Bezpieczeństwo i higiena pracy

Obserwowane efekty

Podwyższone temperatury są poważnym problemem dla BHP, zarówno dla pracowników wewnątrz, jak i na zewnątrz budynków. Ekstremalne ciepło może wpływać na koncentrację i powodować zmęczenie psychiczne, odwodnienie, wyczerpanie, pogorszenie chorób serca, układu oddechowego i nerek oraz potencjalnie udar cieplny, wyczerpanie i omdlenia, jeśli organizm nie jest w stanie utrzymać zwykłej temperatury (Parsons, 2014; Varghese i in., 2018; EEA, 2022 r.; EU-OSHA, 2023b; OSH wiki, 2023;). Intensywna praca fizyczna może dodatkowo przyczynić się do wewnętrznego ciepła ciała. Długotrwałe narażenie na działanie ciepła może prowadzić do osłabienia osądu, zmniejszenia czujności i zmęczenia, zwiększając tym samym ryzyko wypadków. Dalsze narażenie na ciepło poza godzinami pracy może uniemożliwić pracownikom odpowiednią regenerację po stresie cieplnym między zmianami w pracy, zwłaszcza jeśli żyją w słabo schłodzonych warunkach (Hansen i in., 2013). W niektórych regionach konieczne może być zmodyfikowanie schematów pracy, aby uniknąć najgorętszych i najbardziej słonecznych godzin, a praca w nocy może wzrosnąć, aby zrekompensować. Może to również prowadzić do zmniejszenia koncentracji i szybkości odruchów oraz może mieć wpływ na widoczność, co prowadzi do zwiększonego ryzyka urazów związanych z pracą (Jones i in., 2020; Narocki, 2021 r.).

Pracownicy na zewnątrz

Stres cieplny stanowi znaczne ryzyko dla pracowników zewnętrznych, zwłaszcza gdy wykonują oni intensywną pracę fizyczną w bezpośredniej ekspozycji na światło słoneczne i ciepło w sektorach takich jak rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo, budownictwo, górnictwo i wydobywanie, transport i konserwacja oraz dostawy mediów. Osoby zatrudnione w niskopłatnych zawodach wymagających pracy fizycznej na zewnątrz mogą być szczególnie narażone. Ekstremalne temperatury i fale upałów w Europie Południowej w latach 2020–2022 spowodowały udary cieplne i ofiary śmiertelne związane z ciepłem wśród pracowników zewnętrznych, w tym zamiatarki uliczne i kolektory śmieci. Ogólnie rzecz biorąc, jedna piąta do jednej czwartej całkowitej siły roboczej w Europie wskazuje, że jest narażona na niewygodne wysokie temperatury przez co najmniej jedną czwartą czasu pracy. Około połowa pracowników pracujących na zewnątrz i ręcznie jest narażona na bardzo wysokie temperatury (Eurofound, 2017).

Osoby pracujące na zewnątrz są również narażone na zwiększoną ekspozycję na promieniowanie UV w zmieniającym się klimacie, co zwiększa ryzyko oparzeń słonecznych, a ostatecznie raka skóry. W Europie pracownicy wykonujący pracę na świeżym powietrzu są bardziej narażeni na raka skóry niż pracownicy wykonujący pracę w pomieszczeniach o podobnym typie skóry (Trakatelli i in., 2016). Bezpośrednie narażenie na promieniowanie słoneczne może również zaburzać osiągi poznawcze silnika (Piil i in., 2020) i zwiększać ryzyko obrażeń.

Ze względu na zmianę klimatu rozszerza się zasięg geograficzny patogenów i wektorów przenoszących (np. kleszczy lub komarów). Naraża to pracowników pracujących na świeżym powietrzu w wielu zawodach na ryzyko zakaźnych chorób przenoszonych przez wektory (Jones i in., 2020; Meima i in., 2020), w tym choroby już występujące w Europie i coraz bardziej rozpowszechnione w zmieniającym się klimacie (np. kleszczowe zapalenie mózgu)oraz te, które wcześniej nie były endemiczne w Europie, takie jak gorączka doliny Rift, żółta febra, malaria, denga i chikungunya.

Przewiduje się, że ekstremalne zdarzenia pogodowe, takie jak powodzie i pożary lasów, wzrosną w całej Europie pod względem liczby, nasilenia i intensywności oraz mogą spowodować obrażenia i ofiary śmiertelne. Ciężkie warunki pogodowe mogą zwiększać ryzyko utonięcia, oparzeń, odmrożenia, a w przypadku pracowników pierwszej linii ratunkowej ryzyko związane z toksycznymi gazami, wybuchami, ekstremalnymi upałami i pożarami. Oprócz skutków fizycznych zagrożenia klimatyczne wpływają również na zdrowie psychiczne pracowników (Schulte i in., 2016; Dasgupta i in., 2021; WHO, 2022 r.).

Rolnictwo i leśnictwo

Ludność rolnicza w UE jest szczególnie poważnie zagrożona zmianą klimatu, w tym chorobami nerek związanymi z wysoką temperaturą i innymi chorobami, biorąc pod uwagę starszy wiek, a zatem dużą podatność rolników w UE (jedna trzecia ma ponad 65 lat; Jones i in., 2020 r.; El Khayat i in., 2022).

Rolnicy i pracownicy leśni pracują na obszarach z lasami, krzewami lub wysoką trawą, gdzie rozwijają się kleszcze i owady przenoszące patogeny (Covert & Langley, 2002). Pracownicy w coraz większym stopniu ryzykują zarażenie się chorobami przenoszonymi przez wektory, takimi jak borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu (Jones i in., 2020; Meima i in., 2020)

Rolnicy i leśnicy są również narażeni na ryzyko podczas oczyszczania po ekstremalnych zdarzeniach, na przykład z powodu spadających drzew lub przedmiotów. Ponowne zalesianie uszkodzonych obszarów i oczyszczanie drewna szczotkowego w celu zmniejszenia ryzyka pożaru może zwiększyć występowanie zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego (Jones i in., 2020), ponieważ zadania te są nadal głównie czynnością manualną.

Branża budowlana

Pracownicy branży budowlanej często pracują na obszarach objętych efektem miejskiej wyspy ciepła (tj. wyższych temperatur na obszarach miejskich niż w otoczeniu wiejskim z powodu betonu i asfaltu, działalności człowieka i braku roślinności cieniującej). Fizycznie wymagająca działalność pracowników budowlanych zwiększa tempo metabolizmu i wewnętrzne wytwarzanie ciepła, co ostatecznie skutkuje większym stresem cieplnym (Nybo i in., 2021). Podczas letniej fali upałów we Francji w 2022 r. zgłoszono siedem śmiertelnych wypadków przy pracy, które mogły mieć związek z upałami, w tym trzy zgony w sektorze budowlanym (Santé publique France, 2022).

Pracownicy pogotowia ratunkowego

Ekstremalne zdarzenia pogodowe mogą poważnie dotknąć pracowników ratownictwa, w tym strażaków, policjantów, ratowników medycznych i psychologów, a w przypadku poważnych katastrof również ratowników, techników, personel wojskowy, siły antyterrorystyczne, osoby zajmujące się obsługą ciała, pracowników sprzątających, pracowników budowlanych i wolontariuszy.

Strażacy pierwszej linii są narażeni na poważne zagrożenia dla zdrowia w miejscu pracy, w tym wyczerpanie cieplne, urazy lub oparzenia skóry, urazy psychiczne lub narażenie na toksyczne gazy lub substancje rakotwórcze oraz podrażnienie dróg oddechowych (Ioannou i in., 2022). Wśród strażaków choroby sercowo-naczyniowe są główną przyczyną zgonów, przy czym wyższe ryzyko dotyczy starszych pracowników wykonujących uciążliwe zadania fizyczne (EU-OSHA, 2023a). W najgorszych przypadkach można stracić życie. Jeden z pożarów lasów o najwyższym wskaźniku śmiertelności miał miejsce w sierpniu 2007 r. w Chorwacji, gdzie 12 strażaków straciło życie, a jeden został poważnie ranny (Stipaničev i in., 2008).

Klęski żywiołowe mogą obejmować powodzie i związane z nimi zagrożenia, takie jak utonięcie i rozprzestrzenianie się chorób przenoszonych przez wodę i wektory. Gryzonie przyciągane przez odpady mogą rozprzestrzeniać leptospirozę. W wyniku kontaktu z osobami, które przeżyły, pracownicy pogotowia ratunkowego mogą być dotknięci infekcjami ran, zakażeniami przenoszonymi przez kropelki, takimi jak gruźlica, choroby przewodu pokarmowego i choroby przenoszone przez krew (np. Inne zakażenia poprzez kontakt z martwymi ciałami obejmują zakażenie paciorkowcem grupy A (zapalenie opon mózgowych), posocznicę lub rzadkie choroby, takie jak choroba Creutzfelda-Jakoba (Hauke i in., 2011).

Zawalanie się budynków i innych konstrukcji, pył i dym z zawaleń oraz ogólne zniszczenia mogą zwiększać ryzyko wypadków. Popiół, gaz, dym i pył z pożarów związanych z klęskami żywiołowymi lub osuwiskami mogą powodować podrażnienie oczu i płuc oraz potencjalne uduszenie.

Pracownicy służb ratunkowych często mają duże obciążenie pracą i silną presję czasu, są konfrontowani ze śmiercią i są zobowiązani do tłumienia emocji podczas pracy, a jednocześnie są emocjonalnie empatyczni. Cechy te są czynnikami ryzyka złego zdrowia psychicznego i wypalenia zawodowego (Hauke i in., 2011).

Pracownicy kryty

Pracownicy w pomieszczeniach są również narażeni na stres klimatyczny, który może nasilać się podczas fal upałów, zwłaszcza ci, którzy pracują w słabo chłodzonych budynkach lub w miejscach o wysokiej przemysłowej produkcji ciepła, wykonują ciężką pracę fizyczną lub muszą używać ŚOI w warunkach cieplnych. Obejmuje to sektory dostaw energii elektrycznej, gazu i wody oraz produkcji (np. metali) (Ciuha i in., 2019; Fatima i in., 2021).

Wysokie temperatury zwiększają również poziom CO₂ w pomieszczeniach, co może zmniejszyć zdolności poznawcze (Kapalo i in., 2020). Wysokie temperatury w połączeniu z zanieczyszczeniami powietrza w pomieszczeniach mogą również pogorszyć tzw.„syndrom chorego budynku” (Nazaroff, 2013).

Pracownicy służby zdrowia

W przypadku pracowników służby zdrowia stosowanie ŚOI w gorących warunkach może w sposób niezamierzony przyczyniać się do stresu cieplnego. W badaniu przeprowadzonym wśród pracowników służby zdrowia w Niemczech ponad 95 % ankietowanych pielęgniarek pracujących z pacjentami z COVID-19 i noszących ŚOI zgłosiło wyczerpanie podczas upałów, a odpowiednio 93 % i 86 % zgłosiło problemy z oddychaniem i zaburzenia koncentracji (Jegodka i in., 2021). Wysokie zapotrzebowanie na opiekę zdrowotną podczas fal upałów może prowadzić do dużego obciążenia pracą, stresujących i trudnych fizycznie warunków dla pracowników służby zdrowia. Ponadto europejska siła robocza w sektorze zdrowia starzeje się, przez co staje się bardziej podatna na stres cieplny i inne zagrożenia dla BHP. Odsetek osób powyżej 50 roku życia pracujących w sektorze zdrowia wzrósł w latach 2008–2016 o prawie 25 % (z 27,6 % do 34,1 % wszystkich pracowników służby zdrowia (Komisja Europejska, 2017 r.). W środowisku miejskim centralna lokalizacja szpitali jest często związana z dodatkową ekspozycją na wysokie temperatury poprzez efekt UHI; prawie połowa szpitali miejskich w Europie boryka się z silnym efektem UHI.

Przewidywane efekty

Oczekuje się, że obciążenie związane z kilkoma zagrożeniami klimatycznymi w miejscu pracy wzrośnie w przyszłości. Skutki te będą prawdopodobnie niejednorodne w całej Europie, przy czym oczekuje się, że najbardziej odczują je regiony, które są obecnie narażone na wysokie temperatury. Regiony o klimacie umiarkowanym, w których pracownicy są mniej przystosowani do pracy w gorących warunkach, mogą być narażone na zwiększone ryzyko zawodowe w nagłych gorących okresach. Podczas gdy ludzie mogą fizjologicznie przystosować się do pracy w gorących warunkach, aklimatyzacja trwa kilka dni i zależy od czynników środowiskowych, zawodowych i związanych ze stylem życia (Ioannou i in., 2022). Podczas gdy przewiduje się, że negatywne skutki przyszłego ocieplenia w Europie będą mniejsze w porównaniu z innymi regionami na świecie (Dasgupta i in. Przewiduje się, że pracownicy w Europie Południowej, w tym na Cyprze, w regionie Morza Egejskiego Południowego (Grecja), na Balearach (Hiszpania) i w Ligurii (Włochy), najbardziej ucierpią z powodu zwiększonego ryzyka stresu cieplnego, a w tych regionach oczekuje się największego spadku efektywnej siły roboczej w sektorze zewnętrznym (Dasgupta i in. 2021).

Szersze skutki zmiany klimatu mogą mieć znaczący wpływ na warunki pracy. Na przykład potrzeba dostosowania upraw do zmieniających się warunków klimatycznych może mieć głęboki wpływ na sektor rolny w całej Unii Europejskiej i wywierać dużą presję na rolników, aby się dostosowali, a także powodować głębokie zmiany w organizacji pracy, a w konsekwencji zagrożenia dla pracowników (Jones i in., 2020). Konsekwencje rosnących temperatur dla wielu sektorów przemysłu pozostają jednak w dużej mierze nieocenione. Ponadto istnieje bardzo niewiele informacji na temat kosztów skutków zdrowotnych związanych ze zmianą klimatu dla pracowników, które w dużej mierze zależałyby od środków podjętych w celu przeciwdziałania zagrożeniom związanym z ciepłem w miejscu pracy, zarówno na poziomie polityki, jak i na poziomie sektorowym lub na poziomie przedsiębiorstwa.

Reakcje polityczne

Europejska dyrektywa ramowa w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy (dyrektywa 89/391 EWG), przyjęta w 1989 r., jest wdrażana we wszystkich państwach członkowskich UE i zapewnia ogólne ramy ochrony pracowników. Pracodawcy muszą przeprowadzić ocenę ryzyka w miejscu pracy i ustanowić środki zapobiegawcze w celu ochrony pracowników przed wszelkim ryzykiem w miejscu pracy, kierując się hierarchią kontroli i przedkładając środki techniczne i organizacyjne nad środki osobiste. Niektóre zagrożenia dla BHP uwzględniono w dyrektywach szczegółowych i wdrażających je przepisach krajowych (np. dotyczących miejsc pracy i maszyn).

Ekspozycja na ciepło i promieniowanie UV

Na szczeblu krajowym na Cyprze obowiązują przepisy dotyczące stresu cieplnego u pracowników. Inne państwa (np. Grecja) opracowują przepisy (Ioannou i in., 2022). W niektórych krajach zalecane wartości graniczne temperatury lub temperatury orientacyjne są zawarte w przepisach dotyczących miejsc pracy lub w układach zbiorowych. Zależą one od rodzaju pracy (np. lekka i ciężka praca fizyczna) lub lokalizacji miejsca pracy (np. praca na zewnątrz, w pomieszczeniach lub w biurze).

Istnieją wytyczne dotyczące ochrony przed promieniowaniem UV i ciepłem w pracy w różnych środowiskach pracy. Na przykład w odniesieniu do strażaków Europejski Instytut Związków Zawodowych (ETUI) wraz z Europejską Federacją Związków Zawodowych Służb Publicznych (EPSU) opublikował przewodnik dotyczący warunków pracy strażaków, wyzwań związanych z zagrożeniem ciepłem i dymem, zagrożeń fizycznych i psychospołecznych oraz priorytetów w zakresie zapobiegania (Scandella, 2012).

Wytyczne są dostępne na szczeblu europejskim w celu przeciwdziałania zagrożeniom związanym z ciepłem w miejscu pracy (EU-OSHA, 2023b). Pracodawcy powinni przygotować plany działania w zakresie ciepła – w połączeniu z systemem wczesnego ostrzegania, o ile jest dostępny, takim jak aplikacja SunSmart Global UV (Modenese, 2022) lub narzędzie ostrzegania o cieple opracowane w ramach projektu Heat-Shield (Flouris i in., 2017). Ważne jest podnoszenie świadomości na temat wpływu ciepła w miejscu pracy i rozwiązań adaptacyjnych zarówno dla pracowników, jak i pracodawców (Morris i in., 2021). W przypadku wszystkich środków zapobiegawczych lub planów działania pracodawcy muszą konsultować się z pracownikami i szkolić ich w zakresie stosowania tych środków.

Okresy niższej intensywności pracy i krótsze godziny pracy pomagają przystosować się do ciepła, szczególnie w pierwszych dniach ekspozycji na ciepło. W związku z tym pracodawcy powinni ustanowić programy aklimatyzacji pracowników (zob. np. NIOSH, 2016). Środki organizacyjne obejmują dostosowanie harmonogramów pracy i planowanie pracy wymagającej fizycznie, gdy jest chłodniej (wczesny poranek lub późny wieczór), a także przerwy zależne od temperatury lub wytyczne dotyczące pracy z domu.

Czynniki biologiczne

Zgodnie z dyrektywą w sprawie czynników biologicznych pracodawcy muszą oceniać ryzyko w miejscu pracy wynikające z narażenia na czynniki biologiczne i w miarę możliwości unikać narażenia lub je ograniczać. Zgodnie z dyrektywą odpowiedni nadzór zdrowotny pracowników przed narażeniem, a następnie w regularnych odstępach czasu. Jeśli pracownik cierpi na infekcję lub chorobę z powodu narażenia, nadzór powinien być oferowany innym pracownikom. Skuteczne szczepionki muszą być udostępniane bezpłatnie pracownikom, którzy nie są jeszcze odporni na czynniki biologiczne, na które prawdopodobnie będą narażeni. W niektórych państwach europejskich osobom z ryzykiem narażenia w miejscu pracy refunduje się szczepienia przeciwko TBE, np. w Słowenii (obowiązkowe szczepienia), Estonii i na Słowacji (zalecane szczepienia) (Steffen, 2019).

W niektórych krajach dostępne są szczegółowe wytyczne dla pracowników, na przykład wytyczne dotyczące pracy w rolnictwie lub leśnictwie w Niemczech (TRBA 230).

Ponadto pracownicy muszą otrzymać instrukcje dotyczące postępowania w przypadku poważnych incydentów, a pracodawcy muszą prowadzić rejestr pracowników narażonych na działanie niektórych czynników biologicznych.