Κροταλογενής εγκεφαλίτιδα

Η εγκεφαλίτιδα που μεταδίδεται από κρότωνες (TBE) είναι μια ιογενής λοίμωξη, η οποία μπορεί να επηρεάσει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Ο ιός (TBEV) μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένων τσιμπουριών, αλλά μπορεί επίσης να μολύνει τον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης μη παστεριωμένου γάλακτος. Ενώ το ένα τρίτο όλων των μολυσμένων ατόμων δεν πάσχουν από συμπτώματα της νόσου, ο TBEV μπορεί να επηρεάσει τους ασθενείς σοβαρά και μερικές φορές με μακροχρόνιες συνέπειες. Στην Ευρώπη, ο αριθμός των λοιμώξεων από TBE αυξάνεται. Οι κλιματικές αλλαγές συμβάλλουν σε αυτή την εξέλιξη, καθώς μπορεί να διευρύνουν τους πληθυσμούς και να μετατοπίσουν την κατανομή τους προς βορρά και σε μεγαλύτερα υψόμετρα.

Συνολικό ποσοστό κοινοποιήσεων (χάρτης) υποθέσεων TBE και ποσοστό κοινοποίησης υποθέσεων που έχουν αποκτηθεί σε τοπικό επίπεδο (χάρτης) και σύνολο υποθέσεων που αναφέρθηκαν και αποκτήθηκαν σε τοπικό επίπεδο (γράφημα) στην Ευρώπη
_{Πηγή: ECDC, 2024, Άτλαντας επιτήρησης των μολυσματικών ασθενειών}

_{Σημειώσεις: Ο χάρτης και η γραφική παράσταση παρουσιάζουν στοιχεία για τακράτη μέλη τουΕΟΧεξαιρουμένης} της_{Ισλανδίας, του Λιχτενστάιν, της Μάλτας, της Πορτογαλίας, της Ελβετίας και τηςTürkiye λόγω έλλειψης στοιχείων. Τα όρια και τα ονόματα που εμφαίνονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ασθένεια πρέπει να κοινοποιείται σε επίπεδο ΕΕ, αλλά η περίοδος αναφοράς ποικίλλει μεταξύ των χωρών.
Όταν οι χώρες αναφέρουν μηδενικές περιπτώσεις, το ποσοστόκοινοποίησηςποσοστόκοινοποίησηςτου χάρτη εμφανίζεται ως «0». Όταν οι χώρες δεν έχουν αναφέρει τη νόσο σε ένα συγκεκριμένο έτος, το ποσοστό δεν είναι ορατό στον χάρτη και φέρει την ένδειξη «μη δηλωθείσα» (τελευταία ενημέρωσητον Μάιο2023).}

Πηγή & μετάδοση

ΤαIxodes τσιμπούρια είναι υπεύθυνα για τις περισσότερες από τις μεταδόσεις TBEV στον άνθρωπο. Είναι ευρέως διαδεδομένες σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπου προκαλούν εστιακές λοιμώξεις (ECDC, 2022). Οι νεαροί κρότωνες τρέφονται συνήθως με μικρά είδη τρωκτικών, τα οποία είναι οι κύριοι ξενιστές του TBEV, ενώ τα ενήλικα τσιμπούρια τρέφονται με μεγαλύτερα ζώα. Όταν τα τσιμπούρια μολύνονται, μπορούν να παραμείνουν μολυσματικά για το υπόλοιπο της ζωής τους και να μεταδώσουν TBE σε ανθρώπους και μεγάλα ζώα, όπως κατσίκες, αγελάδες, πρόβατα, ελάφια και χοίρους. Περιστασιακά, ο ιός εξαπλώνεται στον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης μη παστεριωμένου ζωικού γάλακτος. Ο TBEV μπορεί ακόμη και να επιβιώσει στο όξινο περιβάλλον του ανθρώπινου στομάχου (Dörrbecker et al., 2010· Leonova et al., 2014· Kříha et al., 2021· CDC, 2022).

Επιπτώσεις στην υγεία

Το ένα τρίτο των ατόμων με λοίμωξη από TBE δεν παρουσιάζει συμπτώματα. Για όσους αρρωσταίνουν, τα συμπτώματα εμφανίζονται αρκετές ημέρες έως ένα μήνα μετά το τσίμπημα του τσιμπουριού ή λίγες ημέρες μετά τη μόλυνση από το γάλα. Ο TBEV μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή του εγκεφάλου (εγκεφαλίτιδα) και του νωτιαίου μυελού (μηνιγγίτιδα). Τα αρχικά συμπτώματα περιλαμβάνουν πυρετό, πονοκέφαλο, έμετο και γενική αδυναμία. Αυτά μπορούν να ακολουθηθούν από μια περίοδο, κατά την οποία τα αρχικά συμπτώματα υποχωρούν πριν αρχίσουν να εκδηλώνονται σοβαρά συμπτώματα. Πιο σοβαρά συμπτώματα είναι σύγχυση, απώλεια συντονισμού, δυσκολίες στην ομιλία, αδυναμία στα άκρα και επιληπτικές κρίσεις. Η σοβαρότητα και η διάρκεια της νόσου εξαρτώνται από το στέλεχος του ιού με το οποίο έχει μολυνθεί ο ασθενής (Bogovic et al., 2010).

Νοσηρότητα στην Ευρώπη

Στις χώρες μέλη του ΕΟΧ (εκτός της Κύπρου, της Ισλανδίας, του Λιχτενστάιν, της Μάλτας, της Πορτογαλίας, της Ελβετίας και της Τουρκίας λόγω έλλειψης στοιχείων), κατά την περίοδο 2012-2022:

• 28,485 υποθέσεις
• Μέχρι το 2017, η μακροπρόθεσμη τάση στις λοιμώξεις ήταν σταθερή, με μερικά χρόνια με περισσότερες λοιμώξεις που θα μπορούσαν να σχετίζονται με ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες. Από το 2017, ο αριθμός των αναφερόμενων κρουσμάτων TBE αυξήθηκε σταδιακά.

(ECDC, 2016-2022)

Κατανομή ανά πληθυσμό

• Ηλικιακή ομάδα με το υψηλότερο ποσοστό ασθενειών στην Ευρώπη: 45 — 64 ετών
• Τα ποσοστά μόλυνσης είναι υψηλότερα μεταξύ των ανδρών από τις γυναίκες, πιθανώς σχετίζονται με υψηλότερη έκθεση κατά τη διάρκεια υπαίθριων δραστηριοτήτων και χαμηλότερη αντίληψη κινδύνου μεταξύ των ανδρών

(ECDC, 2016-2022)

Κλιματική ευαισθησία

Κλιματική καταλληλότητα

Οι κρότωνεςIxodes απαιτούν θερμοκρασία περιβάλλοντος πάνω από 7 °C και υγρασία άνω του 85 % για να αναπαραχθούν (Petri et al., 2010). Ωστόσο, οι κρότωνες μπορούν να επιβιώσουν σε θερμοκρασίες μεταξύ 3 και 28 °C και είναι πιο δραστήριοι μεταξύ 6 και 15 °C. Θερμοκρασίες άνω των 28 °C μειώνουν τη δραστηριότητα τσιμπουριού ή οδηγούν σε αφυδάτωση και θάνατο.

Εποχικότητα

Στην Ευρώπη, οι περισσότερες λοιμώξεις εμφανίζονται μεταξύ Μαΐου και Νοεμβρίου, με κορύφωση μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου, όταν οι θερμοκρασίες είναι οι υψηλότερες. Δεν υπάρχουν στοιχεία για μετατόπιση του εποχικού προτύπου (ECDC, 2016-2022).

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Οι πληθυσμοί τωνIxodes αναμένεται να προσαρμοστούν σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα μετατοπίζοντας τα πρότυπα κατανομής τους ανάλογα με το κατάλληλο εύρος θερμοκρασιών τους. Οι λοιμώξεις Tbe αυξάνονται με περισσότερες βροχοπτώσεις και υψηλότερες θερμοκρασίες, που σημαίνει ηπιότερους χειμώνες, θερμότερες πηγές και πιο εκτεταμένες ζεστές περιόδους (Gilbert, 2021). Οι υψηλότερες θερμοκρασίες επιταχύνουν την ανάπτυξη του τσιμπουριού, αυξάνουν την παραγωγή αυγών, διευρύνουν την πυκνότητα του πληθυσμού και μετατοπίζουν το γεωγραφικό εύρος κατανομής προς βορρά και σε μεγαλύτερα υψόμετρα. Επιπλέον, ο θερμότερος καιρός μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερους πληθυσμούς τρωκτικών και, ως εκ τούτου, σε πιο ενεργά τσιμπούρια, με αποτέλεσμα αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης από TBE για τον άνθρωπο (Lukan et al., 2010). Λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι περιπτώσεις TBE προβλέπεται να αυξηθούν σε ορεινές περιοχές άνω των 500 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας (Lukan et al., 2010) και να αυξηθούν ιδίως στις βόρειες χώρες της Ευρώπης, όπως η Φινλανδία, η Γερμανία, η Ρωσία, η Σκωτία, η Σλοβενία, η Νορβηγία και η Σουηδία (Lindgren και Gustafson, 2001).

Πρόληψη & Θεραπεία

Πρόληψη

• Ενεργός παρακολούθηση και επιτήρηση των κροτώνων, των κρουσμάτων ασθενειών και του περιβάλλοντος (π.χ. επιτήρηση TBE στην Τσεχία)
• ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ χαρακτηρα: ενδύματα μακρυμάνικα και εντοιχισμένα, απωθητικά για κρότωνες, αποφυγή ενδιαιτημάτων για τσιμπούρια
• Εμβολιασμού
• Παστερίωση του γάλακτος για κατανάλωση

Θεραπεία

Καμία ειδική και αποτελεσματική αντιιική θεραπεία

Στοιχεία αναφοράς

Bogovic, P. et al., 2010, Ποια κροτίδα μπορεί να μοιάζει με: Κλινικά σημεία και συμπτώματα, Travel Medicine and Infectious Disease 8(4), 246-250. https://doi.org/10.1016/j.tmaid.2010.05.011

CDC, 2022, Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, https://www.cdc.gov. Τελευταία πρόσβαση τον Αύγουστο του 2022.

Dörrbecker, B., et al., 2010, ιός της Tick-borne εγκεφαλίτιδας και η ανοσολογική απόκριση του ξενιστή θηλαστικών, Travel Medicine and Infectious Disease 8(4), 213–222. https://doi.org/10.1016/j.tmaid.2010.05.010

ECDC, 2016-2022, Ετήσιες επιδημιολογικές εκθέσεις για την περίοδο 2014-2020 — Tick-borne εγκεφαλίτιδα. Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/monitoring/all-annual-epidemiological-reports. Τελευταία πρόσβαση τον Μάιο του 2023.

ECDC, 2022, Ixodes ricinus — τρέχουσα γνωστή κατανομή: Μάρτιος 2022. Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/ixodes-ricinus-current-known-distribution-march-2022. Τελευταία πρόσβαση τον Δεκέμβριο του 2022.

ECDC, 2023, Άτλαντας επιτήρησης των μολυσματικών ασθενειών. Διατίθεται στη διεύθυνση https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Τελευταία πρόσβαση τον Μάιο του 2023.

Gilbert, L., 2021, The Impacts of Climate Change on Ticks and Tick-Borne Disease Risk, Annual Review of Entomology 66(1), 373-388. https://doi.org/10.1146/annurev-ento-052720-094533)

Kříha, M. F. et al., 2021, Τι γνωρίζουμε και εξακολουθούμε να μην γνωρίζουμε για την κροταλογενή εγκεφαλίτιδα;, Επιδημιολογία, Μικροβιολογία, Ανοσολογία 70(3), 189–198.

Leonova, G. N. et al., 2014, Η φύση της αντιγραφής στελεχών του ιού της εγκεφαλίτιδας που μεταδίδονται από κρότωνες που απομονώνονται από κατοίκους της ρωσικής Άπω Ανατολής με μη προφανείς και κλινικές μορφές λοίμωξης, Virus Research 189, 34–42. https://doi.org/10.1016/j.virusres.2014.04.004

Lindgren, E. and Gustafson, R., 2001, Tick-borne εγκεφαλίτιδα στη Σουηδία και κλιματική αλλαγή, The Lancet 358(9275), 16–18. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(00)05250-8

Lukan, M. et al., 2010, Climate Warming and Tick-borne Encephalitis, Σλοβακία, Emerging Infectious Diseases 16(3), 524-526. https://doi.org/10.3201/eid1603.081364

Petri, E. et al., 2010, Tick-borne εγκεφαλίτιδα (TBE) τάσεις στην επιδημιολογία και τρέχουσα και μελλοντική διαχείριση, Travel Medicine and Infectious Disease 8(4), 233-245. https://doi.org/10.1016/j.tmaid.2010.08.001