περιοχή του Ατλαντικού

Χώρες της περιφέρειας

Η περιοχή συνεργασίας του Ατλαντικού καλύπτει χώρες του δυτικού τμήματος της Ευρώπης που βρέχονται από τον Ατλαντικό Ωκεανό. Ο τομέας συνεργασίας 2021-2027 περιλαμβάνει το έδαφος του προηγούμενου προγράμματος Interreg (παράκτιες περιφέρειες της Πορτογαλίας, της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Ιρλανδίας, της αυτόνομης κοινότητας των Καναρίων Νήσων), με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο*. Επιπλέον, περιλαμβάνει δύο επιπλέον περιφέρειες της Ισπανίας (Ανδαλουσία και Λα Ριόχα). Ένας χάρτης που συγκρίνει τα παλαιά και τα νέα σύνορα είναι διαθέσιμος εδώ.

* Από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου την 1η Φεβρουαρίου 2020, το περιεχόμενο από το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα επικαιροποιείται πλέον σε αυτόν τον ιστότοπο.

Πλαίσιο πολιτικής

1.    Πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας

Το πρόγραμμα Interreg VI B για την περιοχή του Ατλαντικού (2021-2027), το οποίο εγκρίθηκε επίσημα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 8 Σεπτεμβρίου 2022, ανανεώνει τη δέσμευση με τις περιοχές του Ατλαντικού για τη στήριξη καινοτόμων πρωτοβουλιών που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της περιοχής αυτής, επιλύοντας κοινές προκλήσεις σε διασυνοριακό επίπεδο μέσω της υλοποίησης κοινών δράσεων, της ανταλλαγής ορθών πρακτικών και της συμβολής σε νέες ή τρέχουσες πολιτικές. Καθορίζει τέσσερις προτεραιότητες:

1. Γαλάζια καινοτομία και ανταγωνιστικότητα («Έξυπνη Ευρώπη»)
2. Γαλάζιο και πράσινο περιβάλλον («Πιο πράσινη Ευρώπη»)
3. Γαλάζιος βιώσιμος τουρισμός και πολιτισμός («Κοινωνική Ευρώπη»)
4. Καλύτερη διακυβέρνηση για τη συνεργασία («στόχος Interreg»)

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή εξετάζεται ειδικά στο πλαίσιο της προτεραιότητας 2 και με τον ειδικό στόχο: «Προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της πρόληψης του κινδύνου καταστροφών, της ανθεκτικότητας, λαμβανομένων υπόψη των προσεγγίσεων που βασίζονται στο οικοσύστημα». Ο ειδικός στόχος συμβάλλει επίσης στη στρατηγική για τις θαλάσσιες λεκάνες του Ατλαντικού στηρίζοντας τις δράσεις που περιλαμβάνονται στον πυλώνα IV του σχεδίου δράσης 2.0 για τον Ατλαντικό (βλ. ενότητα 2 της παρούσας σελίδας, «Στρατηγικές για τις μακροπεριφέρειες»). Το πρόγραμμα αναμένεται να οδηγήσει σε αυξημένη ικανότητα εντοπισμού, πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων με καλύτερη συμμετοχή των πολιτών και των δημόσιων αρχών και ενισχυμένο πλαίσιο διακυβέρνησης. Δεδομένου ότι ο χώρος συνεργασίας διαθέτει μεγάλο ποσοστό παράκτιων και παράκτιων περιοχών, το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους παράκτιους και θαλάσσιους κινδύνους, με δράσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των παράκτιων περιοχών και της καινοτομίας της γαλάζιας οικονομίας. Πράγματι, η προσαρμογή επιτυγχάνεται επίσης μέσω της προτεραιότητας 1 (γαλάζια καινοτομία και ανταγωνιστικότητα) με την ενίσχυση της ικανότητας καινοτομίας και της ψηφιοποίησης. Επιπλέον, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αναφέρεται επίσης στην προτεραιότητα 3 (για την ανάπτυξη του γαλάζιου βιώσιμου τουρισμού) και στην προτεραιότητα 4, ως οριζόντιο ζήτημα, δεδομένου ότι η προσαρμογή είναι πιθανό να ωφεληθεί από την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και τις διακρατικές προσεγγίσεις.

Το προηγούμενο πρόγραμμα Interreg V B για την περιοχή του Ατλαντικού (2014-2020) αποσκοπούσε στην εφαρμογή λύσεων στις περιφερειακές προκλήσεις στους τομείς της καινοτομίας, της αποδοτικής χρήσης των πόρων, του περιβάλλοντος και των πολιτιστικών αγαθών, ώστε να καταστεί δυνατή η παραγωγή καλύτερης ποιότητας ζωής στην περιοχή του Ατλαντικού.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή καλύφθηκε από την προτεραιότητα 3 (προώθηση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας) και τον σχετικό στόχο 3.1 «Ενίσχυση των συστημάτων διαχείρισης κινδύνων». Τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από το πρόγραμμα περιλάμβαναν βελτιωμένη συνεργασία που συμβάλλει στη μείωση των κινδύνων και των επιπτώσεών τους και στην ενίσχυση της ασφάλειας του πληθυσμού και του περιβάλλοντος, μέσω της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας και της ικανότητας σχεδιασμού των περιοχών του Ατλαντικού σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

2.     Μακροπεριφερειακές στρατηγικές

Μολονότι δεν έχει αναπτυχθεί πραγματική μακροπεριφερειακή στρατηγική, η θαλάσσια στρατηγική για την περιοχή του Ατλαντικού Ωκεανού λειτουργεί ως πλαίσιο διακρατικής οικονομικής και κοινωνικής συνεργασίας. Η στρατηγική καλύπτει τις ακτές, τα χωρικά ύδατα και τα ύδατα δικαιοδοσίας των κρατών μελών της ΕΕ με ακτογραμμή του Ατλαντικού, τα εξόχως απόκεντρα εδάφη τους, καθώς και τα διεθνή ύδατα. Το σχέδιο δράσης για τον Ατλαντικό 2013-2020, που συνοδεύει τη στρατηγική, υποβλήθηκε σε ενδιάμεση επανεξέταση το 2017, η οποία οδήγησε στην έγκριση αναθεωρημένου σχεδίου δράσης για τον Ατλαντικό 2.0. Κύριος στόχος της είναι η απελευθέρωση του δυναμικού της γαλάζιας οικονομίας στην περιοχή του Ατλαντικού, με παράλληλη διατήρηση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και συμβολή στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στον μετριασμό της. Το σχέδιο δράσης αναγνωρίζει ότι η γαλάζια οικονομία μπορεί να συμβάλει στην άμβλυνση της κλιματικής αλλαγής με την προώθηση λύσεων που βασίζονται στη φύση και τη βελτίωση της βιώσιμης χρήσης των υδάτινων και θαλάσσιων πόρων. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή καλύπτεται ειδικά από τον πυλώνα 2 του σχεδίου δράσης: «Υγιείς ωκεανοί και ανθεκτικές ακτές» και με τον στόχο 6: «Ισχυρότερη ανθεκτικότητα των ακτών».

Η Επιτροπή Ατλαντικού Τόξου στο πλαίσιο της Διάσκεψης των Παράκτιων Περιφερειακών Περιοχών (CPMR) καλύπτει τις περισσότερες περιφέρειες που συμμετέχουν στην περιοχή του Ατλαντικού. Οι εργασίες της Επιτροπής Ατλαντικού Τόξου προωθούν τον συντονισμό μεταξύ ευρωπαϊκού, εθνικού και περιφερειακού επιπέδου, ευνοώντας την εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών στην περιοχή του Ατλαντικού Τόξου. Η ειδική ομάδα «Στρατηγική για τον Ατλαντικό» της Επιτροπής επηρεάζει τον στρατηγικό προσανατολισμό της θαλάσσιας στρατηγικής της περιοχής του Ατλαντικού, παρακολουθεί την εφαρμογή της στα εδάφη και συμβάλλει στην αναθεώρηση του σχεδίου δράσης της.

Η ειδική ομάδα για την εξερεύνηση μιας μακροπεριφέρειας του Ατλαντικού παρέχει στις περιφέρειες του Ατλαντικού τη δυνατότητα να διερευνήσουν τις ευκαιρίες υιοθέτησης μιας μακροπεριφερειακής στρατηγικής στον Ατλαντικό. Η ανάγκη παροχής κινήτρων για τη διάσταση της βιωσιμότητας όσον αφορά τα μέτρα προσαρμογής στην περιοχή του Ατλαντικού, ιδίως στις παράκτιες περιοχές, όπου επικρατούν κίνδυνοι, επισημαίνεται στην πολιτική δήλωση του 2021 που εγκρίθηκε από τις περιφέρειες μέλη της Επιτροπής του Ατλαντικού Τόξου.

3.     Διεθνείς συμβάσεις και άλλες πρωτοβουλίες συνεργασίας

Η «Σύμβαση για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειοανατολικού Ατλαντικού» της OSPAR καλύπτει ευρύτερη περιοχή από τη διακρατική περιοχή του Ατλαντικού της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων, πέραν τριών περιοχών του Ατλαντικού (Κελτική Θάλασσα, Βισκαϊκός Κόλπος και Ιβηρική Ακτή και Ευρύτερος Ατλαντικός), και άλλων δύο περιοχών: των υδάτων της Αρκτικής και της ευρύτερης Βόρειας Θάλασσας. Δεκαπέντε κυβερνήσεις του Βορειοανατολικού Ατλαντικού και της ΕΕ αποτελούν μέρος της σύμβασης OSPAR. Στο πλαίσιο της σύμβασης OSPAR, η κλιματική αλλαγή (και η οξίνιση των ωκεανών) αντιμετωπίζεται ως οριζόντιο ζήτημα όσον αφορά την παραγωγή γνώσεων, την παρακολούθηση των επιπτώσεων και τον σχεδιασμό επιλογών διαχείρισης, με στόχο την αύξηση της ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων. Το 2019 η OSPAR συγκρότησε διασυνοδική ομάδα αλληλογραφίας για την οξίνιση των ωκεανών (ICG-OA).

4.      Στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής

Η περιβαλλοντική στρατηγική για τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό (NEAES) 2030 για τη δεκαετία 2010-2030 εγκρίθηκε την 1η Οκτωβρίου 2021 με επανεξέταση υψηλού επιπέδου της προηγούμενης στρατηγικής της OSPAR. Μολονότι δεν πρόκειται για στρατηγική προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, το όραμα της στρατηγικής είναι η επίτευξη ενός καθαρού, υγιούς και βιολογικά ποικιλόμορφου Βορειοανατολικού Ατλαντικού Ωκεανού, ο οποίος θα είναι παραγωγικός, θα χρησιμοποιείται με βιώσιμο τρόπο και θα είναι ανθεκτικός στην κλιματική αλλαγή και την οξίνιση των ωκεανών. Τέσσερις στρατηγικοί στόχοι αφορούν την κλιματική αλλαγή, οι οποίοι αφορούν το θέμα της ανθεκτικότητας (στρατηγικός στόχος 5), της ευαισθητοποίησης (στρατηγικός στόχος 10), της προσαρμογής (στρατηγικός στόχος 11) και του μετριασμού (στρατηγικός στόχος 12). Τα συμβαλλόμενα μέρη συμφώνησαν να θέσουν σε εφαρμογή τη στρατηγική NEAES 2030 μέσω σχεδίου εφαρμογής. Το σχέδιο εφαρμογής συμπληρώνεται από το πρόγραμμα μέτρων και δράσεων OSPAR (MAP),ένα γενικό και ολοκληρωμένο μέσο για τη στήριξη του σχεδιασμού και της ανάπτυξης και για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την εφαρμογή μέτρων και δράσεων. Για να καταστούν οι θάλασσες ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή και την οξίνιση των ωκεανών, η OSPAR θα υλοποιήσει διάφορες πρωτοβουλίες για την παρακολούθηση, την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση των υφιστάμενων και των προβλεπόμενων επιπτώσεων, αναπτύσσοντας επίσης μια περιφερειακή προσέγγιση για την εφαρμογή λύσεων που βασίζονται στη φύση για την αποθήκευση άνθρακα και την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.

5.     Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 2014-2020

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα για την περιοχή του Ατλαντικού 2014-2020 αναφέρονται κατωτέρω.

Το έργο MyCOAST  (Συντονισμένο Παράκτιο Επιχειρησιακό Ωκεανογραφικό Παρατηρητήριο του Ατλαντικού) (2017-2021) ενίσχυσε τη διακρατική προοπτική των παράκτιων εργαλείων παρακολούθησης και πρόβλεψης. Οι δράσεις για τη διαχείριση δεδομένων προωθούν την ανοικτή και δωρεάν ανταλλαγή πληροφοριών και τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των παράκτιων παρατηρητηρίων και των κοινών ευρωπαϊκών συστημάτων δεδομένων (EMODnet, Copernicus INSTAC, SeaDataNet). Τα εργαλεία διαχείρισης κινδύνου αναπτύχθηκαν και επικυρώθηκαν από κοινού. Οι βασικοί παράγοντες που συμμετέχουν στη διαχείριση και την πρόληψη των παράκτιων κινδύνων στήριξαν την ανάπτυξη αυτή από κοινού με τους βασικούς παράγοντες που είναι υπεύθυνοι για τη διαχείριση των ζητημάτων ποιότητας των υδάτων και με τους υπεύθυνους για τη διαχείριση της ασφάλειας στη θάλασσα και την αντιμετώπιση περιστατικών ρύπανσης.

Επιπλέον, το έργο στηρίζει την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τους κινδύνους αυτούς στην περιοχή του Ατλαντικού και συμβάλλει στον εντοπισμό και την προώθηση ευκαιριών για τον ιδιωτικό τομέα, για παράδειγμα όσον αφορά την υδατοκαλλιέργεια, τη ναυτιλία και τους παρόχους αιολικής ενέργειας.

Το έργο PRIMROSE (Πρόβλεψη κινδύνων και επιπτώσεων επιβλαβών συμβάντων στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας) (2017-2020) παρείχε γνώσεις για τη διαχείριση των κινδύνων. Οι κίνδυνοι αυτοί σχετίζονται (μεταξύ άλλων) με τους κλιματικούς κινδύνους στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας, δημιουργώντας ένα σύστημα διακρατικής βραχυπρόθεσμης έως μεσοπρόθεσμης πρόβλεψης κινδύνου και μακροπρόθεσμης εκτίμησης των κλιματικών επιπτώσεων σε επιβλαβείς ανθίσεις φυκών και παθογόνους παράγοντες.  Το έργο παρείχε μια διαδικτυακή πύλη που βοηθά στην πρόβλεψη του κινδύνου και των επιπτώσεων των επιβλαβών συμβάντων άνθισης φυκών, παρέχοντας ένα σημαντικό εργαλείο για τον κλάδο της υδατοκαλλιέργειας στην Ευρώπη. Στους 10 εταίρους του έργου περιλαμβάνονται ακαδημαϊκοί ερευνητικοί οργανισμοί και στις πέντε χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα για την περιοχή του Ατλαντικού και εκπρόσωποι των τομέων της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία. Αν και η προσαρμογή δεν αντιμετωπίζεται ρητά, η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία από τις πιέσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα, η οποία εξετάζεται επίσης από την άποψη των προκλήσεων που θέτουν τα χωροκατακτητικά είδη.

Το έργο Risk-AquaSoil (Atlantic risk management plan in water and soil) (2017-2019) αποσκοπούσε στον καθορισμό ολοκληρωμένου σχεδίου διαχείρισης και κοινής πρωτοβουλίας για τους κλιματικούς κινδύνους που σχετίζονται με το έδαφος και τα ύδατα με σκοπό τη βελτίωση της ανθεκτικότητας των αγροτικών περιοχών του Ατλαντικού. Το σχέδιο διαχείρισης περιλαμβάνει τον σχεδιασμό υπηρεσιών έγκαιρης προειδοποίησης και διάγνωσης. Καλύπτει επίσης την ανάπτυξη και τη δοκιμή καινοτόμων στρατηγικών (πιλοτικές δράσεις) για καλύτερη διαχείριση του εδάφους και των υδάτων, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Τα ενδιαφερόμενα μέρη και οι τοπικές κοινότητες συμμετείχαν σε δραστηριότητες κατάρτισης και ανάπτυξης ικανοτήτων, σε συστήματα διαχείρισης κινδύνων και αποζημίωσης ζημιών.

Εμπνευσμένες περιπτώσεις χρήσης Ανακαλύψτε
πώς οι γνώσεις που εμφανίζονται σε αυτή τη σελίδα ενέπνευσαν τους φορείς που εργάζονται σε διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης να αναπτύξουν εξατομικευμένες λύσεις σε διαφορετικά πλαίσια πολιτικής και πρακτικής.

• Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας της ΕΕ: Χρήση της Climate-ADAPT για την εύρεση των πλέον πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με την προσαρμογή για τον καθορισμό θεματολογίου για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ
• Τα Καρπάθια: Χρήση πληροφοριών ανά χώρα από την Climate-ADAPT για την ανάπτυξη μιας σελίδας για τη διακρατική περιοχή των Καρπαθίων και την τροφοδότηση των διεθνών πολιτικών προσαρμογής
• Παρατηρητήριο των Πυρηναίων για την κλιματική αλλαγή: Χρήση σελίδων διακρατικών περιφερειών από την Climate-ADAPT για την ανάπτυξη διασυνοριακής στρατηγικής προσαρμογής στα Πυρηναία