Aðlögunarráðstafanir til að auka viðnámsþol flugvalla í loftslagsmálum

Flugvellir eru oft flokkaðir sem mikilvægir innviðir í hverju landi vegna þess að þeir gegna mikilvægu hlutverki bæði fyrir hreyfanleika og hagvöxt. Vegna fastra innviða þeirra og mjög viðkvæmra veðuratburða eru þau þó sérstaklega viðkvæm fyrir hugsanlegum afleiðingum loftslagsbreytinga sem geta haft bæði rekstrarleg og viðskiptaleg áhrif. Því er nauðsynlegt að þróa viðnámsþol gagnvart loftslagstengdum áhættum til að vernda mikilvæg grunnvirki flugvalla og tryggja samfellda þjónustu í rekstri flugvalla. 

Viðnámsþrótt flugvallarins er hægt að skilgreina sem getu aðgerða og grunnvirkja til að standast og jafna sig vegna ytri truflana af völdum breytileika í loftslaginu í framtíðinni og loftslagsbreytinga í framtíðinni, þ.m.t. hægir á sér stað og áhrif aukinnar tíðni og álags öfgafullra atburða. Gert er ráð fyrir að þessi áhrif á flugvelli komi fram á mismunandi tímum og geta verið annað hvort ósamfelld eða viðvarandi. Áhrif eins og hækkun sjávarborðs og hækkun hitastigs verða viðvarandi en smám saman, sem gerir kleift að skipuleggja til lengri tíma. Hins vegar er spáð að ósamfellt, truflandi veðuráhrif, s.s. mikil úrkoma eða veðrátta, verði með aukinni tíðni og/eða styrk vegna loftslagsbreytinga og því er nauðsynlegt að grípa til ráðstafana sem hægt er að beita á fyrirbyggjandi hátt miðað við aðstæður. 

Það er tvöföld áskorun að byggja upp viðnámsþol gagnvart loftslagsbreytingum og takast á við verulegan vöxt í umferðinni. Þess vegna ætti ekki að taka á þessum tveimur málum í einrúmi, heldur samhliða. Einkum er mikilvægt að hafa í huga að þróun viðnámsþols loftslagsbreytinga, sem hluti af yfirstandandi rekstrar- og umbótum á grunnvirkjum, getur verið skilvirkasta og kostnaðarhagkvæmasta leiðin til að ná þessu fram. Ef verið er að gera ráðstafanir til að þróa flugvöll til að taka á móti fleiri farþegum og flugi, skal líta svo á að loftslagsþol sé óaðskiljanlegur hluti af þessu. 

Burbidge (2016; 2018) veitir ítarlegt yfirlit yfir helstu áhættur vegna loftslagsbreytinga sem hafa áhrif á evrópskt flug, áhrif þeirra á grunnvirki og rekstur flugvalla og bent á mögulegar aðlögunarráðstafanir sem gera kleift að takast á við áskoranir af völdum loftslagsbreytinga: 

• Miklar úrkomur eru líklegri til að verða algengari samkvæmt loftslagsaðstæðum. Mikil rigning getur haft áhrif á gegnumstreymi flugvallarins með því að krefjast meiri fjarlægðar milli loftfara. Að auki getur verið að fyrirliggjandi afrennslisgeta flugvallaryfirborðs nægi ekki til að takast á við tíðari og mikla úrkomu sem leiðir til aukinnar hættu á flóðum á flugbrautum og akbrautum. Neðanjarðar innviðir, svo sem rafbúnaður, geta einnig verið ógnað vegna mikillar rigningar. Hugsanlegar aðlögunarráðstafanir ættu að miða að því að bæta afkastagetu og umfang framræslukerfisins og samhliða því að auka vatnsþol grunnvirkja neðanjarðar (t.d. vatnsþétting rafstrengja). 

• Gert er ráð fyrir lækkun á ársmeðaltali á sumum svæðum, einkum í Miðjarðarhafi. Ófullnægjandi úrkoma getur leitt til skorts á vatns- og vatnshömlum sem geta bæði haft áhrif á rekstur og grunnvirki flugvalla. Eyðimerkurmyndun getur valdið sandskemmdum á flugskrokkum og hreyfli, lent í sandöldum á flugbrautum og hlað getur haft áhrif á starfrækslu flugvallarins. Meðal viðeigandi ráðstafana, sem hrinda skal í framkvæmd, er ný vatnsstjórnunaráætlun sem beinist að vatnssparnaði, endurnýtingu vatns og geymslu regnvatns og skipulagsráðstafanir til að vernda flugbrautir fyrir sandöldum. 

• Búist er við hækkun á árlegum og daglegum hámarkshita ásamt hitabylgjum, sem líklegt er að verði ákafari og þrálátari. Áhætta fyrir grunnvirki flugvalla felur í sér hitaskemmdir á yfirborði flugbrauta og svuntu með tilliti til aflögunar, með afleiðingum fyrir burðargetu og endingu. Einnig verður þörf á aukinni kælingu flugvallarbygginga í sumar. sumar byggingar geta upplifað ofhitnun sem leiðir til heilsufarsvandamála fyrir farþega og starfsfólk. Hætta á mjög miklum hita fyrir starfrækslu er m.a. minnkun á hreyfilskný loftfars sem hefur aftur áhrif á kröfur um lengd flugbrautar fyrir flugtak. Hægt er að skipta ráðstöfunum, sem miða að því að auka viðnám gegn hitahækkun, í ráðstafanir á byggingum og búnaði flugvalla (loftjöfnun, betri einangrun, þróun grænna innviða) og ráðstafanir varðandi loftgrunnvirki (nýtt tarmac efni sem þola hita, framlengingu flugbrautarinnar, betri búnaður kælingu). 

• Búist er við að vindátt breytist oftar og hratt, aukin frávik frá ríkjandi vindátt geta valdið því að fleiri þvervindar lenda í flugbrautum. Að því er varðar loftgrunnvirki getur orðið tjón af völdum sterks vinds og það kann að virðast nauðsynlegt að byggja upp nýja flugbraut í þvervindi til að auka viðnámsþol starfrækslunnar. 

• Spár um tíðni, staðsetningu og styrk óveðurs í Evrópu eru óviss, þótt margar rannsóknir geri ráð fyrir að til lengri tíma litið muni heildarveðurnar minnka á meðan sterkustu stormarnir verða ákafari (sérstaklega í Norður- og Vestur-Evrópu). Vegna hækkunar hitastigs og aukinnar einangrunar er búist við hærri hitastyrk sem veldur truflun á starfsemi, lengingu flugleiða og tengdum töfum. Stærri, meðalstór samstreymiskerfi geta jafnvel haft áhrif á nokkra flugvelli á svæðinu. Til eru ýmsar aðlögunarráðstafanir til að auka viðnámsþrótt flugvalla gegn öfgaveðri, þ.m.t. vindheldni grunnvirkja úr lofti og breytt flugleið loftfara. 

• Hækkun sjávarborðs getur leitt til varanlegrar oförvunar á kostnaðarflugvöllum og tapi afkastagetu nema gerðar séu forvarnarráðstafanir, s.s. varnir á sjó. Til lengri tíma litið gæti hugsanlegt varanlegt tap á afkastagetu á sumum stöðum haft áhrif á heildarflutningsgetu og rekstur netsins. Áhrifin af hærri stormbylgjum geta komið fram á skemmri tíma og leitt til tímabundinnar minnkunar á afkastagetu og auknum töfum. 

• Þrátt fyrir að almennt sé búist við að snjóflóð lækki getur orðið aukning á miklum snjókomudögum eða snjókomu á nýjum svæðum, sem þýðir að á einhverju landsvæði þarf að undirbúa sig fyrir mikið vetrarveður. Ef svo er er er nauðsynlegt að bæta vetrarviðhaldsgetu flugvallarins. 

• Loftslagsbreytingar geta valdið breytingum á bæði staðbundnum líffræðilegum fjölbreytileika og fólksflutningum villtra dýra, auk hugsanlegrar aukningar á hættu á villtum dýrum. Breytingar á flutningsmynstrum geta haft áhrif á starfrækslu loftfara og aukið líkurnar á árekstrum við fugla. 

Í yfirlitinu hér að ofan er lögð áhersla á mikinn breytileika mögulegra áhrifa loftslagsbreytinga á evrópska flugvelli, sem gæti haft áhrif á mjög fjölbreytt úrval grunnvirkja og reksturs, sem og mikla staðbundna sérstöðu þeirra. Þess vegna þurfa aðgerðir, sem miða að því að bæta getu til aðlögunar á flugvöllum (þ.e. að skilja vandamálin, meta vandamálin, velja og framkvæma aðlögunarráðstafanir, samskipti og þátttöku hagsmunaaðila flugvallarins). 

Aðlögun grunnvirkja og þjónustu flugvalla er hluti af mögulegum lausnum til að tryggja samfellu í aðfangakeðjum fyrir atvinnulífið og atvinnulífið. Áhætta vegna loftslagsbreytinga, sem hefur áhrif á flug, ógnar samfellu í aðfangakeðjunni sem tengist vöruflutningum í lofti.  Röskun á aðfangakeðjunni gæti að lokum leitt til aukins kostnaðar sem getur haft áhrif á kaupandann, birginn eða alla aðfangakeðjuna.  Einnig er mikilvægt að tryggja viðnámsþrótt flugvallargrunnvirkja til að tryggja tengsl ákvörðunarstaða á svæðum sem reiða sig á ferðaþjónustu og stuðla þannig einnig að efnahagsþróun í þessum geira.