Αδριατική-Ιόνιο

Χώρες της περιφέρειας

Η περιοχή συνεργασίας Αδριατικής-Ιονίου καλύπτει ευρωπαϊκές χώρες που συνορεύουν με την Αδριατική Θάλασσα και το Ιόνιο Πέλαγος. Ο τομέας συνεργασίας 2021-2027 περιλαμβάνει ολόκληρη την επικράτεια του προηγούμενου προγράμματος Interreg (πλήρης επέκταση της Ελλάδας, της Κροατίας και της Σλοβενίας, δώδεκα ιταλικές περιφέρειες και δύο επαρχίες, καθώς και τρίτες χώρες της Αλβανίας, του Μαυροβουνίου, της Σερβίας, της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης), συμπεριλαμβανομένης επίσης της Βόρειας Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Ένας χάρτης που συγκρίνει τα παλαιά και τα νέα σύνορα είναι διαθέσιμος εδώ.

Πλαίσιο πολιτικής

1.     Πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας

Το πρόγραμμα Interreg VI B «IPA ADRION Programme (2021-2027)», το οποίο εγκρίθηκε τελικά στις 30 Νοεμβρίου 2022, αποσκοπεί στην προώθηση της βιώσιμης οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας της περιοχής της Αδριατικής Θάλασσας και του Ιονίου Πελάγους. Στηρίζει την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, βελτιώνοντας την ελκυστικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη συνδεσιμότητα των περιφερειών, διαφυλάσσοντας παράλληλα το περιβάλλον και διασφαλίζοντας υγιή και ισορροπημένα θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα. Για την περίοδο 2021-2027, ο ΜΠΒ-ADRION επικεντρώθηκε σε τέσσερις προτεραιότητες:

• Προτεραιότητα: 1 - Στήριξη μιας εξυπνότερης περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου
• Προτεραιότητα: 2 - Στήριξη μιας πιο πράσινης και ανθεκτικής στην κλιματική αλλαγή περιοχής Αδριατικής-Ιονίου
• Προτεραιότητα: 3 - Στήριξη μιας περιοχής με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα και καλύτερη σύνδεση Αδριατικής-Ιονίου
• Προτεραιότητα: 4 - Στήριξη της διακυβέρνησης της περιοχής Αδριατικής-Ιονίου

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται κυρίως από την προτεραιότητα 2 και τον ειδικό της στόχο RSO2.4 (Προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της πρόληψης του κινδύνου καταστροφών, ανθεκτικότητα λαμβάνοντας υπόψη προσεγγίσεις που βασίζονται στο οικοσύστημα). Το πρόγραμμα αναμένεται επίσης να ενισχύσει την προσαρμογή μέσω δράσεων που αποκαθιστούν τη φύση και προωθούν τις πράσινες υποδομές, για την εκπλήρωση του ειδικού στόχου RSO2.7 (Ενίσχυση της προστασίας και της διατήρησης της φύσης, της βιοποικιλότητας και των πράσινων υποδομών, μεταξύ άλλων σε αστικές περιοχές, και μείωση όλων των μορφών ρύπανσης).

Στο πλαίσιο αυτό, το IPA ADRION θα συμβάλει στη θέσπιση κοινών διακρατικών και μακροπεριφερειακών δράσεων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την πρόληψη φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών, θεωρώντας τη διατήρηση της φύσης ως βασικό στοιχείο.

Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή εξετάστηκε στο πλαίσιο του άξονα προτεραιότητας 2, στο πλαίσιο του ειδικού στόχου 2.2 «Ενίσχυση της ικανότητας διακρατικής αντιμετώπισης της περιβαλλοντικής ευπάθειας, του κατακερματισμού και της διασφάλισης των υπηρεσιών οικοσυστήματος στην περιοχή ADRION. Μέσω αυτού του στόχου, η ADRION συνέβαλε στην ενίσχυση μιας κοινής αντίληψης στην περιοχή της προστασίας του περιβάλλοντος, της διαχείρισης της βιοποικιλότητας, των οικοσυστημικών υπηρεσιών και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Επιπλέον, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Ιταλίας-Κροατίας έχει μεγάλη σημασία για την περιοχή Αδριατικής-Ιονίου. Η περιοχή συνεργασίας της (25 επαρχίες στην Ιταλία και 8 κομητείες στην Κροατία) καλύπτει σημαντικό τμήμα της υποπεριοχής της Αδριατικής. Το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Interreg Ιταλίας-Κροατίας 2021-2027 επισημαίνει την πρόθεση βελτίωσης του διαπρογραμματικού συντονισμού με την ADRION και άλλα διασυνοριακά προγράμματα στην περιοχή Αδριατικής-Ιονίου. Θα επιδιωχθεί επίσης συντονισμός μεταξύ προγραμμάτων σε ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου. Το πρόγραμμα θα επικεντρωθεί στη γαλάζια οικονομία, αξιοποιώντας προηγούμενες εμπειρίες συνεργασίας και δημιουργώντας ισχυρότερες συνέργειες με την EUSAIR. Το πράσινο και ανθεκτικό κοινό περιβάλλον (προτεραιότητα 2) θα καλύπτει την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την πρόληψη των κινδύνων καταστροφών.

2.     Μακροπεριφερειακές στρατηγικές

Η περιοχή συνεργασίας ADRION συμπίπτει με τη στρατηγική της ΕΕ για την περιοχή της Αδριατικής Θάλασσας και του Ιονίου Πελάγους (EUSAIR). Γενικός στόχος της EUSAIR είναι η προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας και ανάπτυξης στην περιοχή μέσω της βελτίωσης της ελκυστικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της συνδεσιμότητάς της. Με τέσσερα κράτη μέλη της ΕΕ (Κροατία, Ελλάδα, Ιταλία, Σλοβενία) και έξι τρίτες χώρες (Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Άγιος Μαρίνος, Σερβία), η στρατηγική συμβάλλει στην περαιτέρω ολοκλήρωση των Δυτικών Βαλκανίων. Η EUSAIR επικεντρώνεται τόσο στους χερσαίους όσο και στους θαλάσσιους πόρους της περιοχής. Βασίζεται σε τέσσερις θεματικούς πυλώνες που αντιπροσωπεύουν βασικές προκλήσεις, καθώς και ευκαιρίες στην περιοχή: (1) Γαλάζια ανάπτυξη, (2) Σύνδεση της Περιφέρειας, (3) Περιβαλλοντική ποιότητα, (4) Βιώσιμος τουρισμός. Η συνεργασία για την κοινή διαχείριση των κοινών περιβαλλοντικών πόρων, καθώς και για θέματα κλιματικής αλλαγής και διαχείρισης του κινδύνου καταστροφών, αντιμετωπίζει κρίσιμες προκλήσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής Αδριατικής-Ιονίου. Ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής και η προσαρμογή σε αυτήν, καθώς και η διαχείριση του κινδύνου καταστροφών αποτελούν οριζόντια θέματα που σχετίζονται και με τους τέσσερις πυλώνες της στρατηγικής EUSAIR. Η στρατηγική συμπληρώνεται από το σχέδιο δράσης του 2020 (SWD(2020). Αντικαθιστά το σχέδιο του 2014 διαρθρωμένο σύμφωνα με τους ίδιους τέσσερις πυλώνες της στρατηγικής. Το σχέδιο προσδιορίζει θέματα, δράσεις και έργα για καθέναν από τους τέσσερις πυλώνες της στρατηγικής. Οι δράσεις στο πλαίσιο του πυλώνα «Περιβαλλοντική ποιότητα» αναμένεται να συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στα θαλάσσια και χερσαία οικοσυστήματα.

3.     Διεθνείς συμβάσεις και άλλες πρωτοβουλίες συνεργασίας

Στην ευρύτερη κλίμακα ολόκληρης της περιοχής της Μεσογείου, η συνεργασία για την προστασία του περιβάλλοντος (συμπεριλαμβανομένης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή) σε διακρατικό επίπεδο επισημοποιείται στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βαρκελώνης και των σχετικών πρωτοκόλλων.

Η ΕΕ χρηματοδοτεί εδώ και πολλά χρόνια ειδικές πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας στον τομέα του περιβάλλοντος και του κλίματος που βοηθούν τις βαλκανικές χώρες. Ορισμένες από αυτές αποτελούν επί του παρόντος μέρος της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου. Το έργο του Περιφερειακού Περιβαλλοντικού Δικτύου για την Προσχώρηση (RENA 2010-2013) συνέβαλε στη βελτίωση του περιβάλλοντος και του κλίματος στα Δυτικά Βαλκάνια και στη σύγκλιση της περιοχής με τα πρότυπα της ΕΕ. Το Περιφερειακό Δίκτυο Προσχώρησης για το Περιβάλλον και το Κλίμα (ECRAN 2013-2016) συνέχισε να ενισχύει την περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των υποψήφιων και των δυνάμει υποψήφιων χωρών. Επί του παρόντος παρακολουθείται από το πρόγραμμα περιβαλλοντικής εταιρικής σχέσης της ΕΕ για την προσχώρηση (EPPA 2019-2022) και από τη στήριξη της ΕΕ για τη δράση για το κλίμα στους δικαιούχους του ΜΠΒ ΙΙ — «Μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών και ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή» (TRATOLOW 2020-2023). Στηρίζει την ενσωμάτωση των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος και του κλίματος. Η ομάδα εργασίας TRATOLOW 4 ασχολείται ειδικά με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Βοηθά τον εθνικό και περιφερειακό σχεδιασμό και τις δράσεις προσαρμογής στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Η πρωτοβουλία της Κεντρικής Ευρώπης (CEI) είναι ένα περιφερειακό διακυβερνητικό φόρουμ 17 κρατών μελών στην Κεντρική, Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Περιλαμβάνει όλες τις χώρες (εκτός από την Ελλάδα) της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου. Προωθεί την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της περιφερειακής συνεργασίας. Το έργο της CEI επικεντρώνεται στην επίτευξη δύο κύριων στόχων: Green Growth & Just Societies (Πράσινη Ανάπτυξη και Δίκαιες Κοινωνίες). Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή περιλαμβάνεται στους στόχους του σχεδίου δράσης για την πρωτοβουλία για την απασχόληση και την καινοτομία, στο πλαίσιο του στόχου 1 «Ενθάρρυνση της πράσινης ανάπτυξης».

Οκτώ χώρες της Αδριατικής και του Ιονίου (όλες εκτός από την Ιταλία) μαζί με τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, τη Μολδαβία, τη Ρουμανία και την Τουρκία, καθώς και η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της απερήμωσης (UNCCD) και ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) συνεργάζονται στο πλαίσιο του Κέντρου Διαχείρισης Ξηρασίας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη (DMCSEE). Το κέντρο συντονίζει και διευκολύνει την ανάπτυξη, την αξιολόγηση και την εφαρμογή εργαλείων και πολιτικών διαχείρισης κινδύνου ξηρασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη με στόχο τη βελτίωση της ετοιμότητας και τη μείωση των επιπτώσεων της ξηρασίας στην περιοχή αυτή.

4.     Στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής

Μέχρι στιγμής, δεν έχουν αναπτυχθεί στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής στο συγκεκριμένο πλαίσιο της περιοχής Αδριατικής-Ιονίου. Το περιφερειακό πλαίσιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή για τις θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές της Μεσογείου, το οποίο εγκρίθηκε από τη 19η σύνοδο των συμβαλλόμενων μερών (COP19) της σύμβασης της Βαρκελώνης, αφορά επίσης τη συγκεκριμένη περιοχή.

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 2014-2020

Χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα ADRION 2014-2020, το έργο I-STORM (Integrated sea storm management strategies) (2018-2019) ενίσχυσε την ανταλλαγή δεδομένων, προβλέψεων και γνώσεων σχετικά με τις θαλάσσιες καταιγίδες και τις σχετικές επιπτώσεις (παράκτιες πλημμύρες, διάβρωση και επακόλουθες επιπτώσεις στα παράκτια οικοσυστήματα και υποδομές) μέσω κοινών υποδομών και εργαλείων. Το έργο ανέπτυξε κατευθυντήριες γραμμές για τη μετάφραση δεδομένων και προβλέψεων σε διαδικασίες έγκαιρης προειδοποίησης και παρέμβασης, καθώς και μια στρατηγική που απευθύνεται σε εθνικούς/περιφερειακούς βασικούς παράγοντες της λεκάνης ADRION. Και τα δύο έγγραφα πρότειναν τον πιο αποτελεσματικό τρόπο αντιμετώπισης της διαχείρισης δεδομένων και προβλέψεων και των σχετικών διαδικασιών έγκαιρης προειδοποίησης. Επιπλέον, το έργο ανέπτυξε την εφαρμογή I-STORMS για Smartphones και Tablets και το I-STORMS Web Integrated System (IWS). Το IWS είναι ένα διαδικτυακό εργαλείο για την ανταλλαγή και την ενσωμάτωση δεδομένων και πληροφοριών, προωθώντας τη συνεργασία μεταξύ των εταίρων για την καλύτερη αντιμετώπιση των κινδύνων θαλάσσιων καταιγίδων στην περιοχή Αδριατικής-Ιονίου. Το έργο εγκαινίασε έναν πίνακα μόνιμης συνεργασίας, ο οποίος διασφαλίζει τη συνέχιση του διαλόγου μετά το κλείσιμο του έργου. Αποσκοπεί στην προώθηση της κοινής κατανόησης των σημερινών προκλήσεων των παράκτιων περιοχών και προωθεί τον συντονισμό και την ανταλλαγή τεχνογνωσίας.

Άλλα σχετικά έργα που καλύπτουν μεγάλο μέρος της περιοχής Αδριατικής-Ιονίου χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Ιταλίας-Κροατίας (2014-2020) και περιγράφονται κατωτέρω. Τρεις από αυτές (ADRIADAPT, RESPONSe και ADRIACLIM) παρείχαν στήριξη στις τοπικές αρχές για την ανάπτυξη σχεδίων και στρατηγικών προσαρμογής σε παράκτιες και αστικές περιοχές της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου.

Η ADRIADAPT (Πλατφόρμα πληροφόρησης για την ανθεκτικότητα των πόλεων και κωμοπόλεων της Αδριατικής, 2019-2021) προώθησε την τοπική και περιφερειακή ανθεκτικότητα. Βοήθησε στην ανάπτυξη της βάσης γνώσεων για τον προσδιορισμό κατάλληλων επιλογών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και σχεδιασμού στην περιοχή Αδριατικής-Ιονίου. Το έργο παρέδωσε την πλατφόρμα ανθεκτικότητας Adriadapt, με εργαλεία και γνώσεις για τον σχεδιασμό για το κλίμα που δοκιμάστηκαν σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές. Υποστήριξε επίσης τοπικά σχέδια ενημέρωσης για το κλίμα και ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή.

Το RESPONSe (Στρατηγικές για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στις περιφέρειες της Αδριατικής, 2019-2021) ενίσχυσε τους τοπικούς φορείς χάραξης πολιτικής ώστε να καταστούν δυνατές οι κλιματικά έξυπνες προσεγγίσεις διακυβέρνησης και προώθησε τη βιώσιμη διαβίωση στις θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές της Αδριατικής. Τα αποτελέσματα του έργου περιλαμβάνουν την εργαλειοθήκη δράσεων προσαρμογής για τις δημόσιες αρχές (Κλιματικόμενού για τις περιφέρειες της Αδριατικής). Πρόκειται για ένα δωρεάν διαδικτυακό αποθετήριο δράσεων προσαρμογής και μετριασμού που μπορεί να στηρίξει τη χάραξη τοπικής πολιτικής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής. Το ADRIACLIM (Climate change information, monitoring and management tools for adaptation strategies in Adriatic coastal areas 2020-2022) στοχεύει στην ανάπτυξη ακριβών πληροφοριών για την υποστήριξη της ανάπτυξης περιφερειακών και τοπικών σχεδίων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Δίνει έμφαση στην ενίσχυση της ικανότητας προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στις παράκτιες περιοχές. Συνέβαλε στην ανάπτυξη ομοιογενών και συγκρίσιμων δεδομένων, στη βελτίωση των γνώσεων, των ικανοτήτων και της συνεργασίας όσον αφορά τα συστήματα παρακολούθησης και μοντελοποίησης της κλιματικής αλλαγής και στην ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων πληροφοριών, εργαλείων και δεικτών για τον βέλτιστο σχεδιασμό της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Η ASTERIS (προσαρμογή σε σενάρια διείσδυσης αλμυρού νερού σε άνοδο της στάθμης της θάλασσας, 2019-2021) βελτιώνει την κατανόηση της χωρικής και χρονικής διακύμανσης της διείσδυσης του θαλασσινού νερού. Εφαρμόζει διάφορα σενάρια κλιματικής αλλαγής, για τον εντοπισμό και τη χαρτογράφηση των αναγκών και των φραγμών στη διαχείριση κινδύνων και για την παροχή πρακτικών εργαλείων για τη βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων υδροφόρων οριζόντων σε τοπική κλίμακα.

Το AdriaMORE (Adriatic DSS exploitation for monitoring and risk management of coastal extreme weather and flooding) (2018 - 2019), αξιοποιώντας τα μεγάλα επιτεύγματα του έργου ADRIARadNet που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα IPA Adriatic CBC, έχει εξοπλίσει περιοχές και ανθρώπους με αποτελεσματικά εργαλεία για την αντιμετώπιση σοβαρών καιρικών φαινομένων και άλλων σχετικών θαλάσσιων κινδύνων.

Εμπνευσμένες περιπτώσεις χρήσης Ανακαλύψτε
πώς οι γνώσεις που εμφανίζονται σε αυτή τη σελίδα ενέπνευσαν τους φορείς που εργάζονται σε διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης να αναπτύξουν εξατομικευμένες λύσεις σε διαφορετικά πλαίσια πολιτικής και πρακτικής.

• Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας της ΕΕ: Χρήση της Climate-ADAPT για την εύρεση των πλέον πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με την προσαρμογή για τον καθορισμό θεματολογίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ
• Τα Καρπάθια: Χρήση πληροφοριών ανά χώρα από την Climate-ADAPT για την ανάπτυξη μιας σελίδας για τη διακρατική περιοχή των Καρπαθίων και την τροφοδότηση των διεθνών πολιτικών προσαρμογής
• Παρατηρητήριο των Πυρηναίων για την κλιματική αλλαγή: Χρήση σελίδων διακρατικών περιφερειών από την Climate-ADAPT για την ανάπτυξη διασυνοριακής στρατηγικής προσαρμογής στα Πυρηναία