Κεντρική Ευρώπη

Χώρες της περιφέρειας

Η περιοχή συνεργασίας της Κεντρικής Ευρώπης περιλαμβάνει ένα τεράστιο έδαφος από τη νότια περιοχή, που συνορεύει με την Αδριατική Θάλασσα έως τη βόρεια περιοχή, που συνορεύει με τη Βαλτική Θάλασσα. Ο τομέας συνεργασίας 2021-2027 συμπίπτει ουσιαστικά με την πλήρη επέκταση του προηγούμενου προγράμματος Interreg, καλύπτοντας ολόκληρη την περιοχή επτά κρατών μελών της ΕΕ (Αυστρία, Κροατία, Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία και Σλοβενία), τις κεντρικές και ανατολικές περιφέρειες της Γερμανίας (συμπεριλαμβανομένης πλέον και της περιφέρειας Braunschweig) και τις βόρειες περιφέρειες της Ιταλίας. Ένας χάρτης που συγκρίνει τα παλαιά και τα νέα σύνορα είναι διαθέσιμος εδώ.

Πλαίσιο πολιτικής

1.     Πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας

Το INTERREG V B αποσκοπεί στην προώθηση της συνεργασίας πέραν των συνόρων, ώστε οι πόλεις και οι περιφέρειες της Κεντρικής Ευρώπης να γίνουν καλύτεροι τόποι διαβίωσης και εργασίας.

Το πρόγραμμα 2021-2027 αναγνωρίζει ότι η Κεντρική Ευρώπη βρίσκεται σε μεταβατική περίοδο. Οι περιφέρειες και οι πόλεις της αντιμετωπίζουν πολυάριθμες προκλήσεις (συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής) που δεν γνωρίζουν σύνορα και δεν μπορούν να επιλυθούν μόνες τους. Το όραμα του προγράμματος είναι μια ενωμένη κεντρική Ευρώπη που συνεργάζεται για να γίνει πιο έξυπνη, πιο πράσινη και καλύτερα συνδεδεμένη. Χρηματοδοτεί διακρατικά έργα, τα οποία αναπτύσσουν, δοκιμάζουν και εφαρμόζουν λύσεις που απαιτούνται επειγόντως για να καταστεί η Κεντρική Ευρώπη πιο ανθεκτική και ελκυστική.

Το πρόγραμμα αναμένεται να επιτύχει:

• Βελτίωση της ανάπτυξης πολιτικής, της μάθησης και της αλλαγής·
• Αύξηση των γνώσεων και των ικανοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς και ανταλλαγής γνώσεων·
• Καλύτερη συντονισμένη συνεργασία και ενισχυμένη διακυβέρνηση σε διάφορα επίπεδα·
• Μειωμένοι φραγμοί·
• Νέες ή καλύτερες υπηρεσίες·
• αλλαγή συμπεριφοράς·
• Μόχλευση δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της προετοιμασίας για επενδύσεις παρακολούθησης.

Το πρόγραμμα επικεντρώνεται σε τέσσερις προτεραιότητες:

• Συνεργασία για μια εξυπνότερη κεντρική Ευρώπη
• Συνεργασία για μια πιο πράσινη κεντρική Ευρώπη
• Συνεργασία για μια καλύτερα συνδεδεμένη κεντρική Ευρώπη
• Βελτίωση της διακυβέρνησης για τη συνεργασία στην Κεντρική Ευρώπη.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή καλύπτεται ιδίως από την προτεραιότητα 2, στο πλαίσιο του ειδικού στόχου: «Προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της πρόληψης του κινδύνου καταστροφών και της ανθεκτικότητας στις καταστροφές, λαμβανομένων υπόψη των προσεγγίσεων που βασίζονται στο οικοσύστημα». Οι δράσεις διακρατικής συνεργασίας στο πλαίσιο αυτού του στόχου αναμένεται να επιτύχουν αυξημένες ικανότητες για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας και την έγκαιρη αντιμετώπιση των δυσμενών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην κεντρική Ευρώπη. Θα βελτιώσουν επίσης τον συντονισμό των μέτρων προσαρμογής και θα ευνοήσουν την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων που έχουν δοκιμαστεί και καταδειχθεί σε πιλοτικές δράσεις. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή θα ωφελήσει επίσης δράσεις που αναπτύσσονται σύμφωνα με την προτεραιότητα 1, η οποία αποσκοπεί στη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό των δεξιοτήτων των ανθρώπων σε τοπικό επίπεδο, και την προτεραιότητα 4, η οποία αποσκοπεί στη βελτίωση των διαδικασιών πολυτομεακής διακυβέρνησης σε όλα τα εδαφικά επίπεδα. Οι δράσεις που αναλαμβάνονται για την επίτευξη αμφότερων των στόχων αυτών θα βελτιώσουν τις ευνοϊκές συνθήκες για την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων των περιφερειών, όπως η κλιματική αλλαγή.

Για την περίοδο 2014-2020, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αντιμετωπίστηκε ως ένα από τα διάφορα επιμέρους θέματα που σχετίζονται με το περιβάλλον στο πλαίσιο της προτεραιότητας 3 του προγράμματος (Φυσικοί και πολιτιστικοί πόροι για τη βιώσιμη ανάπτυξη στην περιοχή). Καλύφθηκε ειδικότερα στο πλαίσιο του στόχου που αποσκοπεί στη βελτίωση των ικανοτήτων ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής διαχείρισης για την προστασία και τη βιώσιμη χρήση της φυσικής κληρονομιάς και των φυσικών πόρων. Επιπλέον, η ευπάθεια των αστικών περιοχών στην κλιματική αλλαγή προσδιορίστηκε ως ζήτημα στο πλαίσιο ενός περαιτέρω στόχου σχετικά με τη «βελτίωση της περιβαλλοντικής διαχείρισης των λειτουργικών αστικών περιοχών ώστε να καταστούν πιο βιώσιμες». Τέλος, η προσαρμογή αποτελούσε μέρος των οριζόντιων αρχών του προγράμματος, ιδίως της «βιώσιμης ανάπτυξης», η οποία περιλαμβάνει δράσεις που λαμβάνουν υπόψη τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν, την ανθεκτικότητα στις καταστροφές και την πρόληψη και διαχείριση κινδύνων.

2.     Μακροπεριφερειακές στρατηγικές

Το Interreg Central Europe διαδραματίζει σημαντικό ρόλο γεφύρωσης μεταξύ των τεσσάρων μακροπεριφερειακών στρατηγικών της ΕΕ, δηλαδή της EUSDR, της EUSALP, της EUSAIR και της EUSBSR. Η περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης μοιράζεται τμήματα της περιοχής συνεργασίας της με όλα τα κράτη μέλη που ασχολούνται με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στα θεματολόγια διακρατικής συνεργασίας τους με διάφορους τρόπους (βλ. σελίδες Climate-ADAPT για τις περιοχές του Δούναβη, του Αλπικού Διαστήματος, της Αδριατικής-Ιονίου και της Βαλτικής Θάλασσας).

3.     Διεθνείς συμβάσεις και άλλες πρωτοβουλίες συνεργασίας

Η περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης επικαλύπτεται εν μέρει με τις περιμέτρους της σύμβασης των Καρπαθίων και της σύμβασης για την προστασία του ποταμού Δούναβη (DRPC), οι οποίες περιλαμβάνονται σχεδόν εξ ολοκλήρου στη διακρατική περιοχή του Δούναβη.

Η Σύμβαση των Καρπαθίων είναι μια υποπεριφερειακή συνθήκη για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και της προστασίας της περιοχής των Καρπαθίων. Υπογράφηκε τον Μάιο του 2003 από επτά κράτη των Καρπαθίων (εκ των οποίων τέσσερις χώρες αποτελούν μέρος της διακρατικής περιφέρειας της Κεντρικής Ευρώπης). Κατά την πέμπτη σύνοδο της διάσκεψης των μερών της σύμβασης των Καρπαθίων (COP5, 2017), εγκρίθηκε τροποποίηση της σύμβασης των Καρπαθίων προκειμένου να συμπεριληφθεί το νέο άρθρο 12α για την κλιματική αλλαγή. Ζητεί από τα συμβαλλόμενα μέρη να εφαρμόσουν πολιτικές που αποσκοπούν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στην προσαρμογή σε αυτήν σε όλους τους τομείς που σχετίζονται με τη σύμβαση. Κατά συνέπεια, θεσπίστηκε το μακροπρόθεσμο όραμα 2030 για την περιοχή των Καρπαθίων «για την ενίσχυση των συνεργατικών προσπαθειών προς μια κλιματικά ουδέτερη πορεία που θα παρέχει ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή και βιώσιμη ανάπτυξη στα Καρπάθια».

Η Σύμβαση για την Προστασία του Ποταμού Δούναβη (DRPC) αποτελεί το συνολικό νομικό μέσο συνεργασίας για τη διασυνοριακή διαχείριση των υδάτων στη λεκάνη απορροής του Δούναβη. Δεκατέσσερις χώρες (εκ των οποίων επτά είναι επίσης μέλη της διακρατικής περιφέρειας της Κεντρικής Ευρώπης) και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύτηκαν να εφαρμόσουν τη σύμβαση αυτή. Η Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία του Δούναβη (InternationalCommission for the Protection of the Danube River - ICPDR)είναι ο διακρατικός φορέας που έχει συσταθεί για την εφαρμογή της Σύμβασης για την Προστασία του Δούναβη.  Η ICPDR εργάζεται για τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας με βιώσιμους τρόπους. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων για την προστασία από τις πλημμύρες υποστηρίζειτηνεφαρμογή του προγράμματος δράσης για τη βιώσιμη προστασία από τις πλημμύρες στη λεκάνη απορροής του Δούναβη. Συνδράμει επίσης στην υλοποίηση των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την εφαρμογή της οδηγίας της ΕΕ για τις πλημμύρες, όπως η ανάπτυξη χαρτών επικινδυνότητας και κινδύνων πλημμύρας και το σχέδιο διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας στη λεκάνη απορροής του Δούναβη.

Η πρωτοβουλία της Κεντρικής Ευρώπης (CEI) είναι ένα περιφερειακό διακυβερνητικό φόρουμ 17 κρατών μελών στην Κεντρική, Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Περιλαμβάνει όλες τις χώρες της διακρατικής περιφέρειας της ΕΕ στην Κεντρική Ευρώπη. Προωθεί την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της περιφερειακής συνεργασίας. Το έργο της CEI επικεντρώνεται στην επίτευξη δύο κύριων στόχων: Green Growth & Just Societies (Πράσινη Ανάπτυξη και Δίκαιες Κοινωνίες). Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή περιλαμβάνεται στους στόχους του σχεδίου δράσης για την πρωτοβουλία για την απασχόληση και την καινοτομία, στο πλαίσιο του στόχου 1 «Ενθάρρυνση της πράσινης ανάπτυξης».

4.     Στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής

Οι υφιστάμενες διακρατικές και διασυνοριακές στρατηγικές και σχέδια για την αντιμετώπιση ζητημάτων προσαρμογής που αφορούν τμήματα της περιφέρειας της Κεντρικής Ευρώπης επικεντρώνονται πρωτίστως στη διαχείριση των υδάτινων πόρων και των κινδύνων πλημμύρας στη λεκάνη απορροής του Δούναβη. Η στρατηγική για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή της Διεθνούς Επιτροπής για την Προστασία του Δούναβη (ICPDR), καθώς και η σημασία του σχεδίου διαχείρισης της λεκάνης απορροής του Δούναβη (σχέδιο DRBM) και του σχεδίου διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας του Δούναβη (σχέδιο DFRM) για την προσαρμογή περιγράφονται στο τμήμα της Climate-ADAPT που αφορά τη διακρατική περιοχή του Δούναβη.

Για την περιοχή των Καρπαθίων, μια συγκεκριμένη περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης, το σχέδιο δράσης που εκδόθηκε το 2020 και συνοδεύει το μακρόπνοο όραμα 2030 «για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής στα Καρπάθια» καθορίζει συγκεκριμένες δραστηριότητες και ορόσημα για την επίτευξη των στρατηγικών στόχων και των σχετικών στόχων του οράματος. Το σχέδιο δράσης παρέχει γενική καθοδήγηση στην ομάδα εργασίας για την κλιματική αλλαγή (που συστάθηκε στο πλαίσιο της σύμβασης των Καρπαθίων) και στα σχετικά προγράμματα εργασίας.

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 2014-2020.

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα «Κεντρική Ευρώπη» 2014-2020 και αφορούν την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αναφέρονται κατωτέρω. Εστιάζουν κυρίως στη διαχείριση των υδάτων και στη μείωση του κινδύνου καταστροφών (από πλημμύρες, έντονες βροχοπτώσεις, ξηρασίες) και στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Ανταποκρινόμενο στην αυξανόμενη προβληματική πίεση στην περιοχή, λόγω της αυξανόμενης συχνότητας και έντασης των τοπικών ακραίων βροχοπτώσεων, το έργο RAINMAN (Integrated Heavy Rain Risk Management) (2017-2020) συγκέντρωσε διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τη διαχείριση του κινδύνου έντονων βροχοπτώσεων και ανέπτυξε εργαλεία προσανατολισμένα στην πρακτική και καινοτόμες μεθόδους. Η εργαλειοθήκη RAINMAN παραδόθηκε ως τελικό αποτέλεσμα του έργου. Η εργαλειοθήκη είναι μια πλατφόρμα πληροφόρησης που στηρίζει τους δήμους και τους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς στην ανάληψη δράσης κατά των έντονων βροχοπτώσεων. Προσφέρει βασικά στοιχεία, εργαλεία για τη διαχείριση επικίνδυνων καταστάσεων και ορθών πρακτικών.

Το έργο PROLINE-CE (Efficient Practices of Land Use Management Integrating Water Resources Protection and Non-structural Flood Mitigation Experiences) (2016-2019), στο οποίο συμμετείχαν εταίροι από 7 χώρες της περιοχής της Κεντρικής Ευρώπης, αποσκοπούσε στη βελτίωση της προστασίας των πόρων πόσιμου νερού, καθώς και της προστασίας των περιοχών από πλημμύρες και ξηρασίες, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης διαχείρισης της χρήσης γης, λαμβάνοντας υπόψη την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Οι βέλτιστες πρακτικές διαχείρισης δοκιμάστηκαν σε πιλοτικές περιοχές της περιοχής και αξιολογήθηκε η αποδοχή τους από τα ενδιαφερόμενα μέρη και τους εμπειρογνώμονες. Ο Διακρατικός Οδηγός για ένα Καθεστώς Βέλτιστων Υγρών Αποβλήτων (GOWARE) σχεδιάστηκε ως εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων, το οποίο επιτρέπει την επιλογή βέλτιστων πρακτικών διαχείρισης για τη βελτίωση της προστασίας του πόσιμου νερού και τον μετριασμό των κινδύνων πλημμύρας. Ο χάρτης DriFLU (πόσιμο νερό/πλημμύρες/χρήση γης), μια πράξη κοινής δήλωσης υπογεγραμμένη από αξιόλογους εκπροσώπους κάθε χώρας εταίρου, αν και δεν είναι νομικά δεσμευτική, αποτελεί δήλωση πρόθεσης για την παροχή συστάσεων για κοινές πολιτικές και δράσεις στον τομέα της προστασίας του πόσιμου νερού και του σχετικού μετριασμού των πλημμυρών/ξηρασίας στην περιοχή του προγράμματος της Κεντρικής Ευρώπης.

Το έργο DEEPWATER-CE (2019-2022) αποσκοπεί στην ανάπτυξη ικανοτήτων ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής διαχείρισης υπεύθυνων δημόσιων φορέων της Κεντρικής Ευρώπης για την ανάπτυξη κοινής στρατηγικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων. Περιλαμβάνει τη συγκράτηση της περίσσειας νερού από περιόδους έντονων βροχοπτώσεων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επαναφόρτιση των υπόγειων υδάτων. Οι πιλοτικές μελέτες σε τέσσερις χώρες (Πολωνία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Κροατία) επιτρέπουν την αξιολόγηση των διαθέσιμων λύσεων αναπλήρωσης υπό διαχείριση υδροφόρων οριζόντων για τη βελτίωση και την αύξηση των υπόγειων υδάτινων πόρων. Το έργο, με βάση τα αποτελέσματα των σχετικών προηγούμενων έργων του 7ου ΠΠ και του προγράμματος «Ορίζων 2020», διερευνά λύσεις για την εξάντληση των πόρων πόσιμου νερού και τις ολοένα συχνότερες έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή.

Με παρόμοια εστίαση, το έργο TEACHER-CE (Κοινές προσπάθειες για την αύξηση της προσαρμογής της διαχείρισης των υδάτων στις κλιματικές αλλαγές στην Κεντρική Ευρώπη, 2020-2022) αντιμετωπίζει την ανάγκη για καλύτερο συντονισμό της διαχείρισης κινδύνων στην Κεντρική Ευρώπη. Έτσι, στοχεύει στην ενσωμάτωση και εναρμόνιση των αποτελεσμάτων των προηγουμένως χρηματοδοτούμενων έργων INTERREG, Horizon2020 και Life. Το κύριο αποτέλεσμα του έργου είναι η εργαλειοθήκη TEACHER-CE που επικεντρώνεται στην ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή διαχείριση ζητημάτων που σχετίζονται με το νερό, όπως οι πλημμύρες, η πρόληψη των κινδύνων έντονων βροχοπτώσεων και ξηρασίας, τα μικρά μέτρα συγκράτησης των υδάτων και η προστασία των υδάτινων πόρων μέσω της βιώσιμης διαχείρισης της χρήσης γης. Η εργαλειοθήκη δοκιμάζεται και επαληθεύεται σε 9 πιλοτικές δράσεις 8 χωρών της Κεντρικής Περιφέρειας.

Κύριος στόχος του έργου FramWat (Πλαίσιο για τη βελτίωση του υδατικού ισοζυγίου και τον μετριασμό των θρεπτικών ουσιών με την εφαρμογή μικρών μέτρων συγκράτησης των υδάτων, 2017-2020) ήταν η ενίσχυση του περιφερειακού, κοινού πλαισίου για τις πλημμύρες, τις ξηρασίες και τον μετριασμό της ρύπανσης. Αυτό θα πρέπει να επιτευχθεί με την αύξηση της ρυθμιστικής ικανότητας του τοπίου με τη χρήση της προσέγγισης της φυσικής λύσης και μικρών μέτρων κατακράτησης νερού με συστηματικό τρόπο. Τα αποτελέσματα του έργου περιλάμβαναν πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές για τον σχεδιασμό μέτρων φυσικής και μικρής συγκράτησης υδάτων, ένα σύστημα υποστήριξης αποφάσεων για τον σχεδιασμό μέτρων φυσικής (μικρής) συγκράτησης υδάτων και έξι σχέδια δράσης για πιλοτικές λεκάνες απορροής που συμμετέχουν στο έργο.

Το έργο (Αξιολόγηση κινδύνου και βιώσιμη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς στο μεταβαλλόμενο περιβάλλον, 2017-2020) συνέβαλε στη βελτίωση των ικανοτήτων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα για τον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και των φυσικών κινδύνων (πλημμύρες και έντονες βροχοπτώσεις) σε χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς, δομές και τεχνουργήματα. Το έργο παρείχε ένα διαδικτυακό εργαλείο GIS για τη χαρτογράφηση κινδύνων, ένα εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων για την ανάλυση των κρίσιμων ζητημάτων που καθορίζουν την ευπάθεια της πολιτιστικής κληρονομιάς και ένα εγχειρίδιο για την υποστήριξη των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων καλών και κακών πρακτικών για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς σε κίνδυνο. Τα ευρήματα από το ProteCHt2save και το ίδιο το εργαλείο Web GIS αναπτύσσονται περαιτέρω σε ένα νέο έργο παρακολούθησης, το έργο STRENCH (STRENGthening resilience of Cultural Heritage at risk in a changing environment through proactive transnational cooperation, 2020-2022).

Άλλα έργα με σημαντικό αντίκτυπο στην περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα Interreg της περιοχής του Δούναβη και περιγράφονται στην ιστοσελίδα της περιοχής του Δούναβη.

Εμπνευσμένες περιπτώσεις χρήσης Ανακαλύψτε
πώς οι γνώσεις που εμφανίζονται σε αυτή τη σελίδα ενέπνευσαν τους φορείς που εργάζονται σε διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης να αναπτύξουν εξατομικευμένες λύσεις σε διαφορετικά πλαίσια πολιτικής και πρακτικής.

• Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας της ΕΕ: Χρήση της Climate-ADAPT για την εύρεση των πλέον πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με την προσαρμογή για τον καθορισμό θεματολογίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ
• Τα Καρπάθια: Χρήση πληροφοριών ανά χώρα από την Climate-ADAPT για την ανάπτυξη μιας σελίδας για τη διακρατική περιοχή των Καρπαθίων και την τροφοδότηση των διεθνών πολιτικών προσαρμογής
• Παρατηρητήριο των Πυρηναίων για την κλιματική αλλαγή: Χρήση σελίδων διακρατικών περιφερειών από την Climate-ADAPT για την ανάπτυξη διασυνοριακής στρατηγικής προσαρμογής στα Πυρηναία