Zdrowie psychiczne

Obserwowane efekty

Skutki dla zdrowia psychicznego wynikające ze strat i szkód związanych z ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi

Szkody, utrata środków do życia i przesiedlenia spowodowane ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi, takimi jak powodzie, mogą mieć znaczący wpływ na zdrowie psychiczne osób w postaci zespołu stresu pourazowego (PTSD), zaburzeń lękowych i depresji (Fernandez i in., 2015; Tong, 2017 r.). Łączną liczbę osób w Europie zgłaszających zaburzenia psychiczne w wyniku powodzi w latach 1998–2018 szacuje się na 1,72–10,6 mln (Jackson i Devadason, 2019).

Również wpływ pożarów lasów jest związany z częstszym występowaniem objawów, takich jak depresja, lęk, wrogość, lęk fobiczny i paranoja w porównaniu z osobami, które nie zostały dotknięte (Papanikolaou i in., 2011), a także z większym spożyciem leków stosowanych w leczeniu zaburzeń snu i lęku (Caamano-Isorna i in., 2011). Objawy PTSD, depresji i lęku mogą utrzymywać się wśród narażonej populacji do kilku lat po pożarze (To et al., 2021).

Rolnicy są często bardzo narażeni na zagrożenia dla zdrowia psychicznego związane z czynnikami środowiskowymi, takimi jak susze (Cianconi i in., 2020), ale istnieją ograniczone badania z Europy, które to potwierdzają. Według globalnego przeglądu dowodów przeprowadzonego przez Daghagh Yazd et al. (2019), zmienność klimatu/susza jawi się jako jeden z czterech czynników mających największy wpływ na zdrowie psychiczne rolników.

Wpływ wysokich temperatur na zdrowie psychiczne

Wysokie temperatury, np. podczas fal upałów, wiążą się z zaburzeniami nastroju i zachowania, w tym wzrostem zachowań agresywnych i przestępczości. Stwierdzono związek między wysokimi temperaturami a wzrostem ryzyka samobójstwa, w szczególności w przypadku mężczyzn, a także ryzyko przyjęć związanych ze zdrowiem psychicznym i wizyt w oddziałach ratunkowych (Thompson i in., 2018).

Szczególną grupą podatną na skutki ekstremalnych temperatur są osoby z istniejącym wcześniej stanem zdrowia psychicznego (Palinkas i in., 2020: Page i in., 2012), dla których ciepło wiąże się z cierpieniem psychicznym, pogorszeniem zdrowia psychicznego i wyższą śmiertelnością (Charlson i in. 2021). Ryzyko zgonu pacjentów ze zdrowiem psychicznym w gorących okresach jest zwiększone przez interakcję ciepła z lekami moczopędnymi i lekami psychotropowymi (Page et al. 2012).

Niepokój związany z trwającymi i przewidywanymi zmianami klimatycznymi i środowiskowymi

Obawy związane ze zmianą klimatu mogą negatywnie wpływać na dobrostan psychiczny. Może to przybrać formę „solastalgii”, tj. udręki wywołanej zmianami środowiskowymi wpływającymi na ukochane miejsce; „niepokój ekologiczny” lub „niepokój klimatyczny”, tj. chroniczny strach przed kataklizmem środowiskowym wynikający z obserwacji pozornie nieodwołalnego wpływu zmiany klimatu i związanej z nią troski o przyszłość i przyszłość kolejnych pokoleń; lub „ekoparaliż”, definiowany jako poczucie niemożności podjęcia skutecznych działań w celu złagodzenia skutków zmiany klimatu (Albrecht i in., 2007; Albrecht, 2011 r.; Clayton i in., 2017).

Dzieci, młodzież i młodzi dorośli są szczególnie narażeni na stres i problemy ze zdrowiem psychicznym związane ze zmianami środowiskowymi (Burke i in., 2018). Zmiana klimatu staje się jedną z największych przyczyn niepokoju dzieci i młodzieży (UNICEF i Eurochild, 2019). W globalnym badaniu, obejmującym również kilka krajów europejskich, odczucia dotyczące zmiany klimatu negatywnie wpływają na codzienne życie i funkcjonowanie prawie połowy dzieci i młodzieży, a 75 % respondentów oceniło swoją przyszłość jako „przerażającą” (Marks i in., 2021; Hickman i in., 2021).

Wpływ na poziomie wspólnotowym

To, w jaki sposób wpływ zdrowia psychicznego na jednostki przekłada się na skutki dla społeczności, zależy od wielu czynników. Obejmują one poziom narażenia danej społeczności na dany rodzaj zagrożenia (intensywność, czas trwania, powtarzalność lub utrzymywanie się zagrożeń klimatycznych). Na przykład miasta narażone na wysokie temperatury mogą stać się bardziej gwałtowne (Cianconi i in., 2020). Badania podkreślają korelację między temperaturą a przestępstwami (Murataya i Gutiérrez, 2013), np. przemoc ze strony partnera (Sanz-Barbero i in., 2018). Innym czynnikiem jest podatność społeczności na zagrożenia, tj. skład populacji, który może sprawiać, że jest ona podatna na negatywne skutki dla zdrowia psychicznego. Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji - kobiety, osoby starsze, dzieci, osoby z wcześniejszymi chorobami psychicznymi oraz osoby o niskich dochodach lub słabej sieci społecznej, a także społeczności tubylcze i tubylcze - mają zwiększone prawdopodobieństwo rozwoju psychopatologii (Cianconi i in., 2020).

Na poziomie społeczności zmiana klimatu może również stanowić obciążenie dla społeczności ze względu na niedobór zasobów, co prowadzi do przesiedleń, przemocy i przestępczości (Hayes i Polska, 2018). Może to być szczególnie ważne dla społeczności tubylczych i tradycyjnych, a także w regionach, w których zmiany środowiskowe postępują w szybkim tempie (np. w Arktyce lub basenie Morza Śródziemnego).

Przewidywane efekty

Przewiduje się, że częstotliwość i intensywność ekstremalnych fal upałów będzie nadal rosnąć we wszystkich scenariuszach dotyczących emisji gazów cieplarnianych (IPCC, 2021). Ponadto obserwowana tendencja cieplejszych i bardziej suchych warunków w Europie Południowej będzie kontynuowana w najbliższych dziesięcioleciach, prowadząc do zwiększenia nasilenia i występowania pożarów lasów, co prawdopodobnie będzie miało większy wpływ na zdrowie psychiczne.

W przypadku powodzi dotkliwość problemów psychicznych jest proporcjonalna do skali wpływu powodzi na życie – poziomu strat i szkód, zakłóceń w codziennej rutynie itp. (Fernandez i in. (2015). W związku z tym przewidywana zwiększona częstotliwość i skala powodzi prawdopodobnie będą miały większy wpływ na zdrowie psychiczne w przyszłości. Prognozy szacują, że sama powódź przybrzeżna może potencjalnie spowodować pięć milionów dodatkowych przypadków łagodnej depresji rocznie w UE do końca XXI wieku w scenariuszu wysokiego poziomu morza i przy braku adaptacji (Bosello i in., 2011).

W regionie Morza Śródziemnego połączenie rosnącej liczby ludności i skutków zmiany klimatu może spowodować niedobór kluczowych zasobów, zagrażając bezpieczeństwu wodnemu i żywnościowemu, co może potencjalnie zagrozić spójności społeczności i pogorszyć wyniki w zakresie zdrowia psychicznego poszczególnych osób (MedECC, 2019). W krajach północnych, takich jak Finlandia, prognozowana zmniejszona ilość śniegu i zwiększone zachmurzenie mogą potencjalnie powodować dalsze wyzwania w zakresie zdrowia psychicznego ze względu na zmniejszoną jasność i zwiększoną częstość występowania sezonowych zaburzeń afektywnych (Burenby i in., 2021; Meriläinen i in., 2021).

Reakcje polityczne

Mimo że w Europie podejmowane są wysiłki polityczne na rzecz ogólniejszego zajęcia się zdrowiem psychicznym, niewiele jest strategii politycznych ukierunkowanych konkretnie na skutki zmiany klimatu dla zdrowia psychicznego. Na przykład nowa inicjatywa Komisji Europejskiej dotycząca chorób niezakaźnych „Zdrowsi razem” (2022–2027) pomoże państwom członkowskim zmniejszyć obciążenie związane z chorobami niezakaźnymi, przy czym jednym z pięciu przewidzianych kierunków prac będzie zdrowie psychiczne. Biuro Regionalne WHO dla Europy w niedawnych europejskich ramach działania na rzecz zdrowia psychicznego na lata 2021–2025 (WHO/Europa, 2021) uznaje znaczenie zdrowia psychicznego dla osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Zmiany klimatu nie są jednak wyraźnie uwzględnione w tych strategiach.

Coraz więcej państw europejskich stosuje ogólne strategie w zakresie zdrowia psychicznego (OECD i KE, 2018). Jednak zgodnie z analizą EEA dotyczącą krajowej polityki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i polityki zdrowotnej wpływ zmiany klimatu na zdrowie psychiczne uznaje się tylko w mniejszości, a jeszcze mniej z tych dokumentów politycznych obejmuje konkretne środki.

Zalecenia dla decydentów dotyczące ograniczenia wpływu zmiany klimatu na zdrowie psychiczne, Lawrance i in. (2021) obejmują priorytetowe traktowanie polityk w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, które przynoszą dodatkowe korzyści dla zdrowia psychicznego i zmniejszają nierówności społeczne (np. lepszy dostęp do przyrody); proaktywne interwencje w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu na rzecz społeczności znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji; przydział środków finansowych na odpowiednie badania; oraz ostrożna komunikacja na temat zmian klimatu.