Λεπτοσπείρωση

Η λεπτοσπείρωση είναι μια ζωονόσος (δηλαδή, μια ανθρώπινη ασθένεια με προέλευση στα ζώα) που προκαλείται από βακτήρια Leptospira. Η λεπτοσπείρωση είναι μια ευρέως διαδεδομένη ασθένεια με περισσότερα από 1 εκατομμύριο διαγνωσμένα κρούσματα ετησίως σε όλο τον κόσμο (Thibeaux et al., 2018). Στην Ευρώπη, η λεπτοσπείρωση παραμένει μια σχετικά ασυνήθιστη νόσος (ECDC, 2014-2023). Σε παγκόσμιο επίπεδο, μόνο μία στις δέκα λοιμώξεις πιστεύεται ότι διαγιγνώσκεται σωστά παγκοσμίως (Samrot et al., 2021) λόγω της ποικιλίας των συμπτωμάτων (αν υπάρχουν) και της ομοιότητάς τους με τα συμπτώματα άλλων ασθενειών. Οι αστικές περιοχές κινδυνεύουν όλο και περισσότερο, ιδίως κατά τη διάρκεια πλημμυρών που προκαλούνται από έντονες βροχοπτώσεις. Τόσο η υπερθέρμανση του πλανήτη όσο και οι αλλαγές στα πρότυπα βροχοπτώσεων έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν την επιβάρυνση των ασθενειών στην Ευρώπη, με πιο συχνά ακραία καιρικά φαινόμενα και πλημμύρες που ενδέχεται να ενέχουν τον υψηλότερο κίνδυνο για περισσότερες λοιμώξεις από λεπτοσπείρωση στο μέλλον.

Ποσοστό κοινοποίησης λεπτοσπείρωσης (χάρτης) και αναφερθέντα κρούσματα (γράφημα) στην Ευρώπη

_{Πηγή: ECDC, 2024, Άτλαντας επιτήρησης των μολυσματικών ασθενειών}

_{Σημειώσεις: Ο χάρτης και η γραφική παράσταση παρουσιάζουν στοιχεία για τις χώρες μέλη του ΕΟΧ. Τα όρια και τα ονόματα που εμφαίνονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα όρια και τα ονόματα που εμφαίνονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ασθένεια πρέπει να κοινοποιείται σε επίπεδο ΕΕ, αλλά η περίοδος αναφοράς ποικίλλει μεταξύ των χωρών. Όταν οι χώρες αναφέρουν μηδενικές περιπτώσεις, το ποσοστό κοινοποίησης στον χάρτη εμφανίζεται ως «0». Όταν οι χώρες δεν έχουν αναφέρει τη νόσο σε ένα συγκεκριμένο έτος, το ποσοστό δεν είναι ορατό στον χάρτη και φέρει την ένδειξη «μη δηλωθείσα» (τελευταία ενημέρωση τον Σεπτέμβριο του 2024).}

Πηγή & μετάδοση

Πολλά διαφορετικά στελέχη βακτηρίων Leptospira μπορούν να προκαλέσουν λοιμώξεις και ποικίλα κλινικά σημεία σε ανθρώπους και σε αρκετά ζώα (συμπεριλαμβανομένων άγριων και οικόσιτων ζώων, θηλαστικών, ερπετών και αμφιβίων). Οι άνθρωποι συνήθως συστέλλονται λεπτοσπείρωση μέσω της κατάποσης ή της επαφής του δέρματος με μολυσμένο έδαφος, νερό, βλάστηση, ή μέσω επαφής με μολυσμένα ζώα ή τα ούρα τους. Οι εστίες συχνά συνδέονται με μολυσμένα ποτάμια, ρυάκια, κανάλια ή λίμνες. Στις βιομηχανικές χώρες, η έκθεση σε μολυσμένο νερό Leptospiraκατά τη διάρκεια της αναψυχής ή των επαγγελματικών δραστηριοτήτων αυξάνει τον κίνδυνο μόλυνσης από λεπτοσπείρωση, ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι λοιμώξεις συχνά συνδέονται με την έκθεση σε μη επεξεργασμένα λύματα και περιττώματα ζώων. Μια άλλη, ακόμα λιγότερο σημαντική, οδός μετάδοσης της νόσου είναι η εισπνοή μολυσμένων αερολυμάτων. Η άμεση μετάδοση από άτομο σε άτομο είναι σπάνια (Mwachui et al., 2015).

Επιπτώσεις στην υγεία

Τις περισσότερες φορές, οι λοιμώξεις Leptospira δεν προκαλούν κανένα ή μόνο ήπια συμπτώματα, γεγονός που περιπλέκει τη σωστή διάγνωση. Εάν τα συμπτώματα εκδηλωθούν — συνήθως περίπου 10 ημέρες μετά τη μόλυνση — αυτά περιλαμβάνουν ξαφνικό πυρετό, πονοκεφάλους, ρίγη, μυϊκούς πόνους ή φλεγμονή των ματιών. Το τελευταίο είναι ένα πολύ συγκεκριμένο σύμπτωμα της λεπτοσπείρωσης που θα μπορούσε να επηρεάσει μεταξύ 10 και 44 % του συνόλου των ασθενών στην Ευρώπη (Rathinam, 2005). Πιο σοβαρά συμπτώματα της νόσου περιλαμβάνουν φλεγμονή του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού (μηνιγγίτιδα), εξανθήματα, καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων (αναιμία), ανεξέλεγκτη αιμορραγία και σχηματισμός λάσπης, σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια, κίτρινος χρωματισμός του δέρματος, πνευματική σύγχυση και κατάθλιψη, φλεγμονή του καρδιακού μυ (μυοκαρδίτιδα), ή ακόμη και πολυοργανική αποτυχία. Η ασθένεια διαρκεί συνήθως από μερικές ημέρες έως 3 εβδομάδες ή και περισσότερο. Η αποκατάσταση των περιπτώσεων που δεν έχουν υποβληθεί σε θεραπεία μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Τα καθυστερημένα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν χρόνια κόπωση, παράλυση, κατάθλιψη και οφθαλμικές λοιμώξεις (CDC, 2022· De Brito et al., 2018· Haake και Levett, 2015· Samrot et al., 2021).

Νοσηρότητα και θνησιμότητα

Στις χώρες μέλη του ΕΟΧ (εξαιρουμένων του Λιχτενστάιν, της Νορβηγίας, της Ελβετίας και της Türkiye λόγω έλλειψης στοιχείων), κατά την περίοδο 2007-2023:

• 11,752 επιβεβαιωμένες λοιμώξεις
• 0,30 κρούσματα ανά 100000 πληθυσμό το 2023 (από 0,18 το 2022).
• Υψηλό ποσοστό νοσηλείας: > 90 %[1]
• 176 θάνατοι και μέσο ποσοστό θνησιμότητας 3 %. Ωστόσο, σε περίπτωση σοβαρών συμπτωμάτων, το ποσοστό θνησιμότητας αυξάνεται σε 5-20 %, ειδικά για ασθενείς που δεν έχουν υποβληθεί σε θεραπεία με νεφρική ανεπάρκεια (Calvopiña et al., 2018).
• Αύξηση της τάσης εμφάνισης από το 2015 με τα κρούσματα του 2023 να είναι τα υψηλότερα που αναφέρθηκαν από το 2007. Το 2020, η επίπτωση της λεπτοσπείρωσης μειώθηκε στα επίπεδα του 2015, αλλά αυτό μπορεί να οφείλεται σε συμπεριφορές του πληθυσμού και σε διαταραγμένες δραστηριότητες επιτήρησης που σχετίζονται με την COVID-19. Το 2021 οι υποθέσεις αυξήθηκαν εκ νέου.

(ECDC, 2024-2023· 2023)

Κατανομή ανά πληθυσμό

• Ηλικιακή ομάδα με το υψηλότερο ποσοστό ασθενειών στην Ευρώπη: Αρσενικά ηλικίας 25-64 ετών, θηλυκά ηλικίας 15-24 ετών (ECDC, 2014-2023)
• Ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο σοβαρής νόσου: ηλικιωμένοι και άτομα με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα
• Ομάδες με υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης: άτομα που έρχονται σε επαφή με μολυσμένο νερό, έδαφος ή μολυσμένα ζώα κατά την εργασία, π.χ. κτηνίατροι, γεωργοί, αλιείς, εργάτες ορυχείων ή στρατιωτικά στρατεύματα, καθώς και αθλητές, κολυμβητές, λουόμενοι ή ταξιδιώτες (Bandara et al., 2014· Mwachui et al., 2015). Η νόσος είναι πιο συχνή μεταξύ των ανδρών (ECDC, 2014-2023).

Κλιματική ευαισθησία

Κλιματική καταλληλότητα

ΗLeptospira spp. ευδοκιμεί καλύτερα σε θερμοκρασίες μεταξύ 28 και 30 °C και το pH κυμαίνεται μεταξύ 6,8 και 7,4 σε περιβάλλον ελαφρώς αλμυρού νερού (Bharti et al., 2003· Wongbutdee et al., 2016).

Εποχικότητα

Στην Ευρώπη, οι λοιμώξεις εμφανίζονται κυρίως μεταξύ Ιουλίου και Οκτωβρίου, με κορύφωση την περίοδο Αυγούστου-Σεπτεμβρίου. Αυτή η εποχική τάση οφείλεται πιθανώς σε συνδυασμό κλιματικών παραγόντων (π.χ. παρουσία έντονων βροχοπτώσεων και υψηλών θερμοκρασιών) και ανθρώπινης συμπεριφοράς (π.χ. αύξηση των υπαίθριων δραστηριοτήτων) (ECDC, 2014-2023).

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Οι υψηλότερες ετήσιες μέσες θερμοκρασίες ενισχύουν την ανάπτυξη και τη δραστηριότητα του Leptospira spp. και ταυτόχρονα επιμηκύνουν τη μολυσματική περίοδο και επεκτείνουν τη γεωγραφική κατανομή των βακτηρίων. Επίσης, οι υψηλότερες ποσότητες βροχοπτώσεων και οι πιο υγρές συνθήκες συνδέονται με την αυξημένη ανάπτυξη και επιβίωση της Leptospira spp. Οι προβλεπόμενες αλλαγές αναμένεται να αυξήσουν την επιβάρυνση της νόσου (Desvars et al., 2011· Pawar et al., 2018). Ένας άλλος σημαντικός μελλοντικός κλιματικός παράγοντας κινδύνου για τις λοιμώξεις από λεπτοσπείρωση είναι η αυξημένη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων. Οι έντονες βροχοπτώσεις, οι καταιγίδες και οι σχετικές πλημμύρες αυξάνουν την έκθεση των ανθρώπων σε μολυσμένο νερό (Bharti et al., 2003), ιδιαίτερα σε συνδυασμό με την κακή αποχέτευση, την ανεπαρκή υγειονομική περίθαλψη ή τις συνθήκες συνωστισμού, αυτό θα μπορούσε να εκθέσει τους ανθρώπους σε αυξημένους κινδύνους μόλυνσης (Mwachui et al., 2015). Από την άλλη πλευρά, τα επεισόδιαξηρασίας διεγείρουν ψυχαγωγικές δραστηριότητες όπως η κολύμβηση και η κολύμβηση, καθώς και οι κίνδυνοι επαγγελματικής έκθεσης, για παράδειγμα, όταν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις χρησιμοποιούν εναλλακτικές, μολυσμένες πηγές νερού σε περιόδους ξηρασίας και περιορισμού της χρήσης νερού. Και οι δύο μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση των λοιμώξεων της λεπτοσπείρωσης.

Πρόληψη & Θεραπεία

Πρόληψη

• Αποφυγή ή περιορισμός της επαφής με δυνητικά μολυσμένο νερό ή μολυσμένα ζώα
• Προστατευτική ενδυμασία, ειδικά όταν εκτίθεται σε δυνητικά μολυσμένο νερό ή μολυσμένα ζώα σε εργασιακά περιβάλλοντα
• Ασφάλεια του δημόσιου νερού για την αποφυγή λοιμώξεων κατά τη διάρκεια ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων
• Εμβολιασμός ζώων και ζώων συντροφιάς και ελέγχου τρωκτικών για τη μείωση των μολύνσεων μεταξύ ζώων
• Ευαισθητοποίηση σχετικά με τις οδούς μόλυνσης
• (CDC, 2022· Jittimanee και Wongbutdee, 2019)

Θεραπεία

• Αντιβιοτικό

Στοιχεία αναφοράς

Bandara, M., et al., 2014, Παγκοσμιοποίηση της λεπτοσπείρωσης μέσω των ταξιδιών και της μετανάστευσης, Παγκοσμιοποίηση και Υγεία 10(61), 1-9. https://doi.org/10.1186/s12992-014-0061-0

Bharti, A. R., et al., 2003, Leptospirosis: Μια ζωονοσογόνος νόσος παγκόσμιας σημασίας, The Lancet Infectious Diseases 3(12), 757–771. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(03)00830-2

Calvopiña, M., et al., 2022, Leptospirosis: Νοσηρότητα, θνησιμότητα και χωρική κατανομή των νοσηλευμένων κρουσμάτων στον Ισημερινό. Μια πανεθνική μελέτη 2000-2020, PLOS Neglected Tropical Diseases 16(5), e0010430. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0010430

CDC, 2022, Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, https://www.cdc.gov. Τελευταία πρόσβαση τον Αύγουστο του 2022.

De Brito, T., et al., 2018, Παθολογία και παθογένεια της ανθρώπινης λεπτοσπείρωσης: Σχολιασμένη κριτική. Revista Do Instituto de Medicina Tropical de São Paulo 60(e23), 1-10. https://doi.org/10.1590/s1678-9946201860023

Desvars, A., et al., 2011, Seasonality of Human Leptospirosis in Reunion Island (Ινδικός Ωκεανός) and Its Association with Meteorological Data, PLoS ONE 6(5), e20377. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0020377

ECDC, 2014-2023, Ετήσιες επιδημιολογικές εκθέσεις για την περίοδο 2012-2021 — Leptospirosis. Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/leptospirosis/surveillance-and-disease-data. Τελευταία πρόσβαση τον Αύγουστο του 2023.

ECDC, 2024, Άτλας επιτήρησης των μολυσματικών ασθενειών. Διατίθεται στη διεύθυνση https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Τελευταία πρόσβαση τον Σεπτέμβριο του 2024.

Haake, D. A. and Levett, P. N., 2015, Leptospirosis in Humans. Στ: Adler, B. (Ed.), Leptospira and Leptospirosis, Current Topics in Microbiology and Immunology vol. 387, Springer Berlin Heidelberg, σ. 65–97. https://doi.org/10.1007/978-3-662-45059-8_5

Jittimanee, J. and Wongbutdee, J., 2019, Πρόληψη και έλεγχος της λεπτοσπείρωσης στους ανθρώπους και επιτήρηση της παθογόνου Leptospira σε αρουραίους και σε επιφανειακά ύδατα που βρέθηκαν σε χωριά, Journal of Infection and Public Health 12(5), 705–711. https://doi.org/10.1016/j.jiph.2019.03.019

Mwachui, M. A., et al., 2015, Environmental and Behavioural Determinants of Leptospirosis Transmission: A Systematic Review, PLOS Neglected Tropical Diseases 9(9), e0003843. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0003843

Pawar, S. D., et al., 2018, Εποχικότητα της λεπτοσπείρωσης και η σύνδεσή της με τις βροχοπτώσεις και την υγρασία στο Ratnagiri, Maharashtra, International Journal of Health & Allied Sciences 7, 37–40. https://doi.org/10.4103/ijhas.IJHAS_35_16

Rathinam, S. R., 2005, οφθαλμικές εκδηλώσεις λεπτοσπείρωσης, Περιοδικό Μεταπτυχιακής Ιατρικής 51(3), 189-194. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16333191/

Samrot, A. V., et al., 2021, leptospiral Infection, Pathogenesis and Its Diagnosis-A Review, Pathogens 10(2), 145. https://doi.org/10.3390/pathogens10020145

Thibeaux, R., et al., 2018, Biodiversity of Environmental Leptospira: Βελτίωση της ταυτοποίησης και της αναθεώρησης της διάγνωσης, Frontiers in Microbiology 9, 1-14. https://doi.org/10.3389/fmicb.2018.00816

Wongbutdee, J., et al., 2016, Αντίληψη και επικίνδυνες συμπεριφορές που σχετίζονται με τη Λεπτοσπείρωση σε μια ενδημική περιοχή σε ένα χωριό της επαρχίας Ubon Ratchathani, Ταϊλάνδη, Αφρικανικές Επιστήμες Υγείας 16(1), 170-176. https://doi.org/10.4314/ahs.v16i1.23

[1] Το ποσοστό νοσηλείας βασίζεται στην ανάλυση δεδομένων περιπτώσεων με γνωστή κατάσταση νοσηλείας. Η πληρότητα των δεδομένων σχετικά με τη νοσηλεία παρέχεται από το 2009 και κυμαίνεται μεταξύ 0 και 100 % για τις διάφορες χώρες. Συνολικά, για περίπου το 50 % όλων των περιπτώσεων που αναφέρθηκαν στην Ευρώπη, αναφέρεται επίσης η κατάσταση νοσηλείας.