Σαλμονέλωση

Η σαλμονέλωση είναι μια τροφιμογενής νόσος που προκαλείται από βακτήρια σαλμονέλας και μία από τις πιο συχνές ασθένειες που προκαλούν διάρροια στην Ευρώπη. Τα μολυσμένα αυγά ή τα προϊόντα αυγών ενέχουν τον υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης. Αν και οι μεγάλες εστίες σαλμονέλωσης προσελκύουν συχνά την προσοχή των μέσων ενημέρωσης, οι περισσότερες περιπτώσεις είναι σποραδικές και δεν αποτελούν μέρος μιας μεγάλης εστίας. Από το 2014, οι λοιμώξεις από σαλμονέλα αναφέρονται ετησίως σε 30 ευρωπαϊκές χώρες και το συνολικό ποσοστό κοινοποίησης στην Ευρώπη ήταν 15,5 ανά 100000 άτομα το 2022 (ECDC, 2016-2024). Η υπερθέρμανση του πλανήτη και η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων είναι πιθανό να αυξήσουν τον επιπολασμό και την εξάπλωση τροφιμογενών ασθενειών όπως η σαλμονέλωση.

Ποσοστό κοινοποίησης (χάρτης) των συνολικών και εγχώριων κρουσμάτων σαλμονέλωσης και σύνολο αναφερόμενων κρουσμάτων (γράφημα) στην Ευρώπη

_{Σημειώσεις: Ο χάρτης και η γραφική παράσταση παρουσιάζουν στοιχεία για τις χώρες μέλη του ΕΟΧ. Τα όρια και τα ονόματα που εμφαίνονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα όρια και τα ονόματα που εμφαίνονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ασθένεια πρέπει να κοινοποιείται σε επίπεδο ΕΕ, αλλά η περίοδος αναφοράς ποικίλλει μεταξύ των χωρών. Όταν οι χώρες αναφέρουν μηδενικές περιπτώσεις, το ποσοστό κοινοποίησης στον χάρτη εμφανίζεται ως «0». Όταν οι χώρες δεν έχουν αναφέρει τη νόσο σε ένα συγκεκριμένο έτος, το ποσοστό δεν είναι ορατό στον χάρτη και φέρει την ένδειξη «μη δηλωθείσα» (τελευταία ενημέρωση τον Αύγουστο του 2024).}

Πηγή & μετάδοση

Τα βακτήριατης σαλμονέλας είναι ευρέως παρόντα σε ζώα παραγωγής τροφίμων και άγρια ζώα. Διάφοροι ορότυποι του υποείδους Salmonella e. enterica που μπορούν να κάνουν τους ανθρώπους άρρωστους μπορούν να μεταδοθούν από τα ζώα στον άνθρωπο (Rabsch et al., 2002). Τα βακτήρια είναι ανθεκτικά και μπορούν να επιβιώσουν αρκετές εβδομάδες σε ξηρό περιβάλλον ή ακόμη και αρκετούς μήνες στο νερό. Οι λοιμώξεις είναι μερικές φορές επεμβατικές και μπορεί να είναι απειλητικές για τη ζωή.

Κυρίως, οι άνθρωποι παθαίνουν σαλμονέλωση μέσω της κατανάλωσης μολυσμένων τροφίμων ζωικής προέλευσης (κυρίως αυγών, αλλά και γάλακτος, κρέατος και πουλερικών). Ωστόσο, τα ωμά λαχανικά μπορούν να αποτελέσουν πηγή μόλυνσης όταν μολύνονται από ζωικά κόπρανα ή μολύνονται κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας των τροφίμων. Η μετάδοση από άτομο σε άτομο συμβαίνει επίσης μετά την κατάποση κοπράνων μόλυνσης. Οι άνθρωποι μπορούν επίσης να μολυνθούν μέσω της επαφής με ζώντα μολυσμένα ζώα, συμπεριλαμβανομένων των κατοικίδιων ζώων, τα οποία μπορεί να μην παρουσιάζουν σημάδια ασθένειας (Silva et al., 2013).

Επιπτώσεις στην υγεία

Οι περισσότεροι άνθρωποι με λοίμωξη από σαλμονέλα υποφέρουν από μόνο ήπια συμπτώματα και ανακάμπτουν μέσα σε λίγες ημέρες έως εβδομάδες χωρίς θεραπεία. Συνήθως, είναι μια τυπική γαστρεντερική ασθένεια που σχετίζεται με διάρροια, κοιλιακές κράμπες, πόνο στις αρθρώσεις, πονοκέφαλο, έμετο και ξαφνική εμφάνιση πυρετού. Οι επιδράσεις στην υγεία ξεκινούν ώρες έως και ημέρες μετά την κατάποση βακτηρίων σαλμονέλας και διαρκούν αρκετές ημέρες έως μία εβδομάδα. Σε σπάνιες, σοβαρές περιπτώσεις, η νόσος μπορεί να εξελιχθεί σε δηλητηρίαση του αίματος ή σε επίμονα γαστρεντερικά συμπτώματα ή ακόμη και σε θανατηφόρο αποτέλεσμα εάν τα βακτήρια διεισδύσουν στο εντερικό τοίχωμα και προκαλέσουν φλεγμονή και εκκρίσεις υγρών (Lönnermark et al., 2015· ΠΟΥ, 2022).

Νοσηρότητα και θνησιμότητα

Στις χώρες μέλη του ΕΟΧ (εξαιρουμένης της Ελβετίας και της Türkiye λόγω έλλειψης στοιχείων), κατά την περίοδο 2007-2022:

• 1,334,344 λοιμώξεις
• Μέτρια πιθανότητα νοσηλείας^[1]
• 81 θανατηφόρα περιστατικά αναφέρθηκαν το 2022, το οποίο αντιπροσωπεύει ποσοστό θνησιμότητας 0,22 %
• Σε σοβαρές περιπτώσεις σαλμονέλωσης, το ποσοστό θνησιμότητας μπορεί να αυξηθεί στο 17 % (Marchello et al., 2022).
• Σταθερός αριθμός υποθέσεων κατά την περίοδο 2011-2019. Το 2020, ο αριθμός των κρουσμάτων μειώθηκε δραστικά, αλλά αυτό μπορεί να συγχέεται από τα ρυθμιστικά μέτρα για την COVID-19 και την πιθανή ελλιπή αναφορά. Το συνολικό ποσοστό κοινοποίησης το 2022 ήταν 15,5 περιπτώσεις ανά 100000 πληθυσμό.

(ECDC, 2016-2024· ECDC, 2024)

Κατανομή ανά πληθυσμό

• Ηλικιακή ομάδα με τη μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης ασθενειών στην Ευρώπη: 0 — 4 ετών (ECDC, 2016-2024)
• Ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο σοβαρής νόσου: μικρά παιδιά (κάτω από την ηλικία των 4), ηλικιωμένοι ή άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα
  
  

Κλιματική ευαισθησία

Κλιματική καταλληλότητα

Τα βακτήρια τηςσαλμονέλας αναπτύσσονται καλά σε ένα ευρύ φάσμα pH (4 έως 9) και σε ένα ευρύ φάσμα θερμοκρασίας (5 έως 45 °C), αν και η ανάπτυξη είναι βέλτιστη μεταξύ 35 και 37 °C. Τα βακτήρια δεν αναπτύσσονται σε σταθερό νερό, αλλά χρειάζονται ελάχιστο ρυθμό ροής 0,8 mL/min για την επιβίωσή τους, ενώ ο βέλτιστος ρυθμός ροής κυμαίνεται μεταξύ 0,96 και 0,99 mL/min (Tajkarimi, 2007).

Εποχικότητα

Στην Ευρώπη, οι λοιμώξεις εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, αλλά κορυφώνονται τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο (ECDC, 2016-2024).

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Η υπερθέρμανση του πλανήτη και η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων έχουν συνδεθεί με την αυξανόμενη συχνότητα εμφάνισης τροφιμογενών ασθενειών. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες του αέρα έχουν ως αποτέλεσμα την ταχύτερη ανάπτυξη των βακτηρίων της σαλμονέλας και την αύξηση των συγκεντρώσεων της σαλμονέλας στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων. Συγκεκριμένα, μια αύξηση της θερμοκρασίας ενός βαθμού πάνω από 5 °C προκαλεί 5-10 % περισσότερες λοιμώξεις από σαλμονέλα (Semenza and Menne, 2009· Kovats et al., 2004). Στην Αγγλία, την Πολωνία, τις Κάτω Χώρες, την Τσεχική Δημοκρατία και την Ισπανία, περισσότερο από το 30 % της αυξημένης επιβάρυνσης από ασθένειες θα μπορούσε να συνδεθεί με τις επιπτώσεις της θερμοκρασίας (Semenza και Menne, 2009). Τα πλημμυρικά ύδατα μπορούν να μεταφέρουν βακτήρια σαλμονέλας από διάφορες πηγές, όπως λύματα, ζωικά απόβλητα και έδαφος και να μολύνουν τις καλλιεργούμενες περιοχές. Εάν οι μολυσμένες καλλιέργειες δεν πλένονται σωστά ή δεν μαγειρεύονται πριν από την κατανάλωση, αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο λοιμώξεων από σαλμονέλα. Μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα^, η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των κρουσμάτων σαλμονέλας που σχετίζονται με τη θερμοκρασία στην Ευρώπη έως και 40000 (επιπλέον της αναμενόμενης αύξησης μόνο από τις πληθυσμιακές αλλαγές) (Watkiss and Hunt, 2012).

Πρόληψη & Θεραπεία

Πρόληψη

• Καλή υγιεινή στις εκμεταλλεύσεις και στα σφαγεία για την ελαχιστοποίηση της μόλυνσης από περιττώματα
• Αποτελεσματικές υγειονομικές πρακτικές στις βιομηχανίες επεξεργασίας κρέατος και στις οικιακές κουζίνες
• Μαγείρεμα ή/και παστερίωση ακατέργαστων τροφίμων με κίνδυνο μόλυνσης
• Περιορισμός ή προσεκτική επίβλεψη της επαφής μεταξύ βρεφών, μικρών παιδιών και ζώων συντροφιάς
• Πρόληψη της μετάδοσης του περιβάλλοντος, π.χ. εμποδίζοντας την απορροή από μολυσμένες εκτάσεις να φθάσουν σε ύδατα που χρησιμοποιούνται για αρδευτικούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς
• Επιτήρηση των τροφιμογενών νόσων ώστε να καταστεί δυνατή η ανίχνευση νόσων και επακόλουθα μέτρα αντίδρασης για την πρόληψη της εξάπλωσης της νόσου
• Ευαισθητοποίηση σχετικά με τη μετάδοση ασθενειών

Θεραπεία

• Αντικατάσταση ηλεκτρολυτών σε σοβαρές περιπτώσεις
• Αντιβιοτικά για βρέφη, ηλικιωμένους ή ασθενείς με κακή υγεία ή για σοβαρές περιπτώσεις· για ήπιες ή μέτριες περιπτώσεις σε κατά τα άλλα υγιείς ασθενείς δεν συνιστώνται αντιβιοτικά για την αποφυγή της μικροβιακής αντοχής στα φάρμακα

Στοιχεία αναφοράς

ECDC, 2016-2024, Ετήσιες επιδημιολογικές εκθέσεις για την περίοδο 2014-2022 — Salmonellosis. Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/infectious-diseases-and-public-health/salmonellosis/surveillance-and. Τελευταία πρόσβαση τον Αύγουστο του 2024.

ECDC, 2024, Άτλας επιτήρησης των μολυσματικών ασθενειών. Διατίθεται στη διεύθυνση https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Τελευταία πρόσβαση τον Αύγουστο του 2024.

Kovats, R.S., et al., 2004, Η επίδραση της θερμοκρασίας στην τροφική δηλητηρίαση: ανάλυση χρονολογικής σειράς της σαλμονέλωσης σε δέκα ευρωπαϊκές χώρες, Επιδημιολογία & Λοίμωξη 132(3), 443-453. https://doi.org/10.1017/S0950268804001992

Lönnermark, E., et al., 2015, Effects of Probiotic Intake and Gender on nontyphoid Salmonella Infection, Journal of Clinical Gastroenterology 49(2), 116–123. https://doi.org/10.1097/MCG.0000000000000120

Marchello, C. S., et al., 2022, Επιπλοκές και θνησιμότητα της διηθητικής νόσου της μη τυροειδούς σαλμονέλας: μια παγκόσμια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, The Lancet Infectious Diseases 22(5), 692-705. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(21)00615-0

Rabsch, W., et al., 2002, Salmonella enterica Serotype Typhimurium and Its Adapted Variants, Infection and Immunity 70(5), 2249–2255. https://doi.org/10.1128/IAI.70.5.2249-2255.2002

Semenza, J. C., and Menne, B.,2009, Κλιματική αλλαγή και μολυσματικές ασθένειες στην Ευρώπη, The Lancet Infectious Diseases 9(6), 365-375. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(09)70104-5

Silva, C., et al., 2013, One Health and Food-Borne Disease: Μετάδοσησαλμονέλας μεταξύ ανθρώπων, ζώων και φυτών, Μικροβιολογικό φάσμα — American Society for Microbiology Press 2(1), 1-9. https://doi.org/10.1128/microbiolspec.OH-0020-2013

Tajkarimi, M., 2007, Salmonella spp. California Department of Food and Agriculture Report PHR 250, B6, 1–8. Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.cdfa.ca.gov/ahfss/Animal_Health/PHR250/2007/25007Sal.pdf

Watkiss, P. and Hunt, A., 2012, Προβολή των οικονομικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής σε τομείς της Ευρώπης με βάση ανάλυση από τη βάση προς την κορυφή: ανθρώπινη υγεία, Κλιματική Αλλαγή 112(1), 101-126. https://doi.org/10.1007/s10584-011-0342-z

ΠΟΥ (2022). Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, https://www.who.int/. Τελευταία πρόσβαση τον Αύγουστο του 2022.

[1] Η πιθανότητα νοσηλείας χαρακτηρίζεται ως χαμηλή, μέτρια ή υψηλή όταν αντίστοιχα & 25 %, 25-75 % ή > 75 % των περιπτώσεων νοσηλεύονται.