectors 10(452), 1-4. https://doi.org/10.1186/s13071-017-2399-7
• Rueda, L. M. i in., 1990, Temperature-Dependent Development and Survival Rates of Culex quinquefasciatus and Aedes aegypti (Diptera: Culicidae), Journal of Medical Entomology 27(5), 892–898. https://doi.org/10.1093/jmedent/27.5.892
• Stilianakis, N.I., et al., 2016, Identification of Climatic Factors Affecting the Epidemiology of Human West Nile Virus Infections in Northern Greece [Identyfikacja czynników klimatycznych wpływających na epidemiologię zakażeń ludzkim wirusem zachodniego Nilu w północnej Grecji]. PLoS ONE 11(9), e0161510. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0161510
• Vogels, C. B. i in., 2017, Vector competence of European mosquitoes for West Nile virus, Emerging Microbes & Infections 6(e96), 1-13. https://doi.org/10.1038/emi.2017.82