Χρηματοοικονομικά

Χρηματοοικονομικά

Βασικά μηνύματα

• Η έκθεση των ίδιων των υποδομών του χρηματοπιστωτικού τομέα στην κλιματική αλλαγή είναι χαμηλή σε σύγκριση με την έκθεση και την ευπάθεια των περιουσιακών στοιχείων στα οποία επενδύουν. Η έκθεση σε κλιματικούς παράγοντες κινδύνου αντικατοπτρίζει την άνιση ευπάθεια μεταξύ των περιφερειών και των τομέων της ΕΕ, αλλά και τη συγκέντρωση σε συγκεκριμένα χαρτοφυλάκια του χρηματοπιστωτικού τομέα, τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
• Οι βιώσιμες επενδύσεις στην προσαρμογή εναρμονίζονται σε μια ταξινομία της ΕΕ που πρέπει να καλύπτει περισσότερες οικονομικές δραστηριότητες με την πάροδο του χρόνου και εφαρμόζεται σε παγκόσμιο επίπεδο. Μέσω επενδύσεων που χαρακτηρίζονται ως βιώσιμες, ο χρηματοπιστωτικός τομέας μπορεί να προωθήσει και να στηρίξει μέτρα προσαρμογής για τη μείωση των φυσικών κλιματικών κινδύνων. Οι υπολειπόμενοι κίνδυνοι μπορούν να μεταφερθούν μέσω ασφαλιστικών μηχανισμών.

Επιπτώσεις και τρωτά σημεία

Η υποβολή εκθέσεων σχετικά με την προσαρμογή και τη μέτρηση της προόδου από ιδιωτικές επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς όλων των μεγεθών θα απαιτήσει διαφορετικά δεδομένα και δείκτες, καθώς και πιο αναλυτικά δεδομένα από ό,τι σήμερα είναι διαθέσιμα στις περισσότερες εθνικές, περιφερειακές και τοπικές πολιτικές και σχέδια προσαρμογής.

Η μη συνεκτίμηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής μπορεί να δημιουργήσει σημαντικούς κινδύνους για τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Μεταξύ 1980 και 2021, τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα ανήλθαν κατ’ εκτίμηση σε 560 δισ. EUR (τιμές 2021). Ένας σχετικά μικρός αριθμός γεγονότων ευθύνεται για μεγάλο μέρος των οικονομικών ζημιών: Το 5 % των καιρικών και κλιματικών συμβάντων με τις μεγαλύτερες απώλειες ευθύνεται για το 57 % των απωλειών και το 1 % των γεγονότων προκαλεί το 26 % των απωλειών (υπολογισμοί του ίδιου του ΕΟΧ με βάση το αρχικό σύνολο δεδομένων). Οι μέσες ετήσιες ζημίες (σταθερές τιμές, ευρώ 2021) ήταν περίπου 9,7 δισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 1981-1990, 11,2 δισεκατομμύρια την περίοδο 1991-2000, 13,5 δισεκατομμύρια την περίοδο 2001-2010 και 15,3 δισεκατομμύρια την περίοδο 2011-2020. Με 56,5 δισ. EUR, το 2021 έχει την υψηλότερη ετήσια αξία για το σύνολο των χρονοσειρών.

Η ικανότητα μείωσης του μεριδίου των δυνητικών οικονομικών απωλειών από την κλιματική αλλαγή σε ανασφάλιστους πόρους και δραστηριότητες —το χάσμα προστασίας του κλίματος — θα καθορίσει μεγάλο μέρος της ανθεκτικότητας των κοινωνιών.

Πλαίσιο πολιτικής

Ανταποκρινόμενη στις αυξανόμενες σημαντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αφενός, έχει αρχίσει να ενσωματώνει την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή στα δημοσιονομικά πλαίσια και, αφετέρου, ο τραπεζικός και ασφαλιστικός τομέας έχει αρχίσει να αναλαμβάνει από μόνος του δράσεις για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων.

Όσον αφορά τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής στην ευρωπαϊκή οικονομία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα, η στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αναφέρεται στη στρατηγική της ΕΕ για τη βιώσιμη χρηματοδότηση για περισσότερες λεπτομέρειες, δεδομένου ότι η βιώσιμη χρηματοδότηση διαδραματίζει καίριο ρόλο στην επίτευξη των στόχων πολιτικής στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, καθώς και των διεθνών δεσμεύσεων της ΕΕ για τους στόχους για το κλίμα και τη βιωσιμότητα.

Η οδηγία για την υποβολή εταιρικών εκθέσεων βιωσιμότητας εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση και εκτελεστικές πράξεις για τον προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο οι αρμόδιες αρχές και οι συμμετέχοντες στην αγορά συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις που ορίζονται στην οδηγία. Τον Ιούλιο του 2023 η Επιτροπή εξέδωσε μια πρώτη κατ’ εξουσιοδότηση πράξη, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων δημοσιοποίησης σχετικά με την κλιματική αλλαγή.

Ασφαλιστικός τομέας

Το ποσοστό των μη ασφαλισμένων οικονομικών απωλειών που προκαλούνται από όλους τους καταγεγραμμένους κινδύνους που σχετίζονται με τις καιρικές συνθήκες και το κλίμα φαίνεται να διευρύνεται λόγω της αργής δράσης προσαρμογής και των συχνότερων ακραίων καιρικών φαινομένων ελλείψει υψηλότερων ποσοστών διείσδυσης της ασφάλισης για το κλίμα. Οι κλιματικοί κίνδυνοι είναι πιθανό να πιέσουν τις τοπικές οικονομίες και να προκαλέσουν ανεπάρκειες της αγοράς που επηρεάζουν τόσο τους καταναλωτές όσο και τους ασφαλιστές. Τα πιο συχνά καταστροφικά γεγονότα, σε συνδυασμό με την ανάγκη να πληρούνται οι εξελισσόμενες κανονιστικές απαιτήσεις, μπορούν να απειλήσουν τα επιχειρηματικά μοντέλα της εταιρείας — και να καταστήσουν την ασφάλιση κάποιου κινδύνου μη προσιτή για τους πελάτες ή ανέφικτη για τους ασφαλιστές. Όπως αναφέρεται στην έκθεση AR6 της ομάδας εργασίας ΙΙ της IPCC για την κλιματική αλλαγή 2022: Επιπτώσεις, προσαρμογή και ευπάθεια, μια βασική λύση προσαρμογής είναι η βελτίωση της πρόσβασης στην πίστωση και την ασφάλιση, προκειμένου να προστατευθεί από τη μεταβλητότητα στην πρόσβαση των πόρων και την αφθονία.

Για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι:

• Ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ των ασφαλιστών, των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και άλλων ενδιαφερόμενων μερών, μέσω του διαλόγου για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή. Κύριος στόχος του διαλόγου είναι η μείωση αυτού του χάσματος για την προστασία του κλίματος. Προεδρεύει η ΓΔ CLIMA και η ΓΔ FISMA·
• προσδιορισμός και προώθηση βέλτιστων πρακτικών σε χρηματοδοτικά μέσα για τη διαχείριση κινδύνων, σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) ·
• διερεύνηση της ευρύτερης χρήσης χρηματοδοτικών μέσων και καινοτόμων λύσεων για την αντιμετώπιση των κλιματικών κινδύνων.

ΗΦερεγγυότητα ΙΙ είναι μια οδηγία στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που κωδικοποιεί και εναρμονίζει τον ασφαλιστικό κανονισμό της ΕΕ. Αυτό αφορά κυρίως το ποσό του κεφαλαίου που πρέπει να κατέχουν οι ασφαλιστικές εταιρείες της ΕΕ για να μειώσουν τον κίνδυνο αφερεγγυότητας. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, η οδηγία δεν λαμβάνει πλήρως υπόψη τους κινδύνους που απορρέουν από την κλιματική αλλαγή και υπάρχουν αρκετές φωνές που ζητούν καλύτερη αποτύπωση αυτής της πτυχής στην υποενότητα κινδύνου φυσικών καταστροφών.

Τραπεζικός και επενδυτικός τομέας

Οι τράπεζες βρίσκονται υπό αυξανόμενη ρυθμιστική και εμπορική πίεση για να προστατευτούν από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και να ευθυγραμμιστούν με την παγκόσμια ατζέντα βιωσιμότητας. Λόγω της έλλειψης κανονιστικού και εποπτικού πλαισίου, ορισμένες κεντρικές τράπεζες και ρυθμιστικές αρχές σε όλο τον κόσμο έχουν συνειδητοποιήσει τον ρόλο και τη δυνητική εντολή τους στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και των περιβαλλοντικών κινδύνων που αντιμετωπίζει ο τομέας. Για παράδειγμα, μια ομάδα κεντρικών τραπεζών, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, δρομολόγησε τη δικτύωση για τον οικολογικό προσανατολισμό του χρηματοπιστωτικού συστήματος το 2017. Έχει ως στόχο να συμβάλει στην ανάλυση και τη διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα και το περιβάλλον στον χρηματοπιστωτικό τομέα και να κινητοποιήσει την κύρια χρηματοδότηση για τη στήριξη της μετάβασης προς μια βιώσιμη οικονομία.

Επιπλέον, αρκετές ιδιωτικές τράπεζες έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν νέα προϊόντα, όπως πράσινα ομόλογα ή πράσινα ενυπόθηκα δάνεια. Τα πράσινα ομόλογα είναι χρεόγραφα που διαφέρουν από τα συμβατικά χρεόγραφα σταθερού εισοδήματος μόνο υπό την έννοια ότι ο εκδότης δεσμεύεται να χρησιμοποιήσει τα έσοδα για τη χρηματοδότηση έργων που προορίζονται να έχουν θετικές περιβαλλοντικές ή κλιματικές επιπτώσεις. Η ομάδα τεχνικών εμπειρογνωμόνων για τη βιώσιμη χρηματοδότηση δημοσίευσε το 2020 τον οδηγό χρηστικότητας για το πρότυπο πράσινων ομολόγων της ΕΕ.

Στο πλαίσιο μιας πράσινης υποθήκης, μια τράπεζα ή δανειστής ενυπόθηκων δανείων προσφέρει σε έναν αγοραστή κατοικίας προνομιακούς όρους, εάν μπορεί να αποδείξει ότι το ακίνητο για το οποίο δανείζεται πληροί ορισμένα περιβαλλοντικά πρότυπα.

Ο κανονισμός για τις γνωστοποιήσεις σχετικά με τις αειφόρες επενδύσεις και τους κινδύνους βιωσιμότητας θεσπίζει υποχρεώσεις δημοσιοποίησης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι θεσμικοί επενδυτές και οι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων ενσωματώνουν περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και σχετικούς με τη διακυβέρνηση παράγοντες (ΠΚΔ) στις οικείες διαδικασίες διαχείρισης κινδύνων. Οι κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις θα διευκρινίσουν περαιτέρω τις απαιτήσεις για την ενσωμάτωση των παραγόντων ΠΚΔ στις επενδυτικές αποφάσεις, οι οποίες αποτελούν μέρος των καθηκόντων των θεσμικών επενδυτών και των διαχειριστών περιουσιακών στοιχείων έναντι των επενδυτών και των δικαιούχων.

Βελτίωση της βάσης γνώσεων

Πολλές δραστηριότητες που σχετίζονται με τη βιώσιμη χρηματοδότηση, τη χρηματοδότηση για το κλίμα και την προσαρμογή αφορούν τη διεθνή διάσταση. Η σελίδα αυτή επικεντρώνεται σε ό,τι παρουσιάζει ενδιαφέρον για τις χώρες μέλη του ΕΟΧ σε εγχώριο επίπεδο. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις διεθνείς και αναπτυξιακές πτυχές, μπορείτε να βρείτε πληροφορίες στις σελίδες της UNFCCC και στην πύλη δεδομένων της.

Επίσης, η IPCC επικεντρώνεται κυρίως στις διεθνείς χρηματοοικονομικές ροές (και στις πτυχές χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και όχι προσαρμογής), αλλά το κεφάλαιο για τα οριζόντια ζητήματα επενδύσεων και χρηματοδότησης της 5ης έκθεσης αξιολόγησης της IPCC (AR5), της ομάδας εργασίας III, περιγράφει επίσης ορισμένα εσωτερικά ζητήματα. Οι συνεισφορές της ομάδας εργασίας για τον αντίκτυπο, την προσαρμογή και την ευπάθεια (WG II) στην AR6 έχουν προγραμματιστεί για το 2022.

Το Παγκόσμιο Κέντρο για την Προσαρμογή διαχειρίζεται ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, το οποίο ενσωματώνει την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την ανθεκτικότητα σε όλες τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, διευρύνει τη χρηματοδότηση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την ανθεκτικότητα και αναπτύσσει καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα.

Ο ΕΟΠ δημοσίευσε το 2007 την τεχνική έκθεση για την κλιματική αλλαγή: το κόστος της αδράνειας και το κόστος της προσαρμογής και επί του παρόντος εκτελεί ένα νέο έργο για το θέμα αυτό, όπου οι εργασίες θα είναι διαθέσιμες το 2022.

Πρόσφατα ερευνητικά έργα σχετικά με τη χρηματοδότηση και την οικονομία της προσαρμογής είναι, για παράδειγμα, το έργο H2020_Ασφάλιση που αναπτύχθηκε περαιτέρω στο πλαίσιο μοντελοποίησης ζημιών του OASIS και στον κόμβο OASIS, ή το έργο NAIAD που επικεντρώνεται στην ασφαλιστική αξία της φύσης. Άλλα έργα που αφορούν την οικονομία και τη χρηματοδότηση της προσαρμογής είναι, για παράδειγμα, το COACCH, το ClimateCost ECONADAPT ή το NATURANCE. Εξετάζουν την τεχνική, οικονομική και επιχειρησιακή σκοπιμότητα και απόδοση των λύσεων που βασίζονται σε συνδυασμό χρηματοδότησης του κινδύνου καταστροφών και επενδύσεων σε λύσεις που βασίζονται στη φύση.

Στήριξη των επενδύσεων και της χρηματοδότησης

Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) της ΕΕ για την περίοδο 2021-27 ανέρχεται σε 1,21 τρισεκατομμύρια ευρώ, με επιπλέον 807 δισ. EUR από το μέσο ανάκαμψης της ΕΕ επόμενης γενιάς. Το 30 % του προϋπολογισμού αυτού προορίζεται για δραστηριότητες που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα. Με το νέο ΠΔΠ, η Επιτροπή αύξησε τους πόρους για τη χρηματοδότηση της κλιματικής αλλαγής και της προσαρμογής, μεταξύ άλλων μέσω καινοτόμων μηχανισμών όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη+, αξιοποιώντας πόρους σε διμερείς διαύλους και μέσω των κρατών μελών της ΕΕ.

Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις δεσμεύσεις χρηματοδότησης διατίθενται εδώ και μια επισκόπηση των χρηματοδοτικών μηχανισμών της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 διατίθεται εδώ.

Εκτός από τους μηχανισμούς χρηματοδότησης εντός της ΕΕ, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της αύξησαν τη συνολική χρηματοδοτική στήριξη για το κλίμα σε τρίτες χώρες κατά 7,4 % το 2019, ποσό που ανήλθε σε 21,9 δισ. EUR, εκ των οποίων το 52 % δαπανήθηκε για να βοηθήσει τους εταίρους της ΕΕ να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή. Η παροχή υψηλού μεριδίου χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας της ΕΕ, και ειδικότερα για την προσαρμογή, θα παραμείνει στο μέλλον.

Υποστήριξη της εφαρμογής της προσαρμογής

Η EIOPA αναπτύσσει περαιτέρω δραστηριότητες για την εφαρμογή βιώσιμης χρηματοδότησης, π.χ. με πίνακα σχετικά με το κενό ασφαλιστικής προστασίας, μεθοδολογικές εργασίες για τη συμπερίληψη της κλιματικής αλλαγής στην ασφάλιση φυσικών καταστροφών (απαιτήσεις κεφαλαίου φερεγγυότητας) ή στον τομέα της ασφάλισης ζημιών και της τιμολόγησης.