4.1 Creat measúnaithe a roghnú le haghaidh roghanna oiriúnúcháin

Chun gur féidir comparáid mhaith a dhéanamh idir roghanna éagsúla oiriúnúcháin agus cumarsáid mhaith le cinnteoirí agus ina measc, ní mór measúnú a dhéanamh ar gach rogha oiriúnúcháin (féach Céim 3.2) bunaithe ar chritéir chomhaontaithe. Is iomaí critéar is féidir a úsáid chun measúnú a dhéanamh ar oiriúnacht na roghanna féideartha, mar shampla, éifeachtacht maidir le leochaileacht a laghdú, tionchar ar inbhuanaitheacht nó costais. Tá sé inmholta measúnú na roghanna oiriúnúcháin a chomhordú thar raon leathan gníomhaithe polaitiúla, dlíthiúla agus institiúideacha chun sineirgí a mhéadú agus mí-oiriúnú trasearnála a sheachaint. Is modh úsáideach iad bileoga fíricí chun na torthaí a chur i láthair.

Ba cheart do chinnteoirí díriú ar ‘dul chun tairbhe do chách’ (gníomhaíochtaí oiriúnúcháin lena mbaintear amach an toradh inmhianaithe i dtéarmaí na rioscaí aeráide a íoslaghdú nó deiseanna a d’fhéadfadh a bheith ann a shaothrú ach a rannchuidíonn go suntasach freisin le sprioc shóisialta, chomhshaoil nó eacnamaíoch eile) nó ar a laghad roghanna oiriúnúcháin ‘gan aiféala’ (cé gur fiú cibé méid a bheidh san athrú aeráide amach anseo). Ní mór measúnú a dhéanamh ar gach rogha ar dhá bhealach: a) a mhéid a chuideoidh an rogha leis an sprioc oiriúnaithe a bhaint amach agus b) cad iad na tionchair ar ghnéithe sóisialta agus comhshaoil níos leithne. Ba cheart go ndíreodh an measúnú ar an méid seo a leanas:

• Práinn na guaise nó an riosca aeráide a bhfuil sé d’aidhm ag an rogha é a mhaolú. Oiriúnófar roinnt gníomhaíochtaí oiriúnúcháin don chur chun feidhme sa ghearrthéarma chun aghaidh a thabhairt ar rioscaí nó deiseanna práinneacha; beidh ullmhúchán agus pleanáil fhada de dhíth ar chuid eile acu.
• Feidhmíocht in aghaidh cuspóirí ginearálta agus cuspóirí níos leithne agus mí-oiriúnú a sheachaint. Tagraíonn maolú do chás nuair nach mbaineann gníomhartha a n-aidhmeanna amach nó nuair a bhíonn fo-iarsmaí ann a chuireann bac ar oiriúnú in áit eile nó sa todhchaí. Mar shampla, is féidir le díog a thógáil in áit amháin níos mó tuilte a chruthú in áit eile agus d’fhéadfadh sé a bheith ina chosaint neamhleor do leibhéil tuilte na todhchaí.
• Inseachadtacht agus indéantacht. Ní i gcónaí is fearr roghanna a fhaigheann scór ard ar ghnéithe eile ach atá deacair a sheachadadh.
• Impleachtaí rialachais an bhirt. Mar shampla, ailíniú leis na struchtúir rialachais atá ann cheana agus leasuithe orthu, an gá atá le struchtúir nó próisis rialachais nua a bhunú.
• Breithnithe sóisialta, i.e. comhionannas cosanta ar ghuaiseacha aeráide mar thoradh ar rogha oiriúnaithe ar leith agus a tionchar ar chuimsiú sóisialta agus ar chomhtháthú sóisialta. Dáileann roghanna oiriúnaithe éagothroma na tairbhí a bhaineann le hoiriúnú go héagothrom ar fud na sochaí agus cuireann siad leis an neamhionannas sóisialta atá ann cheana. Mar shampla, trí phraghas an uisce a mhéadú chun éifeachtúlacht a chur chun cinn mar réiteach ar thriomach, d’fhéadfaí tionchar díréireach a imirt ar thithíocht ar ioncam íseal, rud a chuirfeadh leis an neamhionannas laistigh den réigiún. I gcás inar féidir, ba cheart gníomhaíocht feabhais a dhéanamh chun tionchair dhiúltacha shóisialta a laghdú. Ba cheart roghanna lena soláthraítear sochair shóisialta choimhdeacha (mar a dhéantar go minic i gcás spásanna glasa) a mheas go fabhrach.
• D’fhéadfadh páirtithe leasmhara a bheith in ann maoiniú a chómhaoiniú nó a shocrú trí shruthanna cistiúcháin atá ann cheana. De rogha air sin, d’fhéadfadh infheistíocht de chuid an Aontais, infheistíocht rialtais náisiúnta nó infheistíocht phríobháideach a bheith ar fáil chun costais an chur chun feidhme a chumhdach (féach Céim 1.5).
• Costais agus Sochair. Go hidéalach, ba cheart anailís iomlán costais is tairbhe (CBA) a dhéanamh. Mar sin féin, i bhfianaise na héiginnteachta agus scálaí fad-ama an oiriúnaithe, ní féidir CBA traidisiúnta a dhéanamh ná ní infheidhme i gcónaí é. Má tá sochair neamhairgeadaíochta agus roghanna éagsúla le cur san áireamh sa mheasúnú, is féidir torthaí measúnaithe níos iomlánaíche a sholáthar le hanailís ilchritéar (féach Céim 4.3).
• Cúrsaí comhshaoil. Ba cheart roghanna a mheas maidir leis an tionchar atá acu ar an gcomhshaol, lena n-áirítear an méid a chuireann siad le hastaíochtaí gás ceaptha teasa, cáilíocht an uisce, cáilíocht na hithreach agus an bhithéagsúlacht a fheabhsú nó a dhéanamh níos measa. Leis an Treoir maidir le Measúnú ar an Tionchar ar an gComhshaol (MTC) (Treoir 2014/52/AE), soláthraítear creat chun measúnú den sórt sin a dhéanamh.

Is saincheist thrasearnálach é an t-oiriúnú don athrú aeráide, agus mura gcuirtear chun feidhme é agus é neamhchomhordaithe laistigh d’earnálacha agus réimsí beartais ar leithligh, d’fhéadfadh comhbhabhtálacha frithpháirteacha diúltacha a bheith mar thoradh air, a chéile a chealú, nó na deiseanna chun sineirgí féideartha a úsáid a chailleadh. Chun comhordú na pleanála oiriúnúcháin a fheabhsú agus chun éifeachtúlacht na pleanála oiriúnúcháin a mhéadú agus chun an leas is fearr is féidir a bhaint as na sineirgí trasearnála, ba cheart, go hidéalach, do raon leathan geallsealbhóirí institiúideacha agus sibhialta a bheith rannpháirteach i socrú critéar, i measúnú ar roghanna oiriúnúcháin, agus sa tosaíocht ina dhiaidh sin (féach Céim 4.3).

Is féidir cur síos a dhéanamh ar thorthaí an mheasúnaithe i mbileoga eolais gonta faoi roghanna, ar cuireadh tús leo le cruthú catalóige (féach Céim 3.1) nach bhfuil an iomarca sonraí teicniúla iontu, ach a thugann forléargas tapa atá éasca le tuiscint ag daoine nach saineolaithe iad. Is féidir leis na bileoga eolais sin a bheith an-úsáideach níos déanaí don chleachtadh tosaíochta (féach Céim 4.3). Ba cheart faisnéis sna bileoga eolais a chur ar fáil maidir leis na pointí seo a leanas ar a laghad:

• Tuairisc ar an rogha oiriúnúcháin
• Cén tionchar/cé na tionchair ar an athrú aeráide a dtugann an rogha aghaidh air/orthu
• An fhéidearthacht leochaileacht a laghdú maidir leis an tionchar/na tionchair shainaitheanta ar an athrú aeráide, éifeachtacht, solúbthacht atá le huasghrádú nó le híosghrádú más gá
• Raon feidhme spásúil, mapáil amhairc
• Faisnéis i dtaobh an bhfuil gá le rannpháirtíocht geallsealbhóirí nó an moltar í agus cén cineál geallsealbhóirí ba cheart a bheith rannpháirteach
• Fachtóirí rathúlachta agus teorannaithe (bunaithe ar a dtaithí féin nó ar chásanna eile)
• Costais (cur chun feidhme agus oibríochtúil) agus tairbhí eacnamaíocha arna sloinneadh i dtéarmaí airgeadaíochta
• Comhthairbhí nó míthairbhí sóisialta agus comhshaoil, gníomhaíocht feabhais riachtanach
• Acmhainní airgeadais is gá, uainiú infheistíochta agus foinsí cistiúcháin
• Tréimhse ama le haghaidh pleanála agus cur chun feidhme go dtí saolré oibriúcháin lánfheidhmiúil
• Freagracht as cur chun feidhme agus cothabháil laistigh de ranna bardais nó d’institiúidí eile
• Idirnaisc le roghanna oiriúnaithe eile atá beartaithe, idirmhalartacht, in-chomhcheangailteacht
• Faisnéis tagartha