Βαλκανικός-Μεσογειακός Χώρος

Χώρες της περιοχής

Βουλγαρία, Κύπρος, Ελλάδα, Αλβανία, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

Πλαίσιο πολιτικής

1.    Πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας

Το πρόγραμμα INTERREG V B Βαλκανικό-Μεσογειακό Πρόγραμμα (BalkanMed) 2014-2020 επικεντρώνεται σε δύο θεματικές προτεραιότητες και έξι ειδικούς στόχους:

1. Επιχειρηματικότητα και καινοτομία:

1.1. Ανταγωνιστικά εδάφη: τόνωση των επιχειρηματικών επιδόσεων και της εξωστρέφειας μέσω διακρατικών διασυνδέσεων, συνεργατικών σχηματισμών και δικτύων.

1.2. Καινοτόμες περιοχές: αξιοποίηση εδαφικού δυναμικού για τη βελτίωση της διακρατικής ικανότητας καινοτομίας του επιχειρηματικού τομέα.

1.3. Εδάφη γνώσης: επιχειρηματική μάθηση και μεταφορά γνώσεων για πιο ανταγωνιστικές ΜΜΕ.

2. Περιβάλλον

2.1. Βιοποικιλότητα: ανάληψη της διακρατικής πρόκλησης με την προώθηση της οικολογικής συνδεσιμότητας και της ενσωμάτωσης των διακρατικών οικοσυστημάτων.

2.2. Βιώσιμα εδάφη: προώθηση της διακρατικής συνεργασίας για την αποδοτική χρήση των πόρων και την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.

2.3. Υλοποίηση του περιβαλλοντικού νομικού πλαισίου: βελτίωση των διακρατικών ικανοτήτων διακυβέρνησης.

Μαζί με την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και τη δημογραφία, το περιβάλλον και τη φυσική και πολιτιστική κληρονομιά, η κλιματική αλλαγή αναγνωρίζεται ως μία από τις κύριες προκλήσεις που μοιράζονται οι φορείς του προγράμματος. Ως εκ τούτου, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή είναι σημαντική για ολόκληρο το πρόγραμμα. Καλύπτεται ειδικά από τον στόχο 2.2.

2.    Μακροπεριφερειακές στρατηγικές

Υπάρχουν δύο μακροπεριφερειακές στρατηγικές της ΕΕ που επικαλύπτονται εν μέρει με το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής των Βαλκανίων-Μεσογείου: τη στρατηγική της ΕΕ για την περιοχή του Δούναβη (EUSDR), συμπεριλαμβανομένης της Βουλγαρίας, και τη στρατηγική της ΕΕ για την περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου Πελάγους (EUSAIR), συμπεριλαμβανομένης της Αλβανίας και της Ελλάδας.

3.    Διεθνείς συμβάσεις και άλλες πρωτοβουλίες συνεργασίας

Στην ευρύτερη κλίμακα ολόκληρης της Μεσογείου, η συνεργασία για την προστασία του περιβάλλοντος (συμπεριλαμβανομένης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή) σε διακρατικό επίπεδο επισημοποιείται στο πλαίσιο της σύμβασης της Βαρκελώνης και των σχετικών πρωτοκόλλων. Αυτό ισχύει για ορισμένες από τις βαλκανικές χώρες (δηλαδή την Αλβανία, την Ελλάδα και την Κύπρο).

Οι πρωτοβουλίες που περιγράφονται για άλλες περιοχές και αφορούν τις βαλκανικές μεσογειακές χώρες περιλαμβάνουν το Περιφερειακό Δίκτυο Προσχώρησης για το Περιβάλλον και το Κλίμα (ECRAN· 2013-2016) με τη συμμετοχή της ΠΓΔΜ και της Αλβανίας (για περισσότερες λεπτομέρειες βλέπε την περιοχή Αδριατικής-Ιονίου).

4.    Στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής

Προς το παρόν δεν έχουν αναπτυχθεί στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής στο συγκεκριμένο πλαίσιο της περιοχής των Βαλκανίων της Μεσογείου. Το «Περιφερειακό Πλαίσιο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή για τις Μεσογειακές Θαλάσσιες και Παράκτιες Περιοχές» που εγκρίθηκε από τη 19η^σύνοδο των Συμβαλλόμενων Μερών (COP19) της Σύμβασης της Βαρκελώνης αφορά ορισμένες χώρες της περιοχής (Αλβανία, Ελλάδα και Κύπρος).

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 2014-2020

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα BalkanMed 2014-2020 αναφέρονται κατωτέρω.

Η BeRTISS (BalkanMed real time bad weather service) (2017-2019) περιλαμβάνει εταίρους από τρεις χώρες (Ελλάδα, Κύπρο και Βουλγαρία) και στοχεύει στην ανάπτυξη μιας πιλοτικής διακρατικής υπηρεσίας αντίξοων καιρικών συνθηκών για τη βελτίωση της ασφάλειας, της ποιότητας ζωής και της προστασίας του περιβάλλοντος στην περιοχή των Βαλκανίων-Μεσογείου. Η υπηρεσία αναμένεται να παρέχει έγκαιρη ενημέρωση και προειδοποίηση σχετικά με τα σοβαρά καιρικά φαινόμενα (ιδίως τα έντονα φαινόμενα βροχόπτωσης), καθώς και τη μακροπρόθεσμη παρακολούθηση των καιρικών συνθηκών και της κλιματικής αλλαγής στην περιοχή.

Η έγκαιρη προειδοποίηση είναι επίσης το επίκεντρο του έργου DISARM (Drought and fIre ObServatory and eArly warning systeM) (2017-2019), στο οποίο συμμετέχουν εταίροι από τις ίδιες χώρες που συμβάλλουν στο BeRTISS. Τα δύο έργα είναι συμπληρωματικά, καθώς το DISARM επικεντρώνεται σε διαφορετικές κλιματικές επιπτώσεις (πυρκαγίες σε ξηρή και άγρια γη) και αποσκοπεί στην παροχή μιας ολοκληρωμένης πλατφόρμας παρατηρητηρίου και ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για την υποστήριξη της πρόβλεψής τους και την προώθηση της πρόληψής τους. Ο αφοπλισμός δεν θα συμβάλει μόνο στην πρόβλεψη του κινδύνου ξηρασίας και πυρκαγιών στην περιοχή των Βαλκανίων-Μεσογείου, αλλά θα αξιολογήσει επίσης τους σχετικούς κινδύνους στο πλαίσιο ενός μεταβαλλόμενου κλίματος. Οι δασικές πυρκαγιές αναγνωρίζονται ως ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους στην περιοχή και ο έγκαιρος εντοπισμός τους αποτελεί επίσης το επίκεντρο του έργου SFEDA ( Σύστημα Παρακολούθησης των Δασών για την Πρώιμη Ανίχνευση και Αξιολόγηση Πυρκαγιάς στην περιοχή των Βαλκανίων) (2017-2019).

Εταίροι αντιπροσωπευτικοί και των τεσσάρων παράκτιων βαλκανικών-μεσογειακών χωρών συμβάλλουν στο έργο HERMES (εναρμονισμένο πλαίσιο για την εξουδετέρωση της διάβρωσης των ακτών που προωθεί την εφαρμογή του πρωτοκόλλου ICZM) (2017-2019). Στην περιοχή αυτή, οι επιπτώσεις των χειμερινών καταιγίδων, οι επιπτώσεις της απόφραξης των ιζημάτων λόγω ρίψης ποταμών, η υποβάθμιση της σταθερότητας των παραλιών σε περιοχές αστικών και τουριστικών δραστηριοτήτων και η έλλειψη ολοκληρωμένης προσέγγισης στις ανθρώπινες παρεμβάσεις κατά μήκος των ακτών έχουν οδηγήσει σε σημαντικά ποσοστά διάβρωσης των ακτών. Ο Ερμής έχει ως στόχο να αναπτύξει ένα κοινό πλαίσιο για τον μετριασμό της διάβρωσης των ακτών και την αποκατάσταση των παραλιών μέσω της εφαρμογής ενός συνεκτικού συνόλου μελετών, της ανταλλαγής ήδη ανεπτυγμένων τεχνικών εργαλείων και του σχεδιασμού κοινών μέσων πολιτικής. Το πλαίσιο θα δοκιμαστεί σε τέσσερις τοποθεσίες, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης της ιστορικής και της μελλοντικής δυναμικής των παράκτιων περιοχών, του ορισμού των δεικτών διάβρωσης και ευπάθειας στην κλιματική αλλαγή, της αξιολόγησης των σχετικών με τον άνθρωπο πιέσεων, της οργάνωσης των συλλεγόμενων δεδομένων σε ένα Web-GIS, της εφαρμογής εργαλειοθήκης μοντελοποίησης και της αξιολόγησης μιας σειράς σεναρίων παρέμβασης για την αντιμετώπιση της τρέχουσας και της μελλοντικής διάβρωσης των ακτών.