1.1 Að fá pólitískan stuðning við aðlögun

1.1 Að fá pólitískan stuðning við aðlögun

Háttsettur pólitískur stuðningur við aðlögun í borg er forsenda árangursríkrar framkvæmdar aðlögunaraðgerða. Aðlögun að loftslagsbreytingum er e.t.v. ekki mikil á pólitískri dagskrá vegna þess að litið er á annað álag sem brýnara er, skortur á vitund um aðlögun, neikvæðar merkingar sem tengjast hugtökunum "loftslagsbreytingar" eða "áhætta" eða misræmi í fjárhagstímabilum til skamms tíma og lagasetningar og vegna langtíma- og framtíðareðli áhrifa og áhættu vegna loftslagsbreytinga. Þannig er nauðsynlegt að tryggja pólitískan stuðning til að gera aðlögunina meira áberandi.

Pólitísk skuldbinding um aðlögun að loftslagsbreytingum, sem sveitarstjórn samþykkir og er undirrituð af borgarstjóra, svo sem undirritun sáttmála borgarstjóra, getur verið mikilvægt fyrsta skref í átt að pólitískum innkaupum.

Háttsettur pólitískur stuðningur er hægt að koma til með nokkrum kveikjuþáttum.

Í febrúar 2021 samþykkti framkvæmdastjórn Evrópusambandsins orðsendinguna „Forging a climate-resilient Europe — the new EU Strategy on Adaptation to Climate Change“. Í áætluninni er sett fram langtíma framtíðarsýn fyrir ESB að verða loftslagsþolið samfélag sem er að fullu lagað að óhjákvæmilegum áhrifum loftslagsbreytinga fyrir árið 2050. Þessi stefna miðar að því að efla aðlögunarhæfni ESB og heimsins og draga úr varnarleysi gagnvart áhrifum loftslagsbreytinga, í samræmi við Parísarsamninginn og tillöguna að evrópskri loftslagslöggjöf. Markmiðið með áætluninni er að byggja upp loftslagsþolið samfélag með því að bæta þekkingu á loftslagsáhrifum og aðlögunarlausnum, með því að auka aðlögunaráætlanir og mat á loftslagsáhættu, með því að hraða aðlögunaraðgerð, og með því að hjálpa til við að styrkja viðnámsþrótt loftslags á heimsvísu. Það stefnir í þrjú markmið að ná betri, markvissari og hraðari aðlögun.

Slík ofansækin tilmæli og lagaskilyrði frá yfirþjóðlegum og innlendum vettvangi eru meðal þess sem oft er hvatt til aðgerða við aðlögun. Landsbundnar aðlögunaráætlanir geta krafist þess að sveitarfélög þrói staðbundnar áætlanir sínar og veiti þeim stuðning til að uppfylla þetta verkefni, þ.m.t. fjármögnunarleiðir. Samþykkt nýju aðlögunaráætlunarinnar skapar mjög hagstætt pólitískt ástand fyrir aðlögun þar sem hún tryggir háttsettan pólitískan stuðning og viðurkenningu á aðlögunaraðgerðum á öllum stigum stjórnunarhátta. Sjá 4. kafla: Fjölþrepa stjórnun þéttbýlisaðlögunar í Evrópu á aðlögun þéttbýlis í Evrópu: hvernig borgir og bæir bregðast við loftslagsbreytingum.

Nýja aðlögunaráætlunin kynnir tiltölulega nýjan þátt — að ná viðnámsþrótt á sanngjarnan og sanngjarnan hátt, þannig að ávinningurinn af loftslagsaðlögun sé víða og á sanngjarnan hátt deilt. Það viðurkennir að evrópsk svæði og borgarar verða fyrir beinum áhrifum af loftslagsbreytingum, t.d. vegna atvinnutaps í loftslagstengdum geirum, s.s. landbúnaði, sjávarútvegi og ferðaþjónustu, og að ójöfn útsetning og varnarleysi gagnvart loftslagsáhrifum mismunandi svæða og félagshagfræðilegra hópa auki ójöfnuð og veikleika sem fyrir eru.

Lagalegar skyldur geta einnig átt rætur að rekja til stefnu einstakra geira. Innan ramma Urban Agenda fyrir ESB, röð af þjálfun fyrir stjórnmálamenn um aðlögun fór fram. Tilgangur þeirra er að veita stjórnmálamönnum upplýsingar til að kynna þeim efnið og aðstoða þá við ákvarðanatöku sína um málefni sem tengjast aðlögun.

Við aðstæður þar sem ekki er neitt ofaná umboð frá pólitískum ákvarðanatökuaðilum eða háttsettum opinberum stjórnendum (sem nær lengra en löggjafartímabilið), er líklegt að þörf sé á öðrum kveikjum, s.s. botnþrýstingi vegna vitundar og framtaksverkefna, reynslu af loftslagstengdum náttúruhamförum eða miklum vinsældum og tíðni umræðu um hættu á loftslagsbreytingum og aðlögun í opinberum og pólitískum hópum á ýmsum stigum. Sjá 5. kafla skýrslu Umhverfisstofnunar Evrópu um aðlögun þéttbýlis í Evrópu: hvernig borgir og bæir bregðast við loftslagsbreytingum,þar sem gerð er úttekt á aðlögunarskipulagi og aðgerðum á staðbundnum vettvangi í Evrópu.

Til að styrkja málið fyrir aðlögun án ofansækinna krafna geta stjórnendur sem vilja hefja aðlögunaraðgerð og vinna pólitískan stuðning á háu stigi íhuga eftirfarandi aðgerðir:

• Safna gögnum og þekkingu á áhættu vegna loftslagsbreytinga og um ávinning af aðlögun til að gera sannfærandi „aðlögunartilfelli“(sjá t.d. leiðbeiningar frá RESIN-verkefninu um þróun viðskiptatilfella fyrir aðlögun),
• Hafa samráð við hagsmunaaðila sem eiga hagsmuna að gæta í geirum sem eru viðkvæmir fyrir loftslagsbreytingum, þ.m.t. fyrst vitundarvakning meðal þeirra ( sjá skref 1.6),
• Þróa raunhæfar hugmyndir um hvernig hægt væri að framkvæma aðlögunaraðgerðir (sjá einnig skref 3.1).
• Nota skal skriðþunga nýgengis óvenjulegra veðuratburða og annarra áhættuþátta vegna loftslagsbreytinga (sjá skref 2.1),
• Taka til athugunar aðrar stefnulínur sem hægt er að tengja við aðlögun, s.s. sjálfbæra þróun, landskipulag, áhættustjórnun vegna hamfara o.s.frv., og jákvæð samlegðaráhrif og smitáhrif (sjá skref 2.6),
• Þróa og nota samskiptaskilaboð sem samsvara núverandi forgangsmálum eða stefnumiðum (sjá skref 1.7),
• Nota reynslu annarra borga og svipaðra svæða sem dæmi um ávinning af aðlögun;
• Safna upplýsingum um tiltæka aðlögunarfjármögnun og draga þannig úr hindrunum þeirra sem taka ákvarðanir til að finna viðbótarfjármögnun til aðlögunaraðgerða (sjá skref 1.5).

Hægt er að viðhalda pólitískum stuðningi með langtímastefnuskjölum eða þátttöku í svæðisbundnum, landsbundnum eða alþjóðlegum aðlögunarverkefnum.