Κεντρική Ευρώπη

Χώρες της περιοχής

Η περιοχή συνεργασίας της Κεντρικής Ευρώπης περιλαμβάνει ένα τεράστιο έδαφος από τη νότια περιοχή, που συνορεύει με την Αδριατική Θάλασσα έως τη βόρεια περιοχή, που συνορεύει με τη Βαλτική Θάλασσα. Ο τομέας συνεργασίας για την περίοδο 2021-2027 συμπίπτει ουσιαστικά με τη συνολική επέκταση του προηγούμενου προγράμματος Interreg, που καλύπτει ολόκληρη την περιοχή επτά κρατών μελών της ΕΕ (Αυστρία, Κροατία, Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία και Σλοβενία), τις κεντρικές και ανατολικές περιφέρειες της Γερμανίας (συμπεριλαμβανομένης πλέον και της περιφέρειας Braunschweig) και τις βόρειες περιφέρειες της Ιταλίας. Ένας χάρτης που συγκρίνει τα παλιά και τα νέα σύνορα μπορεί να δει εδώ.

Πλαίσιο πολιτικής

1.     Πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας

Στόχος του INTERREG V B είναι η προώθηση της συνεργασίας πέραν των συνόρων για να καταστούν οι πόλεις και οι περιφέρειες της Κεντρικής Ευρώπης καλύτεροι τόποι διαβίωσης και εργασίας.

Το πρόγραμμα 2021-2027 αναγνωρίζει ότι η Κεντρική Ευρώπη βρίσκεται σε μεταβατική περίοδο. Οι περιφέρειες και οι πόλεις της αντιμετωπίζουν πολυάριθμες προκλήσεις (συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής) που δεν γνωρίζουν σύνορα και δεν μπορούν να επιλυθούν μόνες τους. Το όραμα του προγράμματος είναι μια ενωμένη κεντρική Ευρώπη που συνεργάζεται για να γίνει πιο έξυπνη, πιο πράσινη και καλύτερα συνδεδεμένη. Χρηματοδοτεί διακρατικά έργα, τα οποία αναπτύσσουν, δοκιμάζουν και εφαρμόζουν λύσεις που είναι επειγόντως αναγκαίες για να καταστεί η κεντρική Ευρώπη πιο ανθεκτική και ελκυστική.

Το πρόγραμμα αναμένεται να επιτύχει:

• Βελτίωση της ανάπτυξης πολιτικής, της μάθησης και της αλλαγής·
• Αυξημένη γνώση και ικανότητα, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς και ανταλλαγής γνώσεων·
• Καλύτερη συντονισμένη συνεργασία και ενισχυμένη διακυβέρνηση σε διάφορα επίπεδα·
• Μειωμένα εμπόδια·
• Νέες ή καλύτερες υπηρεσίες·
• Αλλαγή συμπεριφοράς·
• Μόχλευση δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της προετοιμασίας για επακόλουθες επενδύσεις.

Το πρόγραμμα επικεντρώνεται σε τέσσερις προτεραιότητες:

• Συνεργασία για μια εξυπνότερη κεντρική Ευρώπη
• Συνεργασία για μια πιο πράσινη κεντρική Ευρώπη
• Συνεργασία για μια καλύτερα συνδεδεμένη κεντρική Ευρώπη
• Βελτίωση της διακυβέρνησης για τη συνεργασία στην Κεντρική Ευρώπη.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται ιδιαίτερα από την προτεραιότητα 2, στο πλαίσιο του ειδικού στόχου: «Προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της πρόληψης των κινδύνων καταστροφών και της ανθεκτικότητας στις καταστροφές, λαμβανομένων υπόψη των προσεγγίσεων που βασίζονται στο οικοσύστημα». Οι δράσεις διακρατικής συνεργασίας στο πλαίσιο αυτού του στόχου αναμένεται να επιτύχουν αυξημένες ικανότητες για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας και την έγκαιρη αντιμετώπιση των δυσμενών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην κεντρική Ευρώπη. Θα βελτιώσουν επίσης τον συντονισμό των μέτρων προσαρμογής και θα ευνοήσουν την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων που έχουν δοκιμαστεί και αποδειχθεί σε πιλοτικές δράσεις. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή θα ωφελήσει επίσης τις δράσεις που αναπτύσσονται σύμφωνα με την προτεραιότητα 1, η οποία αποσκοπεί στη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό των δεξιοτήτων των ανθρώπων σε τοπικό επίπεδο και στην προτεραιότητα 4, η οποία αποσκοπεί στη βελτίωση των διαδικασιών πολυτομεακής διακυβέρνησης σε όλα τα εδαφικά επίπεδα. Οι δράσεις που αναλαμβάνονται για την επίτευξη και των δύο αυτών στόχων θα βελτιώσουν τις ευνοϊκές συνθήκες για την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων των περιφερειών, όπως η κλιματική αλλαγή.

Για την περίοδο 2014-2020, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή εξετάστηκε ως ένα από τα διάφορα επιμέρους θέματα που σχετίζονται με το περιβάλλον στο πλαίσιο της προτεραιότητας 3 του προγράμματος (Φυσικοί και πολιτιστικοί πόροι για τη βιώσιμη ανάπτυξη στην περιοχή). Καλύφθηκε ειδικότερα στο πλαίσιο του στόχου που αποσκοπεί στη βελτίωση των ικανοτήτων ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής διαχείρισης για την προστασία και τη βιώσιμη χρήση της φυσικής κληρονομιάς και των φυσικών πόρων. Επιπλέον, η ευπάθεια των αστικών περιοχών στην κλιματική αλλαγή προσδιορίστηκε ως ζήτημα στο πλαίσιο ενός περαιτέρω στόχου σχετικά με τη «βελτίωση της περιβαλλοντικής διαχείρισης των λειτουργικών αστικών περιοχών ώστε να καταστούν πιο βιώσιμες». Τέλος, η προσαρμογή αποτέλεσε μέρος των οριζόντιων αρχών του προγράμματος, ιδίως της «βιώσιμης ανάπτυξης», η οποία περιλαμβάνει δράσεις που λαμβάνουν υπόψη τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν, την ανθεκτικότητα στις καταστροφές και την πρόληψη και διαχείριση κινδύνων.

2.     Μακροπεριφερειακές στρατηγικές

Το Interreg Κεντρική Ευρώπη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο γεφύρωσης μεταξύ των τεσσάρων μακροπεριφερειακών στρατηγικών της ΕΕ, δηλαδή της EUSDR, της EUSALP, της EUSAIR και της EUSBSR. Η περιφέρεια της Κεντρικής Ευρώπης μοιράζεται τμήματα της περιοχής συνεργασίας της με όλους αυτούς που ασχολούνται με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στα θεματολόγια διακρατικής συνεργασίας τους με διάφορους τρόπους (βλ. σελίδες Climate-ADAPT στις περιοχές του Δούναβη, των Άλπεων, της Αδριατικής -Ιονίου και της Βαλτικής Θάλασσας).

3.     Διεθνείς συμβάσεις και άλλες πρωτοβουλίες συνεργασίας

Η περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης επικαλύπτεται εν μέρει με την περίμετρο της σύμβασης των Καρπαθίων και της σύμβασης για την προστασία του ποταμού Δούναβη (DRPC), οι οποίες περιλαμβάνονται σχεδόν εξ ολοκλήρου στη διακρατική περιοχή του Δούναβη.

Η Σύμβαση των Καρπαθίων είναι μια υποπεριφερειακή συνθήκη για την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης και της προστασίας της περιοχής των Καρπαθίων. Έχει υπογραφεί τον Μάιο του 2003 από επτά Καρπάθια κράτη (εκ των οποίων τέσσερις χώρες αποτελούν μέρος της διακρατικής περιφέρειας της Κεντρικής Ευρώπης). Κατά την πέμπτη συνεδρίαση της διάσκεψης των μερών της σύμβασης των Καρπαθίων (COP5, 2017) εγκρίθηκε τροποποίηση της σύμβασης των Καρπαθίων προκειμένου να συμπεριληφθεί το νέο άρθρο 12α για την κλιματική αλλαγή. Καλεί τα συμβαλλόμενα μέρη να εφαρμόσουν πολιτικές με στόχο τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν σε όλους τους τομείς που σχετίζονται με τη σύμβαση. Κατά συνέπεια, θεσπίστηκε το μακροπρόθεσμο όραμα 2030 για την περιοχή των Καρπαθίων «για την ενίσχυση των συνεργατικών προσπαθειών προς μια κλιματικά ουδέτερη πορεία που θα προσφέρει ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή και βιώσιμη ανάπτυξη στα Καρπάθια».

Η σύμβαση για την προστασία του ποταμού Δούναβη (DRPC) αποτελεί το συνολικό νομικό μέσο για τη συνεργασία στον τομέα της διασυνοριακής διαχείρισης των υδάτων στη λεκάνη απορροής του ποταμού Δούναβη. Δεκατέσσερις χώρες (εκ των οποίων επτά αποτελούν επίσης μέρος της διακρατικής περιφέρειας της Κεντρικής Ευρώπης) και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύτηκαν να εφαρμόσουν την παρούσα σύμβαση. Η Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία του Δούναβη (ICPDR)είναιο διακρατικός φορέας που έχει συσταθεί για την εφαρμογή της σύμβασης για την προστασία του ποταμού Δούναβη.  Η ICPDR εργάζεται για τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας με βιώσιμο τρόπο. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων για την προστασία από πλημμύρες (FP EG) υποστηρίζει την εφαρμογή του προγράμματος δράσης για τη βιώσιμη προστασία από τις πλημμύρες στη λεκάνη απορροής του ποταμού Δούναβη. Συμβάλλει επίσης στην υλοποίηση των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την εφαρμογή της οδηγίας της ΕΕ για τις πλημμύρες, όπως η ανάπτυξη χαρτών κινδύνου πλημμύρας και κινδύνων και το σχέδιο διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας του ποταμού Δούναβη.

Η Κεντροευρωπαϊκή Πρωτοβουλία (CEI) είναι ένα περιφερειακό διακυβερνητικό φόρουμ 17 κρατών μελών στην Κεντρική, Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Περιλαμβάνει όλες τις χώρες της διακρατικής περιφέρειας της Κεντρικής Ευρώπης της ΕΕ. Προωθεί την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της περιφερειακής συνεργασίας. Οι εργασίες του CEI επικεντρώνονται στην επίτευξη δύο βασικών στόχων: Πράσινη ανάπτυξη & δίκαιες κοινωνίες. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή περιλαμβάνεται στους στόχους του σχεδίου δράσης του CEI, στο πλαίσιο του στόχου 1 «Προώθηση της πράσινης ανάπτυξης».

4.     Στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής

Οι υφιστάμενες διακρατικές και διασυνοριακές στρατηγικές και σχέδια για την αντιμετώπιση των ανησυχιών προσαρμογής που αφορούν τμήματα της περιφέρειας της Κεντρικής Ευρώπης, εστιάζουν πρωταρχικά στη διαχείριση των υδάτινων πόρων και των κινδύνων πλημμύρας στη λεκάνη του Δούναβη. Η στρατηγική για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή της Διεθνούς Επιτροπής για την Προστασία του Δούναβη ( ICPDR), καθώς και η σημασία του σχεδίου διαχείρισης της λεκάνης απορροής του Δούναβη (σχέδιο DRBM) και του σχεδίου διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας του Δούναβη (σχέδιοDFRM) για την προσαρμογή περιγράφονται στο τμήμα « Διακρατική περιοχή Δούναβη» του Climate-ADAPT.

Για την περιοχή των Καρπαθίων, μια συγκεκριμένη περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης, το σχέδιο δράσης που εκδόθηκε το 2020 και συνοδεύει το μακροπρόθεσμο όραμα για το 2030 «προς την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής στα Καρπάθια» καθορίζει συγκεκριμένες δραστηριότητες και ορόσημα για την επίτευξη των στρατηγικών στόχων και των σχετικών στόχων του οράματος. Το σχέδιο δράσης παρέχει γενική καθοδήγηση στην ομάδα εργασίας για την κλιματική αλλαγή (που συστάθηκε στο πλαίσιο της σύμβασης των Καρπαθίων) και τα σχετικά σχέδια εργασίας.

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 2014-2020.

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Κεντρική Ευρώπη 2014-2020» και αφορούν την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αναφέρονται κατωτέρω. Επικεντρώνονται κυρίως στη διαχείριση των υδάτων και στη μείωση του κινδύνου καταστροφών (από πλημμύρες, έντονες βροχοπτώσεις, ξηρασίες) και στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Ανταποκρινόμενη στην αυξανόμενη προβληματική πίεση στην περιοχή, λόγω της αυξανόμενης συχνότητας και έντασης των τοπικών ακραίων βροχοπτώσεων, το έργο RAINMAN (Integrated Heavy Rain Risk Management) (2017-2020) συγκέντρωσε διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τη διαχείριση του κινδύνου έντονης βροχής και ανέπτυξε εργαλεία προσανατολισμένα στην πρακτική και καινοτόμες μεθόδους. Η εργαλειοθήκη RAINMAN παραδόθηκε ως τελικό αποτέλεσμα του έργου. Η εργαλειοθήκη είναι μια πλατφόρμα πληροφόρησης που στηρίζει τους δήμους και τους τοπικούς και περιφερειακούς φορείς στην ανάληψη δράσης κατά των έντονων βροχοπτώσεων. Προσφέρει βασικά στοιχεία, εργαλεία για τη διαχείριση επικίνδυνων καταστάσεων και ορθών πρακτικών.

Το έργο PROLINE-CE (Efficient Practices of Land Use Management Integrating Water Resources Protection and Non-structural Flood Mitigation Experiences) (2016-2019), στο οποίο συμμετείχαν εταίροι από 7 χώρες της περιοχής της Κεντρικής Ευρώπης, αποσκοπούσε στη βελτίωση της προστασίας των πόρων πόσιμου νερού, καθώς και στην προστασία των περιοχών από πλημμύρες και ξηρασίες στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης διαχείρισης της χρήσης γης, λαμβάνοντας υπόψη την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Οι βέλτιστες πρακτικές διαχείρισης ελέγχθηκαν σε πιλοτικές περιοχές της περιοχής και αξιολογήθηκε η αποδοχή τους από τα ενδιαφερόμενα μέρη και τους εμπειρογνώμονες. Ο διακρατικός οδηγός για ένα βέλτιστο καθεστώς WAter (goWare) σχεδιάστηκε ως εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων, το οποίο επιτρέπει την επιλογή βέλτιστων πρακτικών διαχείρισης για τη βελτίωση της προστασίας του πόσιμου νερού και του μετριασμού των κινδύνων πλημμύρας. Ο χάρτης DriFLU (Πόσιμο νερό/πλημμύρες/χρήση γης), μια πράξη κοινής δήλωσης υπογεγραμμένη από αξιόλογους εκπροσώπους κάθε χώρας εταίρου, αν και δεν είναι νομικά δεσμευτική, αποτελεί δήλωση πρόθεσης για την παροχή συστάσεων για κοινές πολιτικές και δράσεις στον τομέα της προστασίας του πόσιμου νερού και του σχετικού μετριασμού από πλημμύρες/ξηρασία στην περιοχή του προγράμματος Κεντρική Ευρώπη.

Το έργοDeepwater-CE (2019-2022) αποσκοπεί στην ανάπτυξη ικανοτήτων ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής διαχείρισης των υπεύθυνων δημόσιων φορέων της Κεντρικής Ευρώπης για τη χάραξη κοινής στρατηγικής για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Περιλαμβάνει τη διατήρηση της περίσσειας νερού από περιόδους έντονης βροχόπτωσης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επαναφόρτιση των υπόγειων υδάτων. Οι πιλοτικές μελέτες σε τέσσερις χώρες (Πολωνία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Κροατία) επιτρέπουν την αξιολόγηση των διαθέσιμων διαχειριζόμενων λύσεων επαναφόρτισης υδροφόρου ορίζοντα για τη βελτίωση και την αύξηση των πόρων υπόγειων υδάτων. Το έργο, με βάση τα αποτελέσματα των σχετικών προηγούμενων έργων του 7ου ΠΠ και του προγράμματος «Ορίζων 2020», διερευνά λύσεις για την εξάντληση των πόρων πόσιμου νερού και τις ολοένα συχνότερες σφοδρές βροχοπτώσεις και πλημμύρες που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή.

Με παρόμοια εστίαση, το έργο TEACHER-CE (Κοινές προσπάθειες για την αύξηση της προσαρμογής της διαχείρισης των υδάτων στις κλιματικές αλλαγές στην Κεντρική Ευρώπη, 2020-2022) αντιμετωπίζει την ανάγκη για καλύτερο συντονισμό της διαχείρισης κινδύνων στην Κεντρική Ευρώπη. Ως εκ τούτου, αποσκοπεί στην ενσωμάτωση και την εναρμόνιση των αποτελεσμάτων των έργων INTERREG, Horizon2020 και Life που χρηματοδοτήθηκαν προηγουμένως. Το κύριο αποτέλεσμα του έργου είναι η εργαλειοθήκη TEACHER-CE που επικεντρώνεται στην ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή διαχείριση θεμάτων που σχετίζονται με το νερό, όπως οι πλημμύρες, η πρόληψη των σοβαρών βροχοπτώσεων και της ξηρασίας, τα μικρά μέτρα συγκράτησης των υδάτων και η προστασία των υδάτινων πόρων μέσω της βιώσιμης διαχείρισης της χρήσης γης. Η εργαλειοθήκη δοκιμάζεται και επαληθεύεται σε 9 πιλοτικές δράσεις 8 χωρών της Κεντρικής Περιφέρειας.

Ο κύριος στόχος του έργου FramWat (Πλαίσιο για τη βελτίωση της ισορροπίας των υδάτων και του μετριασμού των θρεπτικών συστατικών με την εφαρμογή μικρών μέτρων συγκράτησης των υδάτων, 2017-2020) ήταν η ενίσχυση του περιφερειακού, κοινού πλαισίου για τις πλημμύρες, τις ξηρασίες και τον μετριασμό της ρύπανσης. Αυτό θα πρέπει να γίνει με την αύξηση της ρυθμιστικής ικανότητας του τοπίου με τη χρήση της προσέγγισης λύσης που βασίζεται στη φύση και των μικρών μέτρων συγκράτησης των υδάτων με συστηματικό τρόπο. Τα αποτελέσματα του έργου περιλάμβαναν Πρακτικές Κατευθυντήριες Γραμμές για τον Σχεδιασμό Μέτρων Φυσικής και Μικρής Διατήρησης Νερών, Σύστημα Στήριξης Αποφάσεων για τον Σχεδιασμό Φυσικών (μικρών) Μέτρων Διατήρησης Νερού, και έξι Σχέδια Δράσης για πιλοτικές λεκάνες απορροής που εμπλέκονται στο έργο.

Το έργο (αξιολόγηση κινδύνου και βιώσιμη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε μεταβαλλόμενο περιβάλλον, 2017-2020) συνέβαλε στη βελτίωση των ικανοτήτων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα για τον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και των φυσικών κινδύνων (πλημμύρες και έντονες βροχοπτώσεις) σε χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς, δομές και αντικείμενα. Το έργο παρέδωσε ένα διαδικτυακό εργαλείο GIS για τη χαρτογράφηση κινδύνων, ένα εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων για την ανάλυση των κρίσιμων ζητημάτων που καθορίζουν την ευπάθεια της πολιτιστικής κληρονομιάς, και ένα εγχειρίδιο για την υποστήριξη των πολιτικών και των υπευθύνων λήψης αποφάσεων για καλές και κακές πρακτικές για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς σε κίνδυνο. Τα ευρήματα από το ProteCHt2save και το ίδιο το διαδικτυακό εργαλείο GIS αναπτύσσονται περαιτέρω σε ένα νέο έργο παρακολούθησης, το έργο STRENCH (ενίσχυση της ανθεκτικότητας της πολιτιστικής κληρονομιάς σε κίνδυνο σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον μέσω της προορατικής διακρατικής συνεργασίας, 2020-2022).

Άλλα έργα με σημαντικό αντίκτυπο στην περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα Interreg για την περιοχή του Δούναβη και περιγράφονται στην ιστοσελίδα της περιοχής του Δούναβη.