Menningararfleifð

Lykilskilaboð

Áhrif hamfaraatburða á menningararfleifð eins og flóða, þurrka og storma eru tengd við hægfara upphaf breytinga sem stafa af spillingarferlum.
Menningararfleifð var ekki sérstaklega nefnd í Græna samkomulaginu en í samræmi við vinnuáætlun um menningarmál 2019-2022 var komið á fót opnum samræmingarhópi sérfræðinga aðildarríkjanna um að efla viðnámsþrótt menningararfleifðar vegna loftslagsbreytinga.
Menningararfleifð Evrópu er studd af ýmsum stefnum ESB, áætlunum og fjármögnun, einkum áætluninni Skapandi Evrópa. Stefna ESB á öðrum sviðum sem taka vaxandi tillit til arfleifðar frá rannsóknum, nýsköpun, menntun, umhverfi, loftslagsbreytingum og svæðisbundnum stefnu til stafrænna stefnu.

Áhrif, veikleikar og áhætta

Kikuko Nakayama on flickr

Menningararfleifð Evrópu er rík og fjölbreytt mósaík menningarlegra og skapandi tjáningarforma, arfur frá fyrri kynslóðum Evrópubúa og arfleifð þeirra sem á eftir koma. Skilgreining UNESCO á menningararfi felur í sér minjar, minnisvarða, hóp bygginga og staða, söfn sem hafa fjölbreytt gildi, þar á meðal táknrænt, sögulegt, listrænt, fagurfræðilegt, þjóðfræðilegt eða mannfræðilegt, vísindalegt og félagslegt mikilvægi. Það felur í sér áþreifanlega arfleifð (færanlegan, óhreyfanlegan og neðansjávar), óefnislegan menningararf sem er innbyggður í menningar- og náttúruarfleifð, staði eða minnisvarða.

Áhrif hamfaraatburða á þessa arfleifð, svo sem öfgafullar úrkomuatburðir, flóð, skriðuföll og þurrkar, hafa áhrif á menningarminjar, þar á meðal sögulega garða og garða. Þau eru tengd við hægfara upphaf breytinga sem stafa af rýrnunarferlum. Stöðug hækkun á hitastigi og sveiflum í hitastigi og raka eða sveiflum í frostþöglum hringrásum – veldur niðurbroti og álagi á efniviði, sem leiðir til meiri þarfar fyrir endurheimt og varðveislu. Líffræðilegt niðurbrot af völdum örvera, til dæmis í formi myglu og þörungavaxtar, og skordýrasmit sem ráðast á efnislegt efni bygginga og söfn gallería, bókasafna, skjalasafna og safna eru líklegri til að eiga sér stað. Þetta getur leitt til hugsanlegrar tekjulækkunar vegna tekjutaps í ferðaþjónustu.

Menningararfleifð er einnig viðkvæm fyrir maladaptation, þegar óviljandi tap eða tjón er af völdum aðlögunarráðstafana. Það er lítil ítarleg þekking á áhrifum loftslagskreppunnar á venjur, tjáningu, þekkingu og færni sem samfélög, hópar og stundum einstaklingar viðurkenna sem hluta af menningararfleifð sinni. Hratt vaxandi, samtímis eða samtímis öfgafullir atburðir eru áherslusvið í loftslagsvísindum. Hins vegar hafa afleiðingar samskeiða hamfaraviðburða í öllu menningararfleifðargeiranum ekki enn verið meðhöndlaðar eða rannsakaðar á fullnægjandi hátt – þetta er nú stórt áhyggjuefni.

Rammi um stefnumótun

Stefna ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum viðurkennir þörfina á að vernda og varðveita menningararfleifð í ljósi áhrifa loftslagsbreytinga, svo sem flóða, storma og hækkunar sjávar.

Hins vegar var menningararfleifð ekki sérstaklega getið í græna samningnum. Á sama tíma, í samræmi við vinnuáætlun um menningarmál 2019-2022, var komið á fót opnum samræmingarhópi sérfræðinga aðildarríkjanna um að efla viðnámsþrótt menningararfleifðar vegna loftslagsbreytinga. Hlutverk hópsins var að kanna framlag menningararfleifðar til Græna samkomulagsins í Evrópu og greina ógnir og gloppur í tengslum við menningararfleifð í tengslum við loftslagsbreytingar.

Þessi hópur kannaði stöðu mála, gloppur í þekkingu og kerfislæga annmarka á vettvangi ESB og aðildarríkjanna. Upplýsingarnar sem safnað er leiða til þess að ráðist er á menningararfleifð vegna loftslagsbreytinga á fordæmalausum hraða og umfangi. Samt hafa aðildarríki ESB ekki viðeigandi stefnur og aðgerðaáætlanir til að draga úr þessum árásum, né heldur ESB. Alls sýna 83 dæmi um bestu starfsvenjur sem safnað hefur verið frá 26 löndum fram á möguleika á lausnum á sviði menningararfleifðar í tengslum við loftslagsbreytingar. þeir veita ómetanlegan innblástur og hugmyndir til að líkja eftir.

Í september 2007 samþykkti leiðtogaráðið Flóðatilskipun ESB um mat og stjórnun á flóðaáhættu. Markmið tilskipunarinnar er að draga úr og stýra þeirri áhættu sem flóð hafa í för með sér fyrir heilbrigði manna, umhverfið, menningararfleifð og efnahagslega starfsemi. Aðildarríki verða að gefa skýrslu á sex ára fresti um það hversu margir menningarminjar gætu orðið fyrir áhrifum af flóði.

Að bæta þekkingargrunninn

Evrópska matið á loftslagsáhættu 2024 veitir yfirgripsmikið mat á helstu loftslagsáhættum sem Evrópa stendur frammi fyrir í dag og í framtíðinni. Hún greinir 36 helstu loftslagsáhættur sem ógna orku- og matvælaöryggi okkar, vistkerfum, innviðum, vatnsauðlindum, fjármálakerfum og heilbrigði fólks, einnig með tilliti til áhættu fyrir menningararfleifðina.

Það eru nokkur ESB verkefni sem eru að vinna að því að bæta þekkingargrunninn um aðlögun að menningararfi. Hér eru nokkur dæmi:

CLIMATE FOR CULTURE verkefnið er rannsóknarverkefni sem miðar að því að þróa ný tæki og aðferðir til að meta áhrif loftslagsbreytinga á menningararfleifð. Verkefnið felur í sér tilfellarannsóknir á mismunandi svæðum í Evrópu og er lögð áhersla á að auka skilning á varnarleysi menningararfleifðar gagnvart áhrifum loftslagsbreytinga og þróa aðlögunaráætlanir.
ROCK verkefnið, sem stendur fyrir "Endurmyndun og hagræðing menningararfs í skapandi borgum og þekkingarborgum", er rannsóknarverkefni sem miðar að því að þróa og prófa nýjar gerðir sjálfbærrar þéttbýlisþróunar sem forgangsraða menningararfi. Verkefnið felur í sér tilfellarannsóknir í borgum um alla Evrópu og er lögð áhersla á að bæta viðnámsþrótt menningararfs gagnvart áhrifum loftslagsbreytinga eins og flóðum og öfgakenndum veðuratburðum.
HERACLES verkefnið, sem stendur fyrir "HEritage Resilience Against CLimate Events on Site", er rannsóknarverkefni sem miðar að því að þróa og prófa nýja tækni og aðferðir til að vernda menningararfleifð gegn áhrifum loftslagsbreytinga eins og flóðum, öfgafullum veðuratburðum og hækkandi sjávarborði. Verkefnið felur í sér tilfellarannsóknir á mismunandi svæðum Evrópu og er lögð áhersla á að bæta viðnámsþrótt menningararfs gagnvart áhrifum loftslagsbreytinga.
YADES verkefnið sem styrkt er af ESB miðar að því að þjálfa net félaga um hvernig eigi að varðveita og auka viðnámsþrótt menningararfleifðarsvæða og sögulegra borga gegn loftslagsbreytingum og tengdum hættum. Meðlimirnir verða þjálfaðir í að þróa og setja upp nákvæmt kort með myndrænu sjónarhorni til að fylgjast með öllu hættukerfi frá andrúmslofti og öðrum skemmdum á sögulegum byggingum og svæðum. Gögnin frá vöktunarvettvanginum verða greind með hermikerfi og afhent staðaryfirvöldum, sem gerir nauðsynlegar forvarnaraðgerðir mögulegar.

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Menningararfleifð Evrópu er studd af ýmsum stefnum ESB, áætlunum og fjármögnun, einkum áætluninni Skapandi Evrópa. Stefna ESB á öðrum sviðum sem taka vaxandi tillit til arfleifðar frá rannsóknum, nýsköpun, menntun, umhverfi, loftslagsbreytingum og svæðisbundnum stefnu til stafrænna stefnu. Af þessum sökum er fjármagn til menningararfleifðar í boði innan ramma Horizon Europe, Erasmus+, Evrópu fyrir borgara og uppbyggingar- og fjárfestingarsjóða Evrópu. Fjármögnunarhandbók CulturEU er fáanleg sem gagnvirkt veftól á netinu og sem prentvæn handbók. Það nær yfir tækifæri sem tengjast um 20 fjármögnunaráætlunum ESB sem geta stutt verkefni með menningarlega og skapandi vídd.

Ítarlegt yfirlit er að finna á síðu ESB um fjármögnun aðlögunarráðstafana.

Stuðningur við framkvæmd aðlögunar

Hægt er að nota verkfæri á borð við mat á gildi menningararfleifðar – t.d. heimsminjaskrá UNESCO og ICOMOS – til að styðja við aðlögun að loftslagsbreytingum og gera fólki grein fyrir mögulegu tapi á slíkum virtum eignum. Einnig er mikilvægt að koma á og viðhalda tengslum milli forstöðumanna menningararfleifðar og vísindamanna á sviði vísinda og samskipta í loftslagsmálum með því að deila dæmum um góðar starfsvenjur. Fjárfesta ætti í þróun borgarvísinda til að gera almenningi kleift að aðstoða við víðtækt eftirlit og skráningu áhrifa á menningarminjar.

Lágmarkskrafa um aðlögun

Samkvæmt 6. rammatilskipuninni um vatn og flóðatilskipuninni virðist athygli á umhverfis- og menningararfi hafa aukist frá fyrstu lotu frá því að hlutfall svæða þar sem hugsanleg umtalsverð flóðaáhætta er fyrir hendi þar sem umhverfis- og menningararfleifð reyndist ekki skipta máli lækkað um u.þ.b. 10 prósentustig. Samantekt ESB má finna hér.