Flutningar

Flutningar

Lykilskilaboð

• Áhrif loftslagsbreytinga í samgöngugeiranum tengjast öfgakenndu veðri og vökvafræðilegum atburðum, eins og stormum, stormum og miklum vindi, flóðum eða hitabylgjum. Þessi einkenni loftslagsbreytinga hafa sérstaklega áhrif á samgöngugrunnvirki og því flutninga sjálfa, áreiðanleika og öryggi.
• Innan stefnu ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum verður aðlögunaraðgerð í samgöngum hrint í framkvæmd á samþættan hátt við önnur evrópsk framtaksverkefni um grænan samning, s.s. sjálfbæra og snjalla hreyfanleika. Þessi stefna, ásamt aðgerðaáætlun, leggur grunninn að því hvernig samgöngukerfi ESB getur náð fram grænni og stafrænni umbreytingu og aukið þol gegn loftslagsbreytingum. Lykilsvið aðgerða ESB er loftslagsvörn samevrópska flutninganetsins sem styrkt er af ESB. Mat á þáttum loftslagsaðlögunar sem tengjast samgöngum er að finna í skýrslum Umhverfisstofnunar Evrópu um samgönguumhverfi.
• Annað mikilvægt svið er uppfærsla staðla sem gilda um öryggi og frammistöðu grunnvirkja í breytilegu loftslagi, sem gerðar eru í samvinnu við evrópsku staðlastofnanirnar.

Áhrif og veikleikar

Samgöngur eru óaðskiljanlegur hluti af hagkerfinu og samfélaginu og gegnir mikilvægu hlutverki í daglegu lífi fólks og fyrirtækja. Gera ætti ráðstafanir, sem miða að því að auka viðnámsþrótt flutninga og gera flutningakerfið minna viðkvæmt fyrir loftslagsbreytingum, í samræmi við viðleitni til að auka kolefnisfrekari flutninga, sjálfbærari og snjallari.

Loftslagsbreytingar hafa áhrif á flutningageirann á margvíslegan hátt. Flest áhrif tengjast öfgakenndu veðri og vökvafræðilegum atburðum, eins og stormi, stormum og miklum vindi, sjávarbylgjum, flóðum eða hitabylgjum sem líklegt er að verði oftar í framtíðinni vegna loftslagsbreytinga. Þessi einkenni loftslagsbreytinga hafa sérstaklega áhrif á samgöngugrunnvirki og því flutninga sjálfa, áreiðanleika og öryggi.

Stefnurnar sem miða að áhrifum loftslagsbreytinga, varnarleysi og aðlögun samgöngumála (CCIVA) beinast að því að efla viðnámsþrótt flutninga gegn loftslagsbreytingum í samræmi við viðleitni til að lágmarka áhrif samgangna á umhverfið og loftslagskerfið.

Stefnurammi

Á evrópskum vettvangi beinast stefnuferlin í flutningageiranum fyrst og fremst að því að draga úr loftslagsbreytingum og draga úr umhverfisáhrifum flutninga sem gagnast aðlögun en ekki sérstaklega aðlögun.

Í ljósi kerfislægs eðlis stefnu ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum verður aðlögunaraðgerð í flutningum framkvæmd á samþættan hátt við önnur evrópsk framtaksverkefni um grænan samning, s.s. áætlun um sjálfbæran og snjallan hreyfanleika. Í þessari stefnu um hreyfanleika, ásamt aðgerðaáætlun, er lagður grunnur að því hvernig samgöngukerfi ESB getur náð fram grænum og stafrænum umbreytingum og orðið þolnari gagnvart loftslagsbreytingum. Fit for 55 pakkinn felur í sér lagafrumvörp og stefnumótandi frumkvæði um endurskoðun á viðskiptakerfi ESB fyrir losunarheimildir (EU ETS), þ.m.t. útvíkkun þess á skipum, endurskoðun reglna um losun frá flugi og koma á fót sérstöku viðskiptakerfi fyrir losunarheimildir fyrir flutninga á vegum og byggingar.

Loftslagssönnun samevrópska flutninganetsins (TEN-T) tryggir með löggjöf ESB um viðmiðunarreglur Sambandsins um þróun samevrópska flutninganetsins. Matsferli framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins fyrir samevrópskt flutninganet 2019 hefur leitt til endurskoðunar á reglugerðinni og viðkomandi viðmiðunarreglum. Tilgangur þessa matsferlis er að þróa flutninganet, sem er skilvirkt, öruggt, snjallt og sjálfbært, sem tekur stafræna væðingu um borð og sem tekur á loftslagsbreytingum. Á grundvelli niðurstaðna matsferlisins mun framkvæmdastjórnin undirbúa og leggja fram endurskoðaða reglugerð um samevrópskt flutninganet í nóvember 2021.

Að bæta þekkingargrunninn

IPCC AR6 WG II skýrsla loftslagsbreytinga 2022: Áhrif, aðlögun og veikleikar ná yfir veikleika og aðlögunarmöguleika fyrir flutningageirann innan ýmissa kafla, frá hnattrænu sjónarhorni og nokkrum svæðisbundnum sjónarmiðum, þar á meðal Evrópu, Miðjarðarhafið og Norðurskautssvæðið. Litið er á flutninga sem þátt í víðari samtölum, s.s. þéttbýlisbyggðum og lykilgrunnvirkjum, einkum í tengslum við hækkun sjávarborðs eða sífrera. Röskun á samgönguinnviðum er stór áhættuþáttur innan fulltrúa lykiláhættu fyrir lágt strandkerfi, og fyrir matvælaöryggi, miðað við mikilvægi alþjóðlegra matvælaviðskipta. Á norðurslóðum er gert ráð fyrir að flutningar standi frammi fyrir tímabundnum breytingum vegna loftslagsbreytinga: búist er við að opnun nýrra leiða leiði til nýrra tækifæra og nýrra viðfangsefna, bæði fyrir vöruflutninga- og farþegaskip. gert er ráð fyrir að sífrera þykknun valdi meiriháttar röskun á flutningaleiðum á landi á norðurslóðum, með mjög takmörkuðu svigrúmi til að innleiða skilvirkar aðlögunarlausnir.

Þekking á CCIVA í samgöngum í Evrópu er smám saman byggð upp og aukin með rannsóknum sem fjármagnaðar eru af ESB og reglulega af vel þekktum stofnunum, þar á meðal IPPC matsskýrslum, skýrslum UNEP GEO og skýrslum EEA um samgöngu- og umhverfisskýrslugerð (TERM).

Í IPPC AR5 skýrslunni er bent á að fyrir flutningageirann er mælt með skipulagslegum aðlögunarráðstöfunum, umbótum á innviðum og stjórnun á hamförum og hamfaraáhættustjórnun en sum viðbrögð við aðlögun geta falið í sér verulegan ávinning, samlegðaráhrif og málamiðlanir.

Efnahags- og framfarastofnunin bregst við áskoruninni um aðlögun að loftslagsbreytingum með því að styðja ríkisstjórnir við skipulagningu og framkvæmd skilvirkrar, skilvirkrar og réttlátrar aðlögunarstefnu. Árið 2016 birti Efnahags- og framfarastofnunin, í samvinnu við International Transport Forum, skýrsluna Aðlaga samgöngur við loftslagsbreytingar og Extreme Weather sem fjallar um grundvallaráskoranir sem loftslagsbreytingar valda eigendum samgöngugrunnvirkja. Í þessari skýrslu eru skoðaðar aðferðir sem geta hjálpað samgönguyfirvöldum að draga úr afkastagetu netsins í tengslum við breytingar á öfgakenndum veðurmynstrum.

Einnig er fjallað um þætti loftslagsaðlögunar sem tengjast samgöngum í TERM skýrslum EEA.  Skýrsla EEA um náttúrumiðaðar lausnir í Evrópu: Stefna, þekking og venjur við aðlögun að loftslagsbreytingum og draga úr hættu á hamförum er litið svo á að sjálfbærir flutningar í þéttbýli séu óaðskiljanlegur hluti af aðlöguðum og loftslagsbreytingum viðnámsþolnar borgir. Í skýrslu EEA um aðlögun flutninga að loftslagsbreytingum í Evrópu er farið yfir núverandi aðferðir við aðlögun að loftslagsbreytingum varðandi flutninga í Evrópu. Þar er að finna yfirlit yfir áskoranir og stöðu aðlögunaraðgerða, endurskoðun á nokkrum framtaksverkefnum í mismunandi löndum og ályktanir um mögulegar leiðir fram á við.

Rannsóknarverkefni, sem miða að aðlögun flutninga að loftslagsbreytingum, voru studd innan ramma Horizon 2020-áætlunarinnar, einkum sem hluti af samfélagslegum áskorunum í snjallflutningum, grænum og samþættum samgöngum. Megintilgangur endurnýjanlegra flutninga InfraSTructure to extreme event project er að auka seiglu flutningastarfsemi til náttúrulegra og manngerða öfgafullra atburða. Annað verkefni, Future sönnun aðferðir FOr RESilient flutninganet gegn Extreme Events, miðar að því að auka viðnámsþrótt mikilvæga þætti fjölþættra samgöngugrunnvirkja eins og brýr, göng og flugstöðvar. Markmiðið með verkefninu GIS er að hanna, staðfesta og hrinda í framkvæmd heildrænum aðferðum, aðferðum, verkfærum og tæknilegum inngripum til að auka viðnámsþol samgöngugrunnvirkja á landi. Þróun á kerfi til stuðnings ákvörðun til að auka viðnámsþrótt samgöngugrunnvirkja á grundvelli samanlagðrar notkunar skynjara á jörðu niðri og í lofti, og háþróaður líkanbúnaður er megintilgangur PanOptis verkefnisins.

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Í fjárhagsrammanum til margra ára (MFF) er heildarúthlutun áætlunarinnar Connecting Europe Facility — Transport 12,8 milljarðar evra fyrir allt áætlunartímabilið 2021–2027. Þessum fjármunum er ætlað að fjárfesta í þróun samgöngugrunnvirkja og auka viðnámsþrótt þess, þ.m.t. samevrópska flutninganetið.

Flutningaverkefni á landsvísu, sem m.a. miða að því að auka viðnámsþrótt flutninga gegn loftslagsbreytingum, verða studd fjárhagslega af fjármögnunarleiðum samheldnistefnu ESB með aðgerðaáætlunum. Heildarúthlutun framlags ESB fyrir allt áætlunartímabilið verður 274,3 milljarðar evra.

Á fyrra fjármögnunartímabilinu 2014-2020 var Samheldnistefnan studd af uppbyggingar- og fjárfestingarsjóðum Evrópu og meðal forgangsverkefna fjárfestinga, sem varða aðlögun í samgöngum, voru "Netinnviðir í samgöngum og orku" með heildarfjárhagsáætlun EUR 67,3 milljarðar, og „aðlögun loftslagsbreytinga og áhættuvarnir“með fjárhagsáætlun upp á 43,2 milljarða evra. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur birt staðreyndir um loftslagsbreytingar og helstu verkefni þar sem lýst er nánar kröfum og leiðbeiningum í tengslum við loftslagsbreytingar fyrir stærri verkefni.

Civitas SUMP ásamt verkefninu, sem er fjármagnað af Horizon 2020 áætluninni, hjálpar til við að hrinda í framkvæmd sjálfbærum samgönguáætlunum í þéttbýli. Þetta verkefni er að búa til nýjar aðferðir og verkfæri í sex 'City rannsóknarstofum' eins og Antwerpen í Belgíu og Platanias í Grikklandi. Góðar starfsvenjur og lærdómur af þessum rannsóknarstofum verður fluttur til stjórnmálamanna, sérfræðinga og vísindamanna í aðildarríkjunum og til að leiðbeina efni og verkfæri.

Framhald Horizon 2020 er rannsóknar- og nýsköpunaráætlun Horizon Europe fyrir tímabilið 2021-2027 með heildarfjárhagsáætlun um 95,5 milljarða evra. Skipulag áætlunarinnar samanstendur af fjórum forgangsverkefnum á sviði rannsókna. Innan forgangsáskorana á heimsvísu og samkeppnishæfni iðnaðar í Evrópu verða verkefnin í flutningageiranum fjármögnuð undir þemanu Loftslag, orka og hreyfanleiki með heildarfjárhagsáætlun 15,1 milljarð evra.

Hægt er að finna yfirgripsmikið yfirlit um fjármögnun ESB á aðlögunarráðstöfunum síðu.

Stuðningur við framkvæmdina

Mikilvægasta ráðstöfunin í því að gera samgöngur innan ESB minna viðkvæmar fyrir loftslagsbreytingum er að þróa og nota víða staðla um loftslagssönnun innviði. Samgöngugrunnvirki eru burðarás flutningakerfisins og beiting þessara staðla mun hjálpa til við að tryggja viðnámsþrótt grunnvirkis gegn skaðlegum áhrifum loftslagsbreytinga, svo sem flóðum, miklum vindi eða mjög háum hita. Framkvæmdastjórnin hefur unnið með evrópskum staðlastofnunum að því að uppfæra staðla sem gilda um öryggi og frammistöðu grunnvirkja í breyttu loftslagi. Snemma árs 2015 var Staðlasamtök Evrópu (CEN-CENELEC Adaptation to Climate Change Coordination Group) komið á fót í kjölfar umboðs ESB til að endurskoða og þróa loftslagsþolna innviði. Í fyrsta áfanga þessarar stöðlunarbeiðni voru 13 staðlar valdir til endurskoðunar af tækninefndum þar sem tveir staðlar, þ.e. rafræn og rafræn notkun á járnbrautum og stuðningsbúnaði loftfara, sem tengjast flutningageiranum. Í öðrum áfanga, sem hófst í lok 2017, endurskoðun staðla áfram. Samhliða hefur Staðlasamtök Evrópu (CEN-CENELEC Guide for addressing climate change adaptation in standards) verið þróuð til að styðja tækninefndir við endurskoðun staðla að því er varðar loftslagsbreytingar. Framkvæmdastjórnin hefur hvatt aðildarríkin til að taka þátt í innlendri stöðlun við framkvæmd landsbundinna aðlögunaráætlana sinna.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins styður við sjálfbæran hreyfanleika í þéttbýli sem stuðlar að hugmyndinni um Sjálfbærar þéttbýlishreyfingaráætlanir (SUMP), sem er lýst í Saman í átt að samkeppnishæfum og auðlindanýtnum hreyfanleika í þéttbýli. Heildarmarkmið SUMPs er að bæta lífsgæði borgaranna með því að takast á við helstu umhverfistengdar áskoranir í samgöngum í borgum eins og loftmengun/hávaðamengun, loftslagsbreytingar og samþættingu nýrrar þjónustu við hreyfanleika. Innleiðing SUMPs tryggir að flutningskerfið verði fjölbreyttara og umhverfisvænara þannig að það muni einnig vera þolnari gagnvart áhrifum loftslagsbreytinga. Endurskoðuð útgáfa viðmiðunarreglna til að þróa og hrinda í framkvæmd áætlun um sjálfbæran hreyfanleika í þéttbýli hefur verið þróuð í kjölfar eins árs þátttökuferlis hagsmunaaðila.

Lágmarkskrafa um aðlögun

Samevrópsk vöktunar-, skýrslugjafar- og matsferli í flutningageiranum eiga sér einkum stað að því er varðar að draga úr loftslagsbreytingum, þ.e. kolefnisstyrk flutninga og losunar gróðurhúsalofttegunda (skýrslugjöf til rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar), með því að nota endurnýjanlega orkugjafa í flutningum eða vistvænleika flutninga. Engin evrópsk, skyldubundin og löggjöf byggð á skýrslu sem veitir yfirlit yfir áhrif, veikleika og aðlögun flutninga í aðildarríkjum ESB.

Í framtíðinni ætti að fylgjast reglulega með framkvæmd sjálfbærra þéttbýlisþróunaráætlana og meta hana í samræmi við viðmiðunarreglur SUMP til að hámarka skilvirkni og virðisauka fyrir lífsgæði í borgum og aðlögun flutninga að loftslagsbreytingum.