Conas speicis crann atá oiriúnaithe don aeráid a roghnú: Tacaíocht chinnidh d’úinéirí foraoise in Hesse na Gearmáine

Is iomaí éiginnteacht a chruthaíonn an t-athrú aeráide do bhainisteoirí foraoise. Tuartar sna réamh-mheastacháin go mbeidh an t-athrú aeráide forleathan, tapa agus ag dul i ndéine. Dá bhrí sin, ní mór cásanna aeráide a athscrúdú i gcónaí le haghaidh moltaí maidir le speicis crann agus athruithe a ionchorpraítear i gcinnteoireacht foraoiseachta.

Níl réamh-mheastacháin réigiúnacha maidir leis an athrú aeráide chomh soiléir sin, go háirithe maidir le dáileadh séasúrach na frasaíochta. Thairis sin, ní hamháin saintréithe ithreach, ach bíonn tionchar láidir ag dálaí tír-raoin amhail fána nó nochtadh ar an soláthar uisce ag láithreán sonrach. Fágann sé sin go bhfuil gá le samhaltú difreáilte ó thaobh spáis de ar éifeachtaí an athraithe aeráide. I réigiún Hesse, tá an fócas ar shamhaltú an tsoláthair uisce, toisc go bhfuil an t-athrú aeráide ag méadú an riosca go mbeidh strus triomaigh ann do speicis crann i go leor réimsí, rud a chuireann teorainn lena n-oiriúnacht. Tá sé seo mar gheall ní hamháin ar athrú i bpatrúin frasaíochta ach freisin mar gheall ar mhéadú ar ghalú, a bhaineann le teochtaí atá ag méadú. Go háirithe le linn mhíonna teo an tsamhraidh, beidh easnamh uisce ag méadú i go leor áiteanna amach anseo mar thoradh air sin. Tá réamh-mheastacháin an-dian má chuirtear cás astaíochtaí IPCC (2014) RCP 8.5 san áireamh.

Ceann de na dúshláin is ea táscaire a aimsiú le haghaidh strus triomaigh. Ba cheart é a ríomh le haghaidh gach láithreáin foraoise in Hesse agus ba cheart é a bheith oiriúnach chun measúnú a dhéanamh ar an riosca a bhaineann le speicis crann ionas gur féidir moltaí a dhéanamh trí úsáid a bhaint as luachanna tairsí.

Léiríonn an damáiste a rinneadh le blianta beaga anuas de bharr stoirmeacha, triomach agus inmhíolú ciaróg coirte an phráinn a bhaineann le bainistiú oiriúnaithe foraoisí. Go háirithe i limistéir mhórscála damáiste, ní mór cinntí maidir le hathfhoraoisiú a dhéanamh go tapa. Ní mór na hathruithe aeráide a bhfuiltear ag súil leo a chur san áireamh sna cinntí sin, agus ar an gcaoi sin na rioscaí a bhaineann le damáistí amach anseo a íoslaghdú agus as a dtiocfaidh caomhnú fadtéarmach foraoisí ríthábhachtacha cobhsaí.

Leis anbPlean Comhtháite maidir le Cosaint Aeráide 2025,Staid Hesse, cuirtear chun feidhme plean cosanta aeráide rialtas Cónaidhme na Gearmáine ar leibhéal an stáit. Is éard atá ann pacáiste leathan beart maidir le maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin.

De réir Acht Foraoise Hessian, tá saoirse ag úinéirí foraoise cinneadh a dhéanamh maidir leis na speicis crann atá le roghnú. Mar sin féin, tá sé d’oibleagáid orthu limistéir a athfhoraoisiú laistigh de 6 bliana (§7 HWaldG).

Tacaíonn stát Hesse le húinéirí foraoise damáiste don fhoraois de bharr dálaí adhaimsire a dheisiú. Tá moltaí NW-FVA comhtháite go ceangailteach sna rialacháin stáit lena mbunaítear clár um fhóirdheontais foraoise (‘Richtlinie für forstliche Förderung in Hessen’, an 30 Aibreán 2018, agus ‘Richtlinie zur Förderung von Maßnahmen zur Bewältigung der durch Extremwetterereignisse verursachten Folgen im Wald in Hessen, Extremwetterrichtlinie-Wald, an 1 Aibreán 2021)’.

Tá na cuspóirí seo a leanas ag na moltaí maidir le comhdhéanamh speiceas crann atá oiriúnaithe don aeráid in Hesse, a forbraíodh mar chuid de thionscadal IKSP-Hessen:

1.   Faisnéis a bhaineann go sonrach le suíomh a sholáthar le haghaidh limistéir foraoise neamhshaothraithe i bhforaoisí bardasacha agus príobháideacha Hesse mar bhonn chun speicis crann atá oiriúnach don suíomh a roghnú, ós rud é nár mapáladh ach 80 % de na foraoisí cheana féin. Sa chomhthéacs sin, tá sé d’aidhm ag an tionscadal cothromaíocht uisce agus cothaitheach a léiriú ar bhealach níos fearr ó thaobh spáis de, go háirithe i speictream leathan na láithreán arna mapáil mar láithreáin ‘trófacha’.

2.   Moltaí foraoiseolaíochta a fhorbairt chun tosaigh - ag féachaint don bhliain 2100. Úsáidtear na cásanna aeráide réigiúnacha ó chroíghrúpa saineolaithe ReKliEs-De ar leibhéal an stáit chun na críche sin.

3.   ‘Cineálacha forbartha foraoise’ a shainaithint, arb é atá iontu meascán molta de speicis crann a chomhlánaíonn a chéile ina bpatrúin fáis, chun an riosca damáiste de dheasca an athraithe aeráide a íoslaghdú nó a laghdú.

Is é an sprioc dheiridh go gcuirfear torthaí ar fáil do gach úinéir foraoise Hessian, ag cur córas faisnéise nua agus éasca le húsáid i bhfeidhm atá inúsáidte ag úinéirí foraoise gan eolas teicniúil domhain.

Bhí trí phríomhghníomhaíocht sa tionscadal: (i) saintréithe a bhaineann go sonrach leis an láithreán a mhapáil faoi dhálaí atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo, (ii) moltaí a fhorbairt (‘cineálacha forbartha foraoise molta’) agus (iii) aistriú eolais chun tacú le glacadh moltaí ag úinéirí foraoise (Seirbhís Gréasáin le haghaidh speicis crann atá oiriúnaithe don aeráid), mar a shonraítear thíos.

1. Saintréithe a bhaineann go sonrach leis an láithreán a mhapáil

Tá sé ríthábhachtach saintréithe a bhaineann go sonrach leis an láithreán a thuiscint, amhail an soláthar uisce agus cothaitheach atá ar fáil, chun speicis oiriúnacha crann a roghnú d’aon láithreán foraoise. Bhí léarscáileanna láithreáin ithreach ar fáil ag tús an tionscadail d'fhormhór na limistéar foraoise in Hesse. Chun an bhearna 20 % de limistéar foraoise gan doiciméid a dhúnadh agus chun feabhas a chur ar na torthaí mapála, forbraíodh samhlacha ríomhaireachta ag NW-FVA chun an staid trófach, an chothromaíocht uisce aeráide (difríocht idir deascadh agus imghalú féideartha) agus an acmhainneacht allamuigh inúsáidte (uisce atá ar fáil do phlandaí tar éis a athshlánaithe i míonna an gheimhridh) a dhíorthú do na láithreáin foraoise uile. Chun an meastachán limistéarbhunaithe ar an acmhainneacht allamuigh inúsáidte a ríomh, ullmhaíodh 4.179 bpróifíl ithreach san iomlán. Ina theannta sin, úsáideadh léarscáil ithreach Oifig Suirbhéireachta Stáit Hessian chun meastachán a dhéanamh ar na leibhéil trófacha (Heitkamp et al., 2020). Ba í an phríomhghné measúnú a dhéanamh ar an soláthar uisce amach anseo trí mheasúnú a dhéanamh ar chothromaíocht uisce an láithreáin le linn thréimhse an fhásra. Is éard atá sa pharaiméadar seo an acmhainn úsáide allamuigh agus an chothromaíocht uisce aeráide. Tá an comhardú uisce aeráide a úsáidtear bunaithe ar réamh-mheastacháin aeráide chás astaíochtaí RCP 8.5 (IPCC 2014), arna ríomh le samhail dhomhanda ECHAM 6 agus samhail staidrimh réigiúnach STARS II mar an meánluach don tréimhse thagartha 2041 – 2070. Chun an tagairt áitiúil a bhunú, úsáideadh modh comhcheangailte ualaithe faid inbhéartaigh agus cúlchéimnithe airde chun scála síos go greille 50 x 50 m.

Dá bhrí sin, tá faisnéis chuimsitheach ar léarscáil láithreáin NW-FVA nua maidir le leibhéil trófacha agus cothromaíocht uisce láithreáin amach anseo don fhoraois iomlán in Hesse, rud a fhágann gur féidir meáchan níos mó a bhaint as breithnithe aeráide agus speicis crann á roghnú.

2. Cineálacha molta forbartha foraoise a fhorbairt

Déantar speicis crann a chatagóiriú de réir a riachtanas uisce agus cothaitheach trí úsáid a bhaint as luachanna tairsí an innéacs struis triomaigh. Déantar speicis crann a chomhlánaíonn a chéile i dtéarmaí a riachtanas éiceolaíoch agus a n-iompraíocht fáis a mheaitseáil chun cineálacha clampaí measctha, nó cineálacha forbartha foraoise a chruthú.

Ag brath ar chomhlíonadh a riachtanas éiceolaíoch don láithreán, is féidir ról speicis crann i bhforaoisí measctha a aicmiú mar phríomh-saothrú, a mheascadh, a thionlacan nó a eisiamh ó shaothrú. Chomh maith le cothromaíocht uisce an láithreáin agus critéir trófacha, tá roinnt suíomhanna foraoiseolaíochta agus eacnamaíocha sna moltaí freisin (e.g. péine agus beithe a eisiamh ar láithreáin ar mhórán uisce agus cothaitheach). Maidir le láithreáin hidreamorfacha, i.e. ithreacha a bhfuil tionchar ag screamhuisce agus cúluisce orthu, níl leithdháileadh na speiceas crann a úsáideann cothromaíocht uisce an láithreáin oiriúnach, ós rud é nach bhfuil an acmhainneacht úsáide allamuigh fóinteach anseo. Ina ionad sin, déantar iad a chatagóiriú de réir an chórais a bhí ann roimhe seo de réir an chórais uisce tír-raoin agus an leibhéil trófaigh.

Is iad na príomhargóintí i bhfabhar foraoisí measctha ná a gcobhsaíocht níos mó agus a n-athléimneacht níos airde i gcoitinne maidir le suaitheadh a chúiteamh.  Úsáidtear cineálacha forbartha foraoise i bpleanáil foraoiseolaíochta. Déantar cur síos orthu le samhlacha den struchtúr foraoise inmhianaithe lena ndéantar, mar shampla, a suíomh comharbais a chatagóiriú agus spriocanna forbartha a shonrú maidir lena bhfeidhm chosanta agus áineasa. Áirítear spriocanna táirgthe adhmaid i bhfoirm sprioc-thrastomhas agus tréimhsí táirgthe. Sainmhínítear céatadáin speiceas crann le haghaidh spriocanna forbartha agus athghiniúna araon. Is féidir faisnéis phleanála a bhaineann go sonrach leis an láithreán a dhíorthú le haghaidh gach speicis crainn a athordaítear i gcineál forbartha foraoise.

Tá 34 chineál forbartha foraoise i gcatalóg na gcineálacha forbartha foraoise d’fhoraoisí bardasacha agus príobháideacha.  Tá siad á n-úsáid cheana féin ag go leor úinéirí foraoise. Tá líon na gcuairteanna ar an tairseach ghréasáin i mí Lúnasa 2024 níos mó ná 296,000 (líon na gcliceanna) agus tá sé ag fás. Mar gheall ar an mbaol go mbainfeadh úsáideoirí nach saineolaithe iad míthuiscint as, is iondúil go dtugann NW-FVA comhairle maidir le dul i gcomhairle le pearsanra speisialaithe foraoiseachta.

3. Seirbhís Ghréasáin le haghaidh speicis crann atá oiriúnaithe don aeráid

Rinneadh an córas tacaíochta cinntí maidir le roghnú speiceas crann atá oiriúnaithe don aeráid a chomhtháthú in GIS oibríochtúil HessenForstagus cuireadh ar fáil d’úinéirí foraoise é mar thairseach ghréasáin a bhfuil rochtain saor in aisce uirthi (https://www.nw-fva.de/baem/). Ina theannta sin, is féidir an tSeirbhís REST-Web ar a bhfuil an tseirbhís iomlán bunaithe agus an WMS (seirbhís léarscáile gréasáin) a chomhtháthú go héasca i dtáirgí bogearraí eile. Tá treoir thapa ar shuíomh Gréasáin NW-FVA freisin maidir leis an tseirbhís a úsáid. Tá catalóg na gcineálacha forbartha foraoise, tuilleadh faisnéise cúlra agus na táblaí aicmithe ar fáil le híoslódáil.

San iarratas gréasáin, osclaíonn cliceáil ar an léarscáil tábla le faisnéis ar an suíomh, saintréithe láithreán foraoise agus cineálacha forbartha foraoise molta ag gach suíomh foraoise ar fud Hesse.

Chun an tairseach gréasáin a chomhlánú, forbraíodh aip do chórais oibriúcháin Android agus iOS (Apple) do ghléasanna soghluaiste. Is é an buntáiste a bhaineann leis an aip ná go gcinneann sé suíomh suíomh foraoise trí GPS. Fágann sé gur féidir faisnéis a aisghabháil láithreach, ionas gur féidir measúnú ar an staid foraoiseolaíochta atá ann cheana a nascadh go díreach leis an láithreán foraoise. Mura bhfuil rochtain ar an idirlíon ar fáil, sábhálfar an suíomh roghnaithe agus is féidir é a oscailt níos déanaí chun an fhaisnéis ghaolmhar a aisghabháil. Tá suíomh cabhrach go háirithe mura bhfuil aon deighilt foraoise ná bonn léarscáile ann nó má tá sé deacair teorainneacha a tharraingt, mar shampla i bhforaoisí beaga príobháideacha.

Ar deireadh, feidhmíonn catalóg na gcineálacha forbartha foraoise mar bhonn d’fhóirdheontais ó na comhlachtaí riaracháin. Tá stát Hesse ag maoiniú athfhoraoisiú spásanna oscailte a ndeachaigh an triomach foircneach i bhfeidhm orthu idir 2018 agus inniu. Tá sé éigeantach d’úinéirí foraoise cineál forbartha foraoise a mholtar ag suíomh sonrach a roghnú agus is réamhriachtanas é chun fóirdheontais a fháil le haghaidh plandú agus cothabhála.

Ba iad na húinéirí foraoise agus na comhairleoirí na comhpháirtithe tionscadail: HessenForst, atá freagrach as an bhforaois stáit agus codanna d’fhoraois bhardasach agus phríobháideach, agus Cumann Úinéirí Foraoise Hessian, atá freagrach as gach cuid eile d’fhoraoisí bardasacha agus príobháideacha. Chuir an bheirt acu comhairle agus sonraí ar fáil ar fud an tionscadail agus bhí baint acu leis na próisis aistrithe eolais.

Rinneadh suirbhé ar úinéirí agus comhairleoirí foraoise chun straitéisí a fhorbairt chun feasacht agus úsáid na n-uirlisí tacaíochta cinnteoireachta d’fhoraoisí bardasacha agus príobháideacha a chur chun cinn. Ó luathchéimeanna an tionscadail, bhí rannpháirtíocht na bpáirtithe leasmhara i bhfabhar glacadh agus glacadh moltaí ó úinéirí foraoise. Ar an gcúis sin, tuairiscítear tuilleadh sonraí maidir le rannpháirtíocht páirtithe leasmhara faoin roinn ‘Tosca ratha agus teorannaithe’.

Tosca ratha:

Chun na torthaí a chur i bhfeidhm chomh tapa agus chomh héifeachtúil agus is féidir, tharla an próiseas aistrithe eolais ar roinnt leibhéal agus ba phríomhthoisc ratha den tionscadal é sin.

Ar an gcéad dul síos, mar gheall ar chomhdhéanamh rannpháirtithe an tionscadail, a raibh baint ag HessenForst agus Cumann Úinéirí Foraoise Hessian leo, bhí cleachtóirí a raibh taithí acu páirteach i bhforbairt agus léirmhíniú na dtorthaí ó thús an tionscadail. D’áirithigh sé sin go n-aithneofaí na moltaí a cuireadh ar fáil agus go n-ionchorprófaí go gníomhach iad i bpleanáil foraoise ón tús. Dá bhrí sin, rinneadh an chéad bhailíochtú le linn an phróisis leanúnaigh sular cuireadh na torthaí i láthair agus sular cuireadh ar fáil don phobal i gcoitinne iad. Mhéadaigh an cur chuige sin go mór glacadh na moltaí maidir le speicis crann forbartha.

Baineann an dara leibhéal d’aistriú eolais le doiciméadacht shothuigthe agus leis na torthaí a chur ar fáil go poiblí i bhfoirm a thacaíonn go trédhearcach le húinéirí foraoise agus le foraoiseoirí ina gcinntí. Dá bhrí sin, tá cogadh córais tacaíochta cinntí digiteacha (DSS) deartha mar uirlis oiriúnach. Tá rochtain ag an bpobal air sin trí thairseach ghréasáin NW-FVA, inar féidir le húinéirí foraoise a gclampaí a shainaithint go héasca agus na moltaí maidir le speicis crann a forbraíodh sa tionscadal a rochtain/íoslódáil. Forbraíodh leagan soghluaiste d'fhóin phóca Android agus iOS freisin. Is iad na feidhmchláir seo an bealach is éasca chun suíomhanna a aimsiú ag baint úsáide as feidhm GPS an ghléis soghluaiste.

Mar an tríú céim den aistriú eolais, eagraíodh cúrsaí oiliúna gníomhacha i ndlúthchomhar le HessenForst i ngach oifig foraoiseachta. Tugadh léachtaí freisin ag imeachtaí a d’eagraigh Cumann Úinéirí Foraoise Hessian. Cuirtear cúrsaí oiliúna saor in aisce ar fáil freisin d’úinéirí foraoise ina bhforaoisí féin. Fógraíodh na cúrsaí agus an tairseach gréasáin trí fhógráin agus fógraí in irisí speisialaithe. Ina theannta sin, tá tús curtha le cruthú lámhleabhar úsáideora físe. Tá siad seo ar fáil freisin ar shuíomh Gréasáin NW-FVA.

Ionadh, léirigh roinnt earnálacha eile, amhail oifigí pleanála comhshaoil, údaráis caomhnaithe dúlra, agus eintitis atá freagrach as eastóscadh agus dambaí uisce óil nó tógáil bóithre, spéis i moltaí maidir le speicis crann a úsáid agus an tseirbhís a chomhtháthú ina dtairseacha GIS. Léiríonn sé sin an rath a bhí ar an tionscnamh a rinne NW-FVA.

Cuireadh cur chuige comhchosúil chun feidhme, bunaithe ar an gcoincheap céanna de chineálacha forbartha foraoise, i stát Westphalia na Réine Thuaidh (an Ghearmáin), laistigh de thionscadal SUPERB (féach an cás-staidéar Réitigh mhóra athchóirithe foraoise in NRW),rud a mhol acmhainneacht mhacasamhlaithe an tionscadail.

Tosca teorannaithe:

Cé go bhfuil géarghá le comhairle agus go ndearnadh na moltaí a chomhtháthú go ceangailteach sna fóirdheontais stáit le haghaidh tionscadail athfhoraoisithe, níl na moltaí maidir le speicis crann bunaithe mar chaighdeán nua go fóill.

Cuireadh fáilte roimh an gcuireadh aiseolas a thabhairt agus roimh an gclár oiliúna, ach ní a mhéid a rabhthas ag súil leis. Meastar go bhfuil gá le heolas domhain i réimse casta roghnú speiceas crann in aeráid atá ag athrú chun míthuiscintí a sheachaint. Thairis sin, tá spriocghrúpa na gcinnteoirí san fhoraois an-ilchineálach, rud a éilíonn iarrachtaí móra sa chumarsáid. Chun na teorainneacha sin a shárú, coinneofar clár oiliúna ar bun san fhadtéarma. Is fearr oiliúint ar an láthair, ach tá físeáin teagaisc ag teastáil freisin. Déanfar é sin a mheas chun feabhas a chur ar ghlacadh na moltaí.

Ba é EUR 5.655.000 costas iomlán an tionscadail agus bhí costas pearsanra san áireamh ann den chuid is mó.  Tá úsáid na n-uirlisí a forbraíodh sa tionscadal saor in aisce do gach úsáideoir. Tá na costais a bhaineann le foraoisí a athchóiriú athraitheach de réir dhálaí an láithreáin agus de réir mhéid an limistéir atá le hathchóiriú. Tá sampla le fáil sa chás-staidéar‘Réitigh athchóirithe foraoise ar mhórscála le haghaidh athléimneacht in aghaidh strusairí aeráide iomadúla i dTuaisceart na Réine-Viostfáile, an Ghearmáin’

Le pleanáil foraoiseolaíochta ina n-úsáidtear cineálacha forbartha foraoise ina moltar foraoisí measctha, soláthrófar cobhsaíocht níos fearr agus athléimneacht níos airde i gcoitinne i leith suaití. Ní hamháin go n-áiritheofar leis sin tairbhí comhshaoil agus eacnamaíocha ach cinnteofar leis freisin go ndéanfar seirbhísí éiceachórais foraoise eile a chothabháil. Cé nach bhfuil sé cainníochtaithe go sonrach, tacóidh sé freisin le rialáil aeráide, rialáil agus soláthar uisce, rialú creimthe, soláthar gnáthóg, agus caitheamh aimsire.

Cuireadh tús leis an tionscadal in 2018 agus leanfaidh sé ar aghaidh go dtí 2025. Cuireadh an tairseach ghréasáin ar fáil den chéad uair i mí Dheireadh Fómhair 2020. Tar éis dianfhorbairt bhreise, rinneadh nuashonrú cuimsitheach i mí na Bealtaine 2023.

Féadfaidh suas le bliain amháin a bheith i gceist le roghnú agus pleanáil beart sonrach athchóirithe nó plandaithe. Tá sé tábhachtach na clampaí foraoise a bhainistiú go leanúnach chun foraois mheasctha oiriúnaithe a choinneáil ar bun ar féidir léi na seirbhísí éiceachórais uile a sholáthar. Tá moltaí bainistíochta comhfhreagracha ann do gach cineál forbartha foraoise, arna ndifreáil de réir na céime réamhthicéad, na céime tibhe, na céime cáilíochta agus na céime toisithe chomh maith leis an gcéim aibíochta agus athghiniúna.

Tá an uirlis tacaíochta cinntí deartha le bheith buan agus déantar í a nuashonrú ar bhonn leanúnach.

Dr. Ralf Nagel
director of the Northwest German Forest Research Institute
Grätzelstraße 2
D-37079 Göttingen
Tel.: +49 (0) 551 – 69401 – 123
E-Mail: ralf.nagel@nw-fva.de

Dr. Heidi Döbbeler
scientific assistant
Northwest German Forest Research Institute
Grätzelstraße 2
D-37079 Göttingen
Tel.: +49 (0) 551 – 69401 – 114
E-Mail: Heidi.Doebbeler@nw-fva.de

Dr. Jan Hansen
head of forest inventory, information technology and biometrics
Northwest German Forest Research Institute
Grätzelstraße 2
D-37079 Göttingen
Tel.: +49 (0) 551 – 69401 – 221
E-Mail: Jan.Hansen@nw-fva.de

fnews@thuenen.de

Döbbeler H., Nagel R.-V., Spellmann H., Hamkens H. (2023): Waldentwicklungsziele (WEZ) für den hessischen Kommunal- und Privatwald. Empfehlungen der NW-FVA i Zusammenarbeit mit dem Hessischen Waldbesitzerverband. Göttingen. 39 S. (https://www.nw-fva.de/unterstuetzen/software/baem/hessen, Seastán 26.05.2023)

Spellmann H., Döbbeler H., Hamkens H., Hansen J., Sutmöller J., Bialozyt R., Nagel R.-V. (2021): Entscheidungshilfen zur klimaangepassten Baumartenwahl. Deutscher Waldbesitzer (1): 8-10.

Heitkamp F., Ahrends B., Evers J., Steinicke C., Meesenburg H. (2020): Tátal a bhaint as réimis cothaitheach ithreach foraoise trí cheimic ithreach a chomhtháthú le doiléir-loighciúil: Iarratas ar fud an réigiúin do pháirtithe leasmhara Hesse, an Ghearmáin. Geoderma Réigiúnach 23: e00340. https://doi.org/10.1016/j.geodrs.2020.e00340

Bialozyt, R., Böckmann, T. (2023): Abschlussbericht IKSP Projekt L-12 ‘Klimarisiko- und Zielbestockungskarten Forst – Verbesserte Beratungsgrundlagen für neue Herausforderungen an hessische Waldbesitzer’, 76 S. (https://www.nw-fva.de/unterstuetzen/bogearraí/baem/hessen, Seastán 26.05.2023)