Περιοχή του Δούναβη

Χώρες της περιφέρειας

Η περιοχή συνεργασίας του Δούναβη εκτείνεται από τον Μέλανα Δρυμό (Γερμανία) έως τον Εύξεινο Πόντο (Ρουμανία-Ουκρανία-Μολδαβία) και καλύπτει ολόκληρη τη λεκάνη απορροής του Δούναβη. Ο τομέας συνεργασίας 2021-2027 συμπίπτει με την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού (2014-2020) και περιλαμβάνει: Αυστρία, Βουλγαρία, Κροατία, Τσεχική Δημοκρατία, τα νοτιοανατολικά ομόσπονδα κράτη της Βάδης-Βυρτεμβέργης και της Βαυαρίας στη Γερμανία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία, τη Σλοβενία, καθώς και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Μολδαβία, το Μαυροβούνιο, τη Σερβία και τέσσερις επαρχίες της Ουκρανίας. Ένας χάρτης που συγκρίνει τα παλαιά και τα νέα σύνορα είναι διαθέσιμος εδώ.

Πλαίσιο πολιτικής

1.     Πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας

Το πρόγραμμα Interreg για την περιοχή του Δούναβη 2021-2027 εγκρίθηκε στις 29^{Νοεμβρίου} 2022. Το πρόγραμμα Interreg για τον Δούναβη (DTP) προωθεί την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή στην περιοχή του Δούναβη μέσω της ολοκλήρωσης της πολιτικής σε επιλεγμένους τομείς.

Το πρόγραμμα 2021-2027 λειτουργεί γύρω από τέσσερις προτεραιότητες:

• Προτεραιότητα 1: Μια πιο ανταγωνιστική και έξυπνη περιοχή του Δούναβη
• Προτεραιότητα 2 Μια πιο πράσινη περιοχή του Δούναβη με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα
• Προτεραιότητα 3: Μια πιο κοινωνική περιοχή του Δούναβη
• Προτεραιότητα 4: Καλύτερη διακυβέρνηση της συνεργασίας στην περιοχή του Δούναβη.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η μείωση του κινδύνου καταστροφών εξετάζονται κυρίως στο πλαίσιο της προτεραιότητας 2 και εξετάζονται ειδικά στον ειδικό στόχο 2.4 (Προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της πρόληψης του κινδύνου καταστροφών, ανθεκτικότητα λαμβάνοντας υπόψη προσεγγίσεις που βασίζονται στο οικοσύστημα). Τα υποστηριζόμενα έργα λαμβάνουν υπόψη τους υφιστάμενους μηχανισμούς και λύσεις, προκειμένου να επιτευχθούν συνέργειες και να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη των προσπαθειών. Οι δράσεις διακρατικής συνεργασίας αναμένεται να δημιουργήσουν μια καλύτερα προετοιμασμένη και ανθεκτικότερη κοινωνία, οικονομία και φύση. Όσον αφορά τα ζητήματα βιοποικιλότητας, περαιτέρω διακρατικές δράσεις αναμένεται να αποφέρουν αποτελέσματα στο πλαίσιο του ειδικού στόχου 2.7 (Ενίσχυση της προστασίας και της διατήρησης της φύσης, της βιοποικιλότητας και των πράσινων υποδομών, μεταξύ άλλων στις αστικές περιοχές, και μείωση όλων των μορφών ρύπανσης). Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα υποστηρίζει συντονισμένα και εναρμονισμένα μέτρα εντός των οικολογικών περιοχών διακρατικής σημασίας, διασφαλίζοντας την ανθεκτικότητα και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή για τη μείωση των επιπτώσεών της στη βιοποικιλότητα.

Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, το πρόγραμμα Interreg για τον Δούναβη αντιμετώπισε προκλήσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, κυρίως στο πλαίσιο της διακρατικής διαχείρισης των υδάτων, της διαχείρισης των πλημμυρών και της διαχείρισης των σχετικών κινδύνων. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η μείωση του κινδύνου καταστροφών εξετάστηκαν ρητά στο πλαίσιο της προτεραιότητας 2, η οποία αντιστοιχεί στον θεματικό στόχο του προγράμματος «Περιβάλλον και αποδοτική χρήση των πόρων» (ΘΣ6).

2.     Μακροπεριφερειακές στρατηγικές

Η στρατηγική της ΕΕ για την περιοχή του Δούναβη (EUSDR), η οποία εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2010 και εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2011, είναι μια μακροπεριφερειακή στρατηγική που αναπτύχθηκε από κοινού από την ΕΚ, τις χώρες του Δούναβη και τα ενδιαφερόμενα μέρη με σκοπό την από κοινού αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων. Η στρατηγική επιδιώκει τη δημιουργία συνεργειών και συντονισμού μεταξύ των υφιστάμενων πολιτικών και πρωτοβουλιών που λαμβάνουν χώρα σε ολόκληρη την περιοχή του Δούναβη.

Το αναθεωρημένο σχέδιο δράσης της ΕΕ (2020) για την EUSDR έχει τρεις κύριους στόχους: επικαιροποίηση και εξορθολογισμός των δράσεων που αναφέρονται στο προηγούμενο σχέδιο δράσης της περιοχής (2010)· παροχή πιο στρατηγικής καθοδήγησης για την εφαρμογή της EUSDR· να επιτευχθεί καλύτερη συμβατότητα του σχεδίου δράσης EUSDR με άλλα προγράμματα και χρηματοδοτικά μέσα. Το σχέδιο προσδιορίζει ένα χαρτοφυλάκιο 85 δράσεων για τους 12 τομείς προτεραιότητας που προσδιορίζονται από την EUSDR. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τα ζητήματα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή κατέχουν εξέχουσα θέση στον περιβαλλοντικό πυλώνα της στρατηγικής, ο οποίος αποτελείται από τον τομέα προτεραιότητας 4 «Αποκατάσταση και διατήρηση της ποιότητας των υδάτων» (PA4), τον τομέα προτεραιότητας 5 «Διαχείριση των περιβαλλοντικών κινδύνων» (PA5) και τον τομέα προτεραιότητας 6 «Διατήρηση της βιοποικιλότητας, των τοπίων και της ποιότητας του αέρα και του εδάφους» (PA6). Μεταξύ αυτών, η PA5 έχει τη μεγαλύτερη σημασία για την προσαρμογή. Το σχέδιο δράσης της EUSDR ενθαρρύνει δράσεις για: πρόβλεψη των περιφερειακών και τοπικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών (δράσεις 2, 3, 4, 5, PA5)· προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ποιότητα και την ποσότητα των υδάτων και στήριξη των έξυπνων χρήσεων των υδάτινων πόρων (δράση 6, προπαρασκευαστική ενέργεια 4)· οικολογική αποκατάσταση υγροτόπων, ιδίως στο δέλτα του Δούναβη (δράση 10, PA6).

Λόγω γεωγραφικών επικαλύψεων με άλλες μακροπεριφέρειες, η ευρωπαϊκή στρατηγική για το διάστημα των Άλπεων (EUSALP) και η ευρωπαϊκή στρατηγική για την περιοχή Αδριατικής-Ιονίου (EUSAIR) είναι σε κάποιο βαθμό σημαντικές για τη διακρατική συνεργασία για την προσαρμογή στην περιοχή του Δούναβη.

3.     Διεθνείς συμβάσεις και άλλες πρωτοβουλίες συνεργασίας

Κύριος στόχος της σύμβασης για την προστασία του Δούναβη (DRPC) είναι να διασφαλιστεί ότι τα επιφανειακά και τα υπόγεια ύδατα εντός της λεκάνης απορροής του Δούναβη αποτελούν αντικείμενο βιώσιμης και ισότιμης διαχείρισης και χρήσης. Οι υπογράφοντες τη σύμβαση συμφώνησαν να συνεργαστούν σε θεμελιώδη ζητήματα διαχείρισης των υδάτων. Η κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται έμμεσα με στόχο, μεταξύ άλλων, τη διατήρηση, τη βελτίωση και την ορθολογική χρήση των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων, καθώς και προληπτικά μέτρα για τον έλεγχο των κινδύνων που προκύπτουν από ατυχήματα που σχετίζονται με πλημμύρες. Η Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία του Δούναβη (ICPDR) έχει συσταθεί για τον συντονισμό της εφαρμογής της σύμβασης. Η ICPDR εργάζεται για τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας με βιώσιμους τρόπους. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων για την προστασία από τις πλημμύρες υποστηρίζειτηνεφαρμογή του προγράμματος δράσης για τη βιώσιμη προστασία από τις πλημμύρες στη λεκάνη απορροής του Δούναβη. Υποστηρίζει επίσης τις δραστηριότητες που σχετίζονται με την εφαρμογή της οδηγίας της ΕΕ για τις πλημμύρες, όπως η ανάπτυξη χαρτών επικινδυνότητας και κινδύνων πλημμύρας και το σχέδιο διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας στη λεκάνη απορροής του Δούναβη. Τον Φεβρουάριο του 2021, οι υπουργοί των κρατών μελών, το μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οι ανώτατοι αξιωματούχοι, ως υπεύθυνοι για την εφαρμογή της σύμβασης για την προστασία του Δούναβη, ενέκριναν τη διακήρυξη του Δούναβη του 2022με τίτλο «Ένα όραμα για την ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτων στην κοινή μας λεκάνη, για την οικοδόμηση ενός βιώσιμου μέλλοντος στη λεκάνη απορροής του Δούναβη». Χαιρετίζει τους στόχους και τα βασικά μηνύματα της στρατηγικής του 2018 για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή της ICPDR και επιβεβαιώνει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (ξηρασία, λειψυδρία, ακραία υδρολογικά φαινόμενα και άλλες επιπτώσεις) ως νέο σημαντικό ζήτημα διαχείρισης των υδάτων για τη λεκάνη απορροής του Δούναβη.

Για να βελτιωθεί ο συντονισμός των διασυνοριακών δραστηριοτήτων διαχείρισης των υδάτων —που σχετίζονται επίσης με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τη μείωση του κινδύνου καταστροφών— στη λεκάνη απορροής του Δούναβη, η ICPDR και η EUSDR συμφώνησαν σε κοινό έγγραφο σχετικά με τη συνεργασία και τη συνέργεια για την εφαρμογή της EUSDR.

Η περιοχή της Σύμβασης των Καρπαθίων περιλαμβάνεται κυρίως στη διακρατική περιοχή του Δούναβη. Αυτή η υποπεριφερειακή συνθήκη υπογράφηκε το 2003 από επτά κράτη των Καρπαθίων (Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σερβία, Σλοβακική Δημοκρατία και Ουκρανία). Αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, στην ενίσχυση των τοπικών οικονομιών και κοινοτήτων και στη διατήρηση των φυσικών αξιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής των Καρπαθίων. Κατά την πέμπτη σύνοδο της διάσκεψης των μερών της σύμβασης των Καρπαθίων (COP5, 2017), εγκρίθηκε τροποποίηση της σύμβασης των Καρπαθίων προκειμένου να συμπεριληφθεί νέο άρθρο για την κλιματική αλλαγή (12α). Ζητεί από τα συμβαλλόμενα μέρη να εφαρμόσουν πολιτικές που αποσκοπούν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στην προσαρμογή σε αυτήν σε όλους τους τομείς που σχετίζονται με τη σύμβαση. Κατά συνέπεια, θεσπίστηκε το μακροπρόθεσμο όραμα 2030 για την περιοχή των Καρπαθίων «για την ενίσχυση των συνεργατικών προσπαθειών προς μια κλιματικά ουδέτερη πορεία που θα παρέχει ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή και βιώσιμη ανάπτυξη στα Καρπάθια». Το όραμα αυτό, ευθυγραμμισμένο με την εφαρμογή του άρθρου 12α της Σύμβασης των Καρπαθίων, περιγράφεται λεπτομερώς σε επτά στρατηγικούς και συγκεκριμένους στόχους. Η Ομάδα Εργασίας για την Κλιματική Αλλαγή υποστηρίζει την εφαρμογή της Σύμβασης με ιδιαίτερη έμφαση σε αυτό το άρθρο. Εργάζεται προς την κατεύθυνση του μακροπρόθεσμου οράματος για το 2030 και προωθεί ενεργά οδούς για την ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή ανάπτυξη σε σχετικούς τομείς.

Λεπτομερείς πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων συνδέσμων προς τα πλέον συναφή έγγραφα σχετικά με την προσαρμογή στα Καρπάθια Όρη, παρέχονται από τη Γραμματεία της Σύμβασης των Καρπαθίων με βάση τα στοιχεία που υπέβαλε η ομάδα εργασίας της Σύμβασης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

4.     Στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής

Ανταποκρινόμενη στη «Δήλωση του Δούναβη», τον Δεκέμβριο του 2012 εγκρίθηκε στρατηγική της ICPDR για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η οποία επικαιροποιήθηκε το 2018. Η στρατηγική της ICPDR για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αποσκοπεί στην παροχή καθοδήγησης σχετικά με την ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στις διαδικασίες σχεδιασμού της ICPDR. Προωθεί δράσεις πολυμερούς και διασυνοριακής συνεργασίας στο πλαίσιο της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και χρησιμεύει ως σημείο αναφοράς για τους εθνικούς φορείς χάραξης πολιτικής και άλλους αξιωματούχους. Η στρατηγική παρέχει τη βάση γνώσεων και ένα στρατηγικό πλαίσιο για την ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στον τομέα των υδάτων στην εφαρμογή της οδηγίας-πλαισίου της ΕΕ για τα ύδατα και της οδηγίας της ΕΕ για τις πλημμύρες. Μια ολοκληρωμένη και εύχρηστη εργαλειοθήκη δυνητικών μέτρων προσαρμογής επιτρέπει στους χρήστες να λαμβάνουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον, μέσω φιλτραρίσματος τομέων, τυπολογιών μέτρων, χρονικού ορίζοντα και συνάφειας με την οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα και την οδηγία της ΕΕ για τις πλημμύρες.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή ενσωματώνεται στις περιοδικές επικαιροποιήσεις του σχεδίου διαχείρισης της λεκάνης απορροής του Δούναβη (σχέδιο DRBM) και του σχεδίου διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας του Δούναβη. Η εφαρμογή και των δύο σχεδίων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του σχεδίου δράσης EUSDR.

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 2014-2020.

Τα έργα που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα για τον Δούναβη 2014-2020 και τα οποία, τουλάχιστον έμμεσα, ασχολούνται με τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής αφορούν κυρίως τη διακρατική διαχείριση των υδάτων, τη διαχείριση των πλημμυρών και τη σχετική διαχείριση κινδύνων (π.χ. έργα JOINTISZA, DANUBE FLOODPLAIN, DAREFFORT). Το έργο DriDanube επικεντρώθηκε στη διαχείριση της ξηρασίας.

Το έργο JOINTISZA (Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ του σχεδιασμού διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού και της πρόληψης των κινδύνων πλημμύρας για την ενίσχυση της κατάστασης των υδάτων της λεκάνης απορροής του ποταμού Tisza) (2017-2019) συγκέντρωσε εταίρους από πέντε χώρες που μοιράζονται τα ύδατα της λεκάνης απορροής του ποταμού Tisza για να εργαστούν για την ανάπτυξη επικαιροποιημένου ολοκληρωμένου σχεδίου διαχείρισης λεκάνης απορροής του ποταμού Tisza (ITRBMP) στο πλαίσιο της εφαρμογής της ευρωπαϊκής οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα. Δύο πιλοτικές δράσεις για τη διαχείριση της αστικής υδρολογίας και της ξηρασίας επέτρεψαν στους φορείς να αναπτύξουν νέες προσεγγίσεις για την ανάλυση και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής σε επιλεγμένες περιοχές της λεκάνης απορροής ποταμού. Η ομάδα Tisza της ICPDR, καθώς και οι συντονιστές της EUSDR PA4 (ποιότητα των υδάτων) και PA5 (περιβαλλοντικοί κίνδυνοι) συμμετείχαν ενεργά σε τέτοιες δραστηριότητες. Η Γραμματεία της Σύμβασης των Καρπαθίων ήταν συνδεδεμένος στρατηγικός εταίρος και ενεργούσε ως σύμβουλος έργου στο πλαίσιο της JOINTISZA για θέματα που σχετίζονται με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Το έργο DANUBE FLOODPLAIN (Reducing the flood risk through floodplain restoration along the Danube River and tributaries, 2018-2020) είχε ως στόχο τη βελτίωση της διακρατικής διαχείρισης των υδάτων και την πρόληψη των κινδύνων πλημμύρας, μεγιστοποιώντας παράλληλα τα οφέλη για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Ένα από τα κύρια αποτελέσματα του έργου ήταν ένα διαδικτυακό μάθημα για την αποκατάσταση πλημμυρικών περιοχών. Απευθύνθηκα σε νέους και μεσαίου επιπέδου επαγγελματίες που ασχολούνται με τη διαχείριση των υδάτων και τη μείωση του κινδύνου καταστροφών, καθώς και σε φοιτητές. Όλα τα αποτελέσματα του έργου αποθηκεύτηκαν στο GIS του Ιστού της Πλημμύρας του Δούναβη. Επιτρέπει την απεικόνιση ενεργών, δυνητικών και πρώην πλημμυρικών περιοχών, της ζήτησής τους για αποκατάσταση, των επιδόσεών τους σε περίπτωση αιχμής απόρριψης, οικολογικών και κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών κ.λπ.

Το έργο DAREFFORT (Danube River Basin Enhanced Flood Forecasting Cooperation, 2018-2021) αποσκοπούσε στη δημιουργία ενός συστήματος πρόβλεψης πλημμυρών με βάση τη συνεργασία μεταξύ των χωρών της λεκάνης του Δούναβη. Το έργο βελτίωσε την αξιολόγηση των προβλέψεων, την εναρμονισμένη ανταλλαγή δεδομένων και τη μεταφορά γνώσεων. Μέσω αυτού του έργου, οι εταίροι συνεργάστηκαν στη συλλογή και επεξεργασία δεδομένων σχετικά με τις πλημμύρες, καθώς και σε έναν κοινό οδικό χάρτη για την κοινή πρόβλεψη πλημμυρών, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής αποτελεσμάτων πρόβλεψης.

Το έργο DriDanube (Κίνδυνος ξηρασίας στην περιοχή του Δούναβη) (2017-2019) αποσκοπούσε στην αύξηση της ικανότητας της περιοχής του Δούναβη να διαχειρίζεται τους κινδύνους που σχετίζονται με την ξηρασία. Οι εταίροι του έργου DriDanube ανέπτυξαν μια στρατηγική για την ξηρασία του Δούναβη. Αποσκοπούσε στην οικοδόμηση της ικανότητας της περιοχής του Δούναβη να ξεπεράσει τις κοινές ανεπάρκειες στην αντιμετώπιση της ξηρασίας και, ως εκ τούτου, συνέβαλε στη μετάβαση από την αντιδραστική στην προδραστική προσέγγιση διαχείρισης της ξηρασίας. Το έργο DriDanube ανέπτυξε επίσης διάφορα εργαλεία που υποστηρίζουν την εφαρμογή προληπτικής διαχείρισης της ξηρασίας στις χώρες της περιοχής του Δούναβη. Το Drought Watch είναι μια διαδραστική διαδικτυακή πλατφόρμα για την πρόβλεψη των συνθηκών ξηρασίας και βοηθά στη λήψη κατάλληλων αποφάσεων. Ο DriDanube υποστήριξε την εφαρμογή της PA5 της EUSDR σχετικά με τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και συνέβαλε στο πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης της ξηρασίας - Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (IDMP CEE). Πρόκειται για μια περιφερειακή πρωτοβουλία που στηρίζει την ανάπτυξη, την αξιολόγηση και την εφαρμογή εργαλείων και πολιτικών διαχείρισης του κινδύνου ξηρασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη με στόχο τη βελτίωση της ετοιμότητας για ξηρασία και τη μείωση των επιπτώσεων της ξηρασίας.

Εμπνευσμένες περιπτώσεις χρήσης Ανακαλύψτε
πώς οι γνώσεις που εμφανίζονται σε αυτή τη σελίδα ενέπνευσαν τους φορείς που εργάζονται σε διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης να αναπτύξουν εξατομικευμένες λύσεις σε διαφορετικά πλαίσια πολιτικής και πρακτικής.

• Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας της ΕΕ: Χρήση της Climate-ADAPT για την εύρεση των πλέον πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με την προσαρμογή για τον καθορισμό θεματολογίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ
• Τα Καρπάθια: Χρήση πληροφοριών ανά χώρα από την Climate-ADAPT για την ανάπτυξη μιας σελίδας για τη διακρατική περιοχή των Καρπαθίων και την τροφοδότηση των διεθνών πολιτικών προσαρμογής
• Παρατηρητήριο των Πυρηναίων για την κλιματική αλλαγή: Χρήση σελίδων διακρατικών περιφερειών από την Climate-ADAPT για την ανάπτυξη διασυνοριακής στρατηγικής προσαρμογής στα Πυρηναία