Osuwiska

Obserwowane efekty

W latach 1995-2014 w 27 krajach[1] w regionie europejskim odnotowano 1370 zgonów i 784 rannych w 476 śmiertelnych osuwiskach ziemi (Haque i in., 2016). Kiedy zidentyfikowano przyczynę osuwiska, najczęściej było to spowodowane ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi, takimi jak obfite opady deszczu i powodzie. W niektórych innych przypadkach osuwiska były spowodowane górnictwem, działalnością przemysłową lub trzęsieniami ziemi (Haque i in., 2016). Ogólnie rzecz biorąc, osoby mieszkające na obszarach górskich, takich jak Alpy lub obszary górskie w Turcji, są najbardziej dotknięte osuwiskami, ale inne czynniki, takie jak właściwości gleby, pokrycie terenu i przepływ wody, również wpływają na prawdopodobieństwo osuwisk. W latach 1995-2014 obserwowano tendencję wzrostową osuwisk, która była najbardziej wyraźna w latach 2008-2014. W niektórych krajach, takich jak Włochy i Turcja, gdzie odnotowano 43 % wszystkich śmiertelnych osunięć ziemi, w drugiej połowie okresu 1995–2014 zaobserwowano znacznie więcej osunięć ziemi, a zwłaszcza w ciągu ostatnich 5 lat, spowodowanych głównie zjawiskami naturalnymi, takimi jak obfite opady deszczu i powodzie (Haque i in., 2016). Dostępne są bardzo ograniczone informacje ilościowe na temat wpływu osuwisk na zdrowie wykraczającego poza liczbę ofiar śmiertelnych lub rannych, a prawie nie ma danych na temat psychospołecznych i psychicznych skutków osuwisk w Europie (Kennedy i in., 2015).

[1] Podczas gdy osuwiska odnotowano w 37 krajach w regionie europejskim w latach 1995–2014, tylko 27 zgłosiło ofiary, tj. Turcja, Włochy, Portugalia, Rosja, Gruzja, Szwajcaria, Bułgaria, Hiszpania, Austria, Norwegia, Rumunia, Francja, Bośnia, Niemcy, Słowenia, Armenia Azerbejdżan, Anglia, Grecja, Serbia, Macedonia, Islandia, Ukraina, Andora, Irlandia, Polska, Szwecja, Liechtenstein, Belgia, Mołdawia

Przewidywane efekty

Oczekuje się, że wraz ze zmianą klimatu częstotliwość i skala osuwisk będzie nadal rosnąć, zwłaszcza w regionach alpejskich i w dużej mierze spowodowana wzrostem ekstremalnych opadów (Haque i in., 2016; Auflič i in., 2023). Spójne zrozumienie przyszłych skutków zmiany klimatu dla osuwisk i ich wpływu na zdrowie w Europie jest jednak zamazane ze względu na złożoność wielu różnych mechanizmów i czynników środowiskowych (Olsson i in., 2019). Na przykład częste występowanie obfitych opadów deszczu i powodzi prawdopodobnie spowoduje więcej osuwisk. W wysokich pasmach górskich ocieplenie może również prowadzić do topnienia wiecznej zmarzliny i związanych z nią osuwisk. Z drugiej strony w górach niższego pasma, gdzie ocieplenie zmniejsza liczbę cykli zamrożenia i odwilży, a tym samym sprzyjających opadom skały warunków pogodowych, oczekuje się, że osuwiska związane z opadami skalnymi zmniejszą się (Nissen i in., 2023). Ponadto wzrost liczby osuwisk nie musi prowadzić do proporcjonalnego wzrostu wpływu na zdrowie. Wynikające z tego skutki zdrowotne zależą również od stopnia osunięcia się ziemi i liczby osób zagrożonych (Franceschini i in., 2022), co wynika ze zmian pokrycia terenu, gęstości zaludnienia i rozmieszczenia ludności (Casagli i in., 2017). W ramach finansowanego przez UE projektu SAFELAND dotyczącego ryzyka osuwisk w Europie oszacowano na przykład, że do 2090 r. liczba zagrożonej ludności wzrośnie o 15 % w porównaniu z 2010 r. (niezależnie od ogólnego spadku liczby ludności), podczas gdy tylko dodatkowe 1,5 % obszaru będzie narażone na osuwiska (głównie ze względu na zmieniające się wzorce opadów) (Jaedicke i in., 2011).

Reakcje polityczne

Nadzór przed osunięciem się ziemi, w tym systemy identyfikacji, monitorowania i wczesnego ostrzegania w strefach ryzyka, może zapobiec ofiarom śmiertelnym, utracie mienia i źródeł utrzymania. Strefy ryzyka osuwisk zostały zidentyfikowane w całej Europie na europejskiej mapie podatności na osuwiska (ELSUS v2). W ramach finansowanego przez UE projektu GIMS opracowano zaawansowany, tani system monitorowania osuwisk i osiadania, który może wykrywać, kiedy wzgórza są przygotowane do przesuwania się i dostarczać wczesnych sygnałów o szybkim, katastrofalnym ruchu. Norwegia i Włochy posiadają krajowe SWO dla osuwisk, natomiast we Włoszech kilka rządów regionalnych również obsługuje SWO (Guzzetti i in., 2020).

Natychmiastowe działania po osunięciu się ziemi, takie jak wydawanie wczesnych ostrzeżeń i uruchamianie służb poszukiwawczo-ratowniczych oraz udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanym (często część istniejących planów działania w przypadku klęsk żywiołowych), mogą znacznie zmniejszyć skutki zdrowotne osuwisk. Wsparcie rządowe po przymusowych wysiedleniach z powodu wydarzeń takich jak osuwiska może również zmniejszyć długoterminowe skutki dla zdrowia psychicznego (Baseler i Hennig, 2023).

Na szczeblu UE żadna konkretna polityka nie odpowiada wyłącznie na osuwiska. Osuwiska są jednak wymienione, często jako część listy zagrożeń, w kilku dokumentach ustawodawczych, takich jak rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów regulujące 8 funduszy UE. W szczególności osuwiska nie są wymienione w strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu).