Ορεινές περιοχές

ΜΟΥΤΙΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Βασικά μηνύματα

• Μέχρι το τέλος του αιώνα, προβλέπεται ότι τα ευρωπαϊκά βουνά θα έχουν αλλάξει φυσικά. Οι μεγάλοι παγετώνες θα έχουν υποστεί σημαντική απώλεια μάζας, αλλά οι αλλαγές θα επηρεάσουν επίσης τα κατώτερα, μεσαία και πλημμυρικά περιβάλλοντα.

• Η προσαρμογή σε τομείς όπως η διαχείριση των υδάτων, η γεωργία, η δασοκομία και ο τουρισμός είναι καίριας σημασίας για την προσαρμογή των ορεινών περιοχών.

• Η ΕΕ διαθέτει διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα που μπορούν να στηρίξουν έργα σε ορεινές περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Τα κονδύλια αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη ευρέος φάσματος πρωτοβουλιών, συμπεριλαμβανομένων των έργων υποδομής, της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της διατήρησης του περιβάλλοντος.

Επιπτώσεις και τρωτά σημεία

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ήδη τις ευρωπαϊκές ορεινές περιοχές. Μέχρι το τέλος του αιώνα, προβλέπεται ότι τα ευρωπαϊκά βουνά θα έχουν αλλάξει φυσικά. Οι μεγάλοι παγετώνες θα έχουν υποστεί σημαντική μαζική απώλεια, αλλά οι αλλαγές επηρεάζουν επίσης τα χαμηλότερα, μεσαία και πλημμυρικά περιβάλλοντα, επηρεάζοντας έτσι τη διαθεσιμότητα νερού, τη γεωργική παραγωγή, τον τουρισμό και τους τομείς της υγείας. Τα ορεινά συστήματα έχουν μια σύνθετη τοπογραφία που αλλάζει σημαντικά σε μικρές αποστάσεις, με αποτέλεσμα διαφοροποιημένες κλιματικές επιπτώσεις σε διαφορετικά υψόμετρα. Για παράδειγμα, με την αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα και τις υψηλότερες βροχοπτώσεις, οι εποχιακές γραμμές χιονιού θα βρεθούν σε υψηλότερα υψόμετρα και οι εποχές χιονιού θα γίνουν μικρότερες. Οι γραμμές των δέντρων θα αυξηθούν και τα πρότυπα των δασών θα αλλάξουν σε χαμηλότερα υψόμετρα. Σε χώρες με μεγάλες οροσειρές, όπως οι Άλπεις, η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει το υδατικό ισοζύγιο, γεγονός που θα έχει επιπτώσεις στην υδροηλεκτρική ενέργεια, την αστική αποστράγγιση, τη ναυσιπλοΐα και την αύξηση της έντασης των φυσικών κινδύνων που σχετίζονται με το νερό.

Πλαίσιο πολιτικής

Η ΕΕ διαθέτει διάφορες πολιτικές και πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης στις ορεινές περιοχές. Οι πολιτικές αυτές αναγνωρίζουν τις μοναδικές περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ορεινές κοινότητες και αποσκοπούν στην προώθηση της ανθεκτικότητας και της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς τους.

Η στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, που εγκρίθηκε το 2021, έχει ως στόχο να καταστήσει την προσαρμογή πιο έξυπνη (προώθηση των συνόρων της γνώσης σχετικά με την προσαρμογή), ταχύτερη (επιτάχυνση της ανάπτυξης λύσεων προσαρμογής) και πιο συστημική (ολοκληρωμένες λύσεις και σχέδια). Η τόνωση της τοπικής προσαρμογής, οι λύσεις που βασίζονται στη φύση, οι βιώσιμες χρήσεις και η ανθεκτικότητα των πόρων γλυκών υδάτων, έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις ορεινές περιοχές.

Η προσαρμογή σε τομείς όπως η διαχείριση των υδάτων, η γεωργία, η δασοκομία και ο τουρισμός είναι καίριας σημασίας για την προσαρμογή των ορεινών περιοχών.

Η αναθεώρηση τουκανονισμού σχετικά με την προσαρμογή της χρήσης γης, της αλλαγής της χρήσης γης και της δασοπονίας (LULUCF) αποσκοπεί στην αύξηση της δέσμευσης άνθρακα στη γεωργία και τη δασοκομία, με σημαντικές επιπτώσεις στην κάλυψη της γης. Τα μέτρα για την επίτευξη αυτού του στόχου, όπως η διατήρηση των λειμώνων, η ανθρακοδεσμευτική γεωργία και η αποκατάσταση των τυρφώνων, θα συμβάλουν επίσης στην πρόληψη της διάβρωσης του εδάφους και στη μείωση του κινδύνου πλημμύρας.

Σύμφωνα με την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ, τη νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) για την περίοδο 2023-2027 και τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα για 20230, δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στα περιβαλλοντικά ζητήματα και στη δράση για το κλίμα.

Ειδικές πολιτικές για τις ορεινές περιοχές της ΕΕ

Μια βασική πολιτική είναι η ευρωπαϊκή στρατηγική για την περιοχή των Άλπεων (EUSALP), η οποία είναι μια μακροπεριφερειακή στρατηγική που συγκεντρώνει περιφερειακούς και εθνικούς ενδιαφερόμενους φορείς από επτά αλπικές χώρες. Η στρατηγική αποσκοπεί στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή μέσω συντονισμένης δράσης σε τομείς όπως η καινοτομία, η κινητικότητα και η βιοποικιλότητα.

Η Σύμβαση των Άλπεων, που εγκρίθηκε το 1991, είναι μια διεθνής συνθήκη μεταξύ των χωρών των Άλπεων και της ΕΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη και προστασία των Άλπεων. Απώτερος στόχος της Σύμβασης των Άλπεων είναι η ανάπτυξη της κοινής κληρονομιάς των Άλπεων και η διατήρησή της για τις μελλοντικές γενιές μέσω διακρατικής συνεργασίας με τη συμμετοχή εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών.

Η Σύμβαση των Καρπαθίων είναι μια πολυμερής συμφωνία μεταξύ επτά χωρών που αποσκοπεί στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος στην περιοχή των Καρπαθίων. Η σύμβαση επικεντρώνεται σε διάφορους βασικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης της βιολογικής ποικιλομορφίας και της ποικιλομορφίας του τοπίου, της βιώσιμης χρήσης της γης και της δασοκομίας, της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, του βιώσιμου τουρισμού και των βιώσιμων μεταφορών. Υποστηρίζει επίσης τη συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των χωρών της περιοχής και περιλαμβάνει διατάξεις για τη συμμετοχή του κοινού και τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στη λήψη αποφάσεων. Η Σύμβαση των Καρπαθίων υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία παρέχει χρηματοδότηση και τεχνική βοήθεια για την εφαρμογή της.

Η Σύμβαση για την προστασία των Πυρηναίων είναι μια διεθνής συμφωνία, η οποία αποσκοπεί στην προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της οροσειράς των Πυρηναίων και στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή. Θεσπίζει πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των υπογραφουσών χωρών σε τομείς όπως η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η βιώσιμη χρήση της γης και ο βιώσιμος τουρισμός. Η Σύμβαση των Πυρηναίων υποστηρίζεται από διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα και πρωτοβουλίες της ΕΕ, τα οποία παρέχουν χρηματοδοτική στήριξη σε έργα που προωθούν τη βιώσιμη ανάπτυξη στην περιοχή των Πυρηναίων.

Η πρωτοβουλία για το περιβάλλον και την ασφάλεια και η σύμβαση των Διναρικών Άλπεων: Αυτές οι δύο ξεχωριστές πρωτοβουλίες είναι διεθνείς συμφωνίες που έχουν υπογραφεί από διεθνείς οργανισμούς και διάφορες χώρες των Βαλκανίων και των Δηναρικών Άλπεων, οι οποίες αποσκοπούν στην προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος στις περιοχές αυτές.

Βελτίωση της βάσης γνώσεων

Το ερευνητικό έργο MOVING ( Mountain Valorization μέσω της διασύνδεσης και της πράσινης ανάπτυξης) αποσκοπεί στην ανάπτυξη ικανοτήτων και την από κοινού ανάπτυξη — μέσω μιας συμμετοχικής διαδικασίας από τη βάση προς την κορυφή στην οποία συμμετέχουν παράγοντες της αλυσίδας αξίας, ενδιαφερόμενων μερών και υπευθύνων χάραξης πολιτικής — σχετικών πλαισίων πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη για τη δημιουργία νέων ή αναβαθμισμένων/αναβαθμισμένων αλυσίδων αξίας που συμβάλλουν στην ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα των ορεινών περιοχών στην κλιματική αλλαγή.

Το PHUSICOS, που σημαίνει «Σύμφωνα με τη φύση» στα ελληνικά, καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι λύσεις που βασίζονται στη φύση παρέχουν ισχυρά, βιώσιμα και οικονομικά αποδοτικά μέτρα για τη μείωση του κινδύνου ακραίων καιρικών φαινομένων σε αγροτικά ορεινά τοπία. Το έργο θα καλύψει το κενό γνώσεων που σχετίζεται ειδικά με τις NBS για υδρομετεωρολογικούς κινδύνους (πλημμύρα, διάβρωση, κατολισθήσεις και ξηρασία) με την εφαρμογή NBS σε διάφορες ευρωπαϊκές τοποθεσίες μελέτης περιπτώσεων.

Το MountResilience θα στηρίξει τις ευρωπαϊκές περιφέρειες και κοινότητες που βρίσκονται σε ορεινές περιοχές, ώστε να αυξήσουν την ικανότητά τους να προσαρμόζονται στην κλιματική αλλαγή και στη μετάβαση προς μια κοινωνία ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή. Το έργο θα σχεδιάσει, θα δοκιμάσει και θα κλιμακώσει την πολυεπίπεδη, πολυδιάστατη και επαναεφαρμοστέα προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και λύσεις βασισμένες στη φύση για την αντιμετώπιση των πολιτικών και των κοινωνικών αναγκών, καθώς και των συμπεριφορών των πολιτών, για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων κλιματικών επιπτώσεων στις ορεινές περιοχές.

Στήριξη των επενδύσεων και της χρηματοδότησης

Η ΕΕ διαθέτει διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα που μπορούν να στηρίξουν έργα σε ορεινές περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Τα κονδύλια αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη ευρέος φάσματος πρωτοβουλιών, συμπεριλαμβανομένων των έργων υποδομής, της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της διατήρησης του περιβάλλοντος.

Η πολιτική συνοχής της ΕΕ αποσκοπεί στη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιφερειών και στην εστίαση στις περιφέρειες που υστερούν. Αναφέρει ότι «ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις (...) ορεινές περιοχές». Ως εκ τούτου, η πολιτική συνοχής διαδραματίζει καίριο ρόλο στην αντιμετώπιση των ειδικών προκλήσεων των ορεινών περιοχών, συμπεριλαμβανομένης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, καθώς μπορεί να ενισχύσει την προσαρμογή στο πλαίσιο των επιχειρησιακών προγραμμάτων της.

Το Interreg VI B ορίζει 14 προγράμματα διακρατικής συνεργασίας για την περίοδο 2021-2027 σε εδάφη μεγάλης κλίμακας στην Ευρώπη και πέραν αυτής, με προϋπολογισμό 1,5 δισ. ευρώ. Επιπλέον, υπάρχουν ειδικές συμφωνημένες από την ΕΕ στρατηγικές για τέσσερις μακροεθνικές περιφέρειες: Βαλτική Θάλασσα, Δούναβη, Άλπεις, Αδριατική και Ιόνιο. Οι ορεινές περιοχές καλύπτονται επίσης από τα προγράμματα αυτά, επωφελούμενες από την ενίσχυση των δράσεων στρατηγικής συνεργασίας σε εδάφη μεγάλης κλίμακας.

Στο πλαίσιο εντολής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ξεκίνησε το 2014, η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης (CEN-CENELEC) επιδίωξαν να εξετάσουν την προσαρμογή των ευρωπαϊκών προτύπων και την τυποποίηση στην κλιματική αλλαγή, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανθεκτικότητα βασικών τομέων.