Υγεία των παιδιών

Επιπτώσεις που παρατηρήθηκαν

Τις τελευταίες δεκαετίες, τα παιδιά και οι έφηβοι σε ολόκληρη την Ευρώπη πλήττονται όλο και περισσότερο από τις επιπτώσεις στην υγεία που συνδέονται άμεσα με την κλιματική αλλαγή. Η κλιμακούμενη ένταση και συχνότητα των κυμάτων καύσωνα έχουν συμβάλει στην αφυδάτωση, τη θερμοπληξία και έχουν επιδεινώσει τις αναπνευστικές διαταραχές στη νεότερη γενιά· ένα στα δύο παιδιά στην Ευρώπη εκτίθεται σε τουλάχιστον 4-5 καύσωνες ετησίως (UNICEF, 2023). Σχεδόν το ήμισυ του συνόλου των σχολείων στις ευρωπαϊκές πόλεις βρίσκονται σε περιοχές επιρρεπείς στις επιπτώσεις της αστικής θερμικής νησίδας, με θερμοκρασίες τουλάχιστον 2 °C υψηλότερες από τον περιφερειακό μέσο όρο (Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για το Κλίμα και την Υγεία, 2022). Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι εισαγωγές σε νοσοκομεία έκτακτης ανάγκης και η συχνότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών, αναπνευστικών και νεφρικών παθήσεων, καθώς και ο πυρετός και η θερμοπληξία αυξήθηκαν στα παιδιά κατά τη διάρκεια των κυμάτων καύσωνα (Xu et al., 2014). Ως αναφορά, συνολικά 52 παιδιά πέθαναν από θερμοπληξία στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2018 (Forsyth & Solan, 2022).

Οι αυξημένες πλημμύρες θέτουν επίσης τα παιδιά σε υψηλότερο κίνδυνο θυμάτων, υδατογενών νόσων και επιπτώσεων στην ψυχική υγεία (ΕΟΠ, 2024). Στην Ευρώπη, περίπου ένα στα δέκα σχολεία βρίσκεται σε δυνητικά επιρρεπείς σε πλημμύρες περιοχές (Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για το Κλίμα και την Υγεία, 2022). Επιπλέον, τα παιδιά που παίζουν σε ξηρές πλημμυρικές περιοχές έχουν οδηγήσει σε λοιμώξεις από παράσιτα όπως το Cryptosporidium (Gertler et al., 2015). Επιπλέον, η κακή ποιότητα του αέρα, η οποία οφείλεται εν μέρει στην αύξηση των δασικών πυρκαγιών και των κυμάτων καύσωνα, έχει επιδεινώσει τις αναπνευστικές παθήσεις, όπως το άσθμα, μεταξύ των παιδιών στην Ευρώπη. Στην Ευρώπη, μεταξύ 2010 και 2019, εκτιμάται ότι 5 839 βρέφη (κάτω του ενός έτους) πέθαναν από αιτίες που συνδέονται με την ατμοσφαιρική ρύπανση (UNICEF, 2024), ενώ περίπου το ένα τρίτο των κρουσμάτων παιδικού άσθματος στην Ευρώπη μπορεί να αποδοθεί στην ατμοσφαιρική ρύπανση (Nieuwenhuijsen et al., 2023). Η αύξηση της γύρης λόγω των θερμότερων θερμοκρασιών έχει επίσης οδηγήσει σε αύξηση των προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με την αλλεργία, επηρεάζοντας περαιτέρω την υγεία και την ευημερία των παιδιών (Beck et al., 2013). Η κλιματική αλλαγή έχει επίσης επηρεάσει την κατανομή των λοιμωδών νόσων στην Ευρώπη. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι διευρυμένοι και μετατοπισμένοι οικότοποι και η παρατεταμένη περίοδος δραστηριότητας για τα τσιμπούρια, τα κουνούπια και άλλους φορείς, που οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε θερμότερα κλίματα, έχουν οδηγήσει σε αξιοσημείωτη αύξηση των κρουσμάτων της νόσου του Lyme (Shafquat et al., 2023), της εγκεφαλίτιδας που μεταδίδεται από κρότωνες, καθώς και των νόσων που μεταδίδονται από κουνούπια, όπως ο δάγκειος πυρετός και ο πυρετός του Δυτικού Νείλου, ακόμη και σε περιοχές που προηγουμένως θεωρούνταν χαμηλού κινδύνου (Semenza και Suk, 2018). Καθώς τα παιδιά έχουν ένα λιγότερο ανεπτυγμένο ανοσοποιητικό σύστημα, για ορισμένες ασθένειες υπάρχει επίσης υψηλότερος κίνδυνος για μια πιο σοβαρή ή ακόμη και θανατηφόρα πορεία της νόσου.

Οι αλλαγές στα πρότυπα βροχοπτώσεων και τα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν οδηγήσει σε αποτυχίες των καλλιεργειών και σε μείωση της γεωργικής παραγωγικότητας σε τμήματα της Ευρώπης. Ενώ το ενδοευρωπαϊκό εμπόριο αποτρέπει τις τοπικές οξείες ελλείψεις τροφίμων, η μειωμένη διαθεσιμότητα τροφίμων οδηγεί σε υψηλότερες τιμές τροφίμων και μειωμένη πρόσβαση σε υγιεινά και θρεπτικά τρόφιμα, ιδίως για τις οικογένειες χαμηλότερου εισοδήματος (ΕΟΠ, 2024). Αυτό έχει επιπτώσεις στη διατροφική πρόσληψη των παιδιών και, ως εκ τούτου, στη γνωστική τους ανάπτυξη, στην ικανότητά τους να μαθαίνουν και να αποδίδουν στο σχολείο και στη συνολική τους υγεία.

Οι νέοι της Ευρώπης υφίστανται ψυχολογικές επιπτώσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής, με αναφορές για αυξημένο άγχος, κατάθλιψη και διαταραχές που σχετίζονται με το άγχος και συνδέονται με καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα. Σε έρευνα μεταξύ των νέων σε τρεις ευρωπαϊκές χώρες, πάνω από το 50 % ανέφεραν ότι αισθάνονται λυπημένοι, ανήσυχοι, θυμωμένοι, ανίσχυροι και ένοχοι και πάνω από το 30 % δήλωσαν ότι αυτά τα συναισθήματα για την κλιματική αλλαγή επηρέασαν αρνητικά την καθημερινή τους ζωή και την ικανότητά τους να λειτουργούν (Hickman et al., 2021).

Προβλεπόμενα αποτελέσματα

Καθώς το κλίμα συνεχίζει να αλλάζει, προβλέπεται ότι οι κίνδυνοι για την υγεία των παιδιών και των εφήβων θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Οι τραυματισμοί, οι θάνατοι και οι προκλήσεις ψυχικής υγείας μεταξύ των νέων πληθυσμών που σχετίζονται με ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως καύσωνες, καταιγίδες και πλημμύρες, αναμένεται να αυξηθούν με την προβλεπόμενη εντατικοποίηση και την αυξημένη συχνότητα των εν λόγω συμβάντων (π.χ., Amengual et al., 2014). Τα παιδιά που γεννήθηκαν στην Ευρώπη το 2020 θα αντιμετωπίσουν περίπου 4 φορές πιο ακραία φαινόμενα, ιδίως κύματα καύσωνα, σε σύγκριση με εκείνα που γεννήθηκαν το 1960 (Thiery et al., 2021). Έως το 2050, όλα τα παιδιά στην Ευρώπη θα εκτίθενται σε 4-5 καύσωνες ετησίως και στους συναφείς κινδύνους για την υγεία (UNICEF, 2023). Στο μέλλον, οι αναπνευστικές ασθένειες θα επιδεινωθούν από μεγαλύτερες και πιο έντονες περιόδους γύρης (Rasmussen et al., 2017). Με τη συνεχή κλιματική αλλαγή, περισσότερα παιδιά αναμένεται να εκτεθούν σε ασθένειες που μεταδίδονται από φορείς προηγουμένως ασυνήθιστες στις περιοχές τους, επειδή τα κουνούπια, τα τσιμπούρια και οι αμμόμυλοι θα ευδοκιμήσουν σε ευρύτερες και πιο βόρειες περιοχές (Semenza και Suk, 2018). Επιπλέον, οι μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες αυξάνουν τον κίνδυνο ασθενειών που μεταδίδονται από το νερό και τα τρόφιμα, καθώς και τον υποσιτισμό, λόγω των επιπτώσεων στην ποιότητα του νερού και στην παραγωγή τροφίμων (π.χ., Semenza et al., 2017· ΕΟΠ, 2024). Οι νέοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν άγχος, κατάθλιψη και διαταραχές μετατραυματικού στρες, οι οποίες αναμένεται να εξοργιστούν λόγω των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, όπως ο εκτοπισμός, η καταστροφή κοινοτήτων, η απώλεια αγαπημένων προσώπων, οι διαταραχές στην εκπαίδευση και η κοινωνική αστάθεια (Clayton et al., 2023).

Απαντήσεις πολιτικής

Η μείωση των κινδύνων για την υγεία των παιδιών που σχετίζονται με το κλίμα απαιτεί επείγουσα και επικεντρωμένη στα παιδιά δράση για την προσαρμογή των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και στήριξης με σκοπό την προστασία των πλέον ευάλωτων μελών της κοινωνίας. Το 2022 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε σύσταση σχετικά με τη μάθηση για την πράσινη μετάβαση και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Διάφορα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα έχουν στηρίξει την εφαρμογή λύσεων που βασίζονται στη φύση και αποσκοπούν στη μετατροπή χώρων στους οποίους συχνάζουν παιδιά, όπως σχολεία ή παιδικές χαρές, σε δροσερά νησιά για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της θερμότητας (π.χ. το πρόγραμμα OASIS ή το έργο myBUILDINGisGREEN). Άλλα έργα (όπως το SINPHONIE) οδήγησαν σε συστάσεις για την ευημερία των παιδιών και στην εφαρμογή τεχνολογικών λύσεων για τη μείωση των επιπτώσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στα σχολεία. Η αύξηση της ευαισθητοποίησης διαδραματίζει καίριο ρόλο στη μείωση του κινδύνου καταστροφών. Έργα όπως το WATERCARE ή το Hull Children’s Flood αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τις πλημμύρες και τους κινδύνους για την ποιότητα των υδάτων, για τα παιδιά και τους νέους κυρίως μέσω εκπαιδευτικών ενοτήτων, πρακτικών εργαστηρίων ή διαδικτυακών πλατφορμών. Παραδείγματα ειδικών εργαλείων για την ευαισθητοποίηση των παιδιών περιλαμβάνουν μια εργαλειοθήκη σχετικά με τις νόσους που μεταδίδονται από φορείς από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) και ένα εκπαιδευτικό παιχνίδι σχετικά με τα τσιμπούρια και τη νόσο του Lyme από τις ολλανδικές υγειονομικές αρχές. Ο εμβολιασμός είναι μια πολύ αποτελεσματική άμυνα κατά της εγκεφαλίτιδας που μεταδίδεται από κρότωνες (TBE). Ωστόσο, οι συστάσεις για τα εμβόλια TBE, μεταξύ άλλων και για τα παιδιά, διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Η Αυστρία και η Ελβετία είναι οι μόνες χώρες με εθνικά καθολικά προγράμματα εμβολιασμού, ενώ άλλες ευρωπαϊκές χώρες βασίζουν τις συστάσεις τους σε παράγοντες όπως οι περιοχές κινδύνου ή η επαγγελματική έκθεση (Steffen, 2019· Erber και Schmitt, 2018).