Loftslagsprófaðir staðlar fyrir hönnun, smíði og viðhald vega

Vegasamgöngur eru nauðsynlegar fyrir efnahag og samfélag um allan heim. Árið 2017 voru flutningar á vegum í ESB28 73,3% af heildarmagni vöruflutninga á landi og 80,1% af farþegaflutningum. Til að tryggja samfelldan aðgang að vegakerfinu þarf að gera ráðstafanir til að auka viðnámsþrótt vegaflutningagrunnvirkja gagnvart veðuröfgum og loftslagsbreytingum, sem ætti að taka á, samhliða og með samvirkni, öðrum áskorunum sem flutningar á vegum standa frammi fyrir, s.s. stigvaxandi vexti og minnkun kolefnisstyrks í flutningum í samræmi við kolefnishlutlausa áætlun. 

Skilvirk leið til að auka viðnámsþrótt flutninga á vegum er að skilgreina, þróa eða endurskoða og koma í framkvæmd í kjölfarið byggingar- og hönnunarstöðlum. Þessi starfsemi skal felld inn í staðlað og vel lýst ferli sem miðar að því að auka heildarþol vegakerfisins. Aðlögunarramma fyrir vegamannvirki hefur verið lýst og stýrt af ROADAPT (Roads for today, aðlagað fyrir morgundaginn) verkefninu. Einnig er fjallað um aðlögunarrammann í PIARC-skýrslunni (2015) þar sem fjögur meginþrep eru skilgreind: 

1. Skilgreining á umfangi, breytum, áhættu og gögnum með áherslu á sviðsmyndir vegna loftslagsbreytinga fyrir tiltekið yfirráðasvæði og váhrifa- og næmisgreining á eignum á vegum vegna loftslagsbreytinga. 
2. Að meta og forgangsraða áhættu. Þetta stig felur í sér veikleikagreiningu sem gerð er til að greina mikilvæga þætti vegagrunnvirkja. 
3. Þróa og velja aðlögunarviðbrögð og aðferðir. Í þessu stigi er gerð grein fyrir greiningu, vali og forgangsröðun aðlögunarviðbragða sem greind eru í 1. og 2. áfanga. 
4. Samþætting niðurstaðna við ákvarðanatökuferli. Nefnilega ætti að fella niðurstöður áfanga 1-3 á skilvirkan hátt inn í eignastýringarstöðvar, fjárfestingaráætlanir, umferðarstjórnunaráætlanir og önnur stefnumótandi skjöl og staðla. 

Flokka má eignir til flutninga á vegum, sem útheimta endurskoðaða, vottaða staðla, í eftirfarandi flokka. 

Gangstétt á vegum 

Helstu áhættuþættir fyrir yfirborð vegarins sem tengjast loftslagsbreytingum eru, allt eftir loftslagsbeltinu, miklum hita og einangrun, meiri rigning og hitasveiflur í kringum frostmarkið. 

Mjög hátt hitastig kemur fram sem aukin hætta á malbiks rutting, roði og blæðing á bituminous yfirborð og / eða sprunga. Eftir því sem hitastig malbikblöndunnar eykst, missir bindiefnið stífleika og óafturkræf aflögun af völdum kyrrstöðu eða kraftmikillar umferðarhleðslu safnast upp hraðar. Mögulegar lausnir eru meðal annars eftirfarandi: 

• Aðlögun á hönnun bikkenndrar blöndu (með því að nota bindiefni með hærri mýkingarpunkti, þ.m.t. fjölliðubreyting á jarðbiki, val á sterkari samanlagðri beinagrind); 

• Stilling á burðarvirkishönnun slitlagsins (sveigjanleg, hálfstíf og stíf/samsett hönnun), 

• Meiri notkun steypu vegna hærri hitaþols og annarra kosta (lengri líftími, möguleiki á auknu álagi, minni þörf á viðhaldi) að vísu aðeins hærri kaupkostnaður. 

• Breyting á hönnun steypu slitlag blöndu til að draga úr the magn af vatni sem þarf. 

• Aukið endurvarp (endurvarp) vegaryfirborðs, t.d. með því að nota bjarta, litaða þætti á vegi eða endurvarpshúð á vegaryfirborði. 

• Kæling slitlag með vatni. 

Helstu áhrif aukinnar tíðni mikillar úrkomu eru meðal annars vatnsskemmdir á malbik, minni burðargeta neðri slitlaganna og minni öryggi og þægindi fyrir notandann (minna núning, minni þægindi). Möguleg aðlögunarsvörun, svipuð þeim sem takast á við hitasveiflur og hærri tíðni frost/þunnrar hringrásar, er: 

• Notkun gegndræpra slitlagna. Vatn er geymt í gangstéttarbyggingunni og síast inn í jarðveginn eða losað með frárennsliskerfi. 

• Notkun gropinna efsta laga sem geta auðveldað frárennsli vatnsins til hliða vegarins og komið í veg fyrir að það fljóti í vatni. 

• Fyrir steypu yfirborð er mælt með hærra sement innihald og lægri vatn sement hlutfall. 

• Þróun vatnsfælinna yfirborðsmeðferðarefna sem henta til notkunar í gegnum örvélræna yfirborðsmeðferð og slitlag. 

Afrennsliskerfi vega 

Aðlaga skal getu frárennsliskerfisins að meiri styrk og tíðni mikilla úrkomuatburða og bæta við vatnsheldniaðstöðu (t.d. stíflur, geymar) og verndarráðstöfunum fyrir burðarvirki (gangar, fyllingar). Aðlaga skal hönnun ræsis til að mæta meira vatnsmagni á stuttum tíma. Að því er varðar skilgreiningu á afkastagetu frárennsliskerfisins skal nota styrkháða lengdar-tíðniferla (IDF-ferla), að teknu tilliti til áhrifa loftslagsbreytinga og uppfærslu þessara IDF-ferla með þeim úrkomueiginleikum sem spáð er fyrir um í framtíðar loftslagssviðsmyndum. 

Brýr og áþekk grunnvirki 

Helstu loftslagsbreytingarnar sem varða hönnun, smíði og stjórnun núverandi brúarmannvirkja eru meiri flóð, meiri losun áa, rof og óstöðugleika í halla og hitasveiflur. Staðlarnir fyrir brúarmannvirki, sem nú eru notuð, sýna umtalsverða mótstöðu gegn þessum áhrifum. Engu að síður eru rannsóknir á nýjum loftslagssönnuðum stöðlum í gangi. 

Gróður meðfram vegum 

Gróður á vegum stuðlar að umhverfisvernd, einkum að því að draga úr hávaða og mengun, og getur einnig haft aðlögunarhlutverk, t.d. að vernda veg fyrir beinu sólarljósi. Á hinn bóginn getur óviðeigandi notkun gróðurs meðfram vegi verið áhættuþáttur umferðartruflana þegar öfgar í veðri eiga sér stað og getur einnig haft áhrif á umferðaröryggi. Tillögurnar um að byggja upp loftslagsþolna vegi fela því í sér að skipta út þroskuðum trjám fyrir varnir (með því að nota teygjanlegar viðarplöntur sem henta fyrir tiltekið loftslagsbelti og eru lagaðar að því) og gróðursetja gróðurinn í nægilegri fjarlægð frá veginum. 

Loftslagsbreytingar munu einnig hafa áhrif á viðhald vega, sem því verður að taka tillit til þegar fjallað er um loftslagsþolna vegagrunnvirki. Vakin skal athygli á allri viðhaldsþjónustu, s.s. hreinsun og viðhaldi frárennsliskerfa, fjarlægingu óveðursskemmda, hreinsun vega, snyrtingu bursta og snjó- og íshreinsun. Bæta má við skilvirkni aðlögunarráðstafana og viðhaldsáætlana á viðeigandi hátt þáttum í fjarvirkni flugumferðar, einkum netmyndavélum, veðurstöðvum, ökumótstöðunemum og háþróuðum fjarvirknikerfum sem geta stjórnað umferðarflæði og komið í veg fyrir umferðarteppu. 

Aðlögun flutninga á vegum er hluti af lausnum til að tryggja samfellu aðfangakeðja fyrir atvinnulífið. Ofangreind áhætta vegna loftslagsbreytinga hefur áhrif á samfellu aðfangakeðjunnar sem tengist flutningum. Truflun á aðfangakeðju gæti að lokum skapað aukinn kostnað sem getur haft áhrif á kaupanda, birgi eða alla aðfangakeðjuna.  Einnig er mikilvægt að tryggja viðnámsþrótt flutninga um loftslagsvottaða vegi til að tryggja tengingu áfangastaða sem reiða sig á ferðaþjónustu sem stuðlar að efnahagsþróun þessa geira. 

Að því er varðar áhrif sem tengjast flóðum og hækkun sjávarborðs á flutningum á vegum, sjá einnig aðlögunarvalkostinn Fljótandi eða hækkaðir vegir.