Viðvörunarkerfi fyrir sjúkdóma sem berast með smitferjum

Loftslagsbreytingar geta haft áhrif á smit smitbera sjúkdóma (VBD) þar sem veðurfarsskilyrði hafa áhrif á lífsferil smitbera sjúkdóma (td moskítóflugur, ticks,...) og eftirmyndunartíðni veira og sníkjudýra innan smitberanna. Hækkað hitastig getur stytt æxlunarferli genaferju og ræktunartímabil sýkla sem berast með smitferjum, sem leiðir til stærri genaferjustofna og aukinnar hættu á smiti. Breytingar á hitastigi, úrkomu og raka gætu bæði haft áhrif á landfræðilega dreifingu og árstíðabundna virkni smitferja og hýsildýra, sem og á mannlega hegðun og landnotkunarmynstur og sem slík á heildartíðni berkla. 

Á undanförnum áratugum, VBD braust hafa átt sér stað í Evrópu og loftslagsbreytingar gætu verið einn af drifkröftum þessara braust. Til dæmis, sumarið 2010, var fordæmalaus aukning á fjölda Vestur-Nílar veirusýkinga í mönnum í Suðaustur-Evrópu á undan tímabil mikillar heitu veðri á því svæði. Á næstu árum voru frávik við háan hita skilgreind sem stuðlar að endurteknum uppkomum (EEA 2016).

Til að koma í veg fyrir hugsanlega heilbrigðisáhættu fyrir íbúa er hægt að nota merki frá snemmviðvörunarkerfum (EWS) til að skipuleggja skilvirkar smitferjuvarnaráætlanir. Aðgerðir í kjölfar snemmbúinnar viðvörunar eru m.a. greiningar á útbreiðslu sjúkdómsvalda, greining þeirra (byggt á vöktun á tilvist og staðbundinni dreifingu sjúkdómsvalda), spár um hugsanlega frekari útbreiðslu sýkinga með notkun forspárlíkana og að lokum miðlun varnaðarorða, ákvarðanataka og framkvæmd viðbragða. Þessar aðgerðir fela í sér margs konar aðila, svo sem stefnumótendur, lands-, svæðis- og staðaryfirvöld (td heilbrigðisráðuneytið, læknisfræðilegar faraldsfræðilegar einingar,...), heilbrigðisstarfsfólk (td læknar, læknar og starfsfólk rannsóknarstofu) og vísindamenn.

Hönnun og framkvæmd viðvörunarkerfis um roðflyðrusýki felur í sér margs konar færni, tryggð með þátttöku sérfræðinga frá sviðum eins og hefðbundinni faraldsfræði umhverfis- og smitsjúkdóma, lýðheilsu og umhverfisbreytingum. Af þessum sökum hafa nokkrar stjórnsýslustofnanir og stofnanir á ýmsum landsvæðum tilhneigingu til að taka þátt, þar á meðal heilbrigðisráðuneyti, opinberar heilbrigðisstofnanir á landsvísu, skordýrafræðilegar einingar á landsvísu, innlend/svæðisbundin/staðbundin blóðöryggisyfirvöld, læknar, tæknimenn á rannsóknarstofum, dýralæknar og aðrir.

Á evrópskum vettvangi er Sóttvarnastofnun Evrópu (ECDC) að innleiða upplýsingamiðstöð, sem kallast Evrópska umhverfis- og faraldsfræðinetið (E3). E3 netið er samstarfsnet þar sem notendur og samstarfsaðilar E3 netsins geta skipst á gögnum og upplýsingum um efnið. Í gegnum E3 netið stefnir ECDC að því að efla starfsemi á þessu sviði með því að safna og dreifa gögnum um loftslags-, umhverfis-, lýðfræði- og smitsjúkdóma sem unnin hafa verið af fjölmörgum evrópskum rannsóknarverkefnum, stofnunum og opinberum stofnunum. Meginmarkmiðið með því að koma á fót E3-netkerfinu er að gera kleift að greina í allri Evrópu yfirvofandi áhættu á útbreiðslu smitsjúkdóma vegna umhverfisbreytinga. Niðurstöður þessara greininga er miðlað til stefnumótenda, heilbrigðisstarfsmanna, Evrópusambandsins og alþjóðastofnana, annarra opinberra geira og frjálsra félagasamtaka. Hægt er að samþætta landsbundin og svæðisbundin kerfi í víðara kerfi (s.s. E3) til að vakta og gera ílagsgögnin einsleit, sem og niðurstöður (s.s. kort) vegna vöktunar á smitferjum.

EWS á VBDs virka aðeins vel ef vöktunarnet sjúkdómstilfella og loftslags- og umhverfisþættir eru vel þekktir og þeim viðhaldið í samræmi við það. Það geta verið mismunandi breytur sem þarf að hafa í huga við vöktun og greiningu á vítellógeníni (t.d. staðbundið hitastig, raki, ástand gróðurs, vatnsstuðull,...) og aðferðafræðin sem er í boði í dag getur ekki fylgst með þeim öllum. Sanngreining heilbrigðisniðurstaðna, sem nota þessar eftirlitsaðferðir, verður fyrir verulegum töfum vegna seinkunar á endurheimt gagna (s.s. loftslags-, vistfræðilegra eða faraldsfræðilegra gagna), sem og töfum ef um er að ræða sanngreiningu, greiningu, skýrslugjöf eða aðra þætti sem geta leitt til rangrar flokkunar váhrifa.

Ef viðvörunarkerfi vegna berkla eru ekki fyrir hendi eða biluð viðvörunarkerfi geta þau leitt til marktækrar aukningar á áhrifum á íbúana sem verða fyrir áhrifum. Því er mikilvægt að rétt sé staðið að framkvæmd og stjórnun viðvörunarkerfis um rokgjörn ökutæki. Viðvaranir fyrir VBDs krefjast stöðugrar uppfærslu og úrbóta, byggt á nýlegri innsýn frá rannsóknum á loftslagsbreytingum eða faraldsfræði. Hingað til, þó að það eru nokkrir VBD viðvörunarkerfi þegar til staðar (td West-Nile veira sýking forvarnir í Grikklandi), það eru nokkrir áskoranir sem erfitt er að sigrast á. Meðal þeirra er fyrst og fremst mikilvægt að erfitt sé að safna loftslags- og faraldsfræðilegum gögnum (þ.e. inntaksgögnum) en einnig að sanna vísbendingar um kostnaðarhagkvæmar eftirlitsráðstafanir. Einnig er erfitt að bera saman og framreikna greiningar.

Kostnaður við viðvörunarkerfi fyrir VBD er ekki óverulegur að raungildi. Samt er það tiltölulega lágt í samanburði við hugsanlega magn af tapi sem þessi kerfi leyfa að draga úr. Reyndar, með því að stöðva tilkomu og útbreiðslu sjúkdóma sem berast með smitferjum, er hægt að halda í mannlegan og fjárhagslegan kostnað vegna hugsanlegrar faraldurs. Viðvörunarmerki um roðflyðrusýki hafa í för með sér kostnað sem tengist nokkrum þáttum eftirlitskerfanna sem og kostnað við smitferjuvarnarsæfiefni, sem geta tengst mannauði, öryggisráðstöfunum í blóði (t.d. skimunarferlum) eða veiruprófunum á mönnum, dýrum eða smitferjum. Að auki er þörf á fjármagni til að viðhalda kerfinu og bæta það enn frekar.

Í áætlun ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum er lögð áhersla á mikilvægi þess að takmarka tilkomu og útbreiðslu smitsjúkdóma og ofnæmisvalda sem tengjast landfræðilegum breytingum á smitferjum og sýklum. Áætlunin miðar að því „að safna saman og tengja saman gögn, tæki og sérfræðiþekkingu til að miðla, vakta, greina og koma í veg fyrir áhrif loftslagsbreytinga á heilbrigði manna og heilbrigði dýra og umhverfisins (þ.e. „One Health“ nálgunin“). Í þessu samhengi safnar Matvælaöryggisstofnun Evrópu, í samstarfi við Sóttvarnastofnun Evrópu (ECDC), gögnum um smitferjur og sjúkdóma sem berast með smitferjum og greinir útbreiðslu þeirra í Evrópusambandinu.

Hönnun og innleiðing viðvörunarkerfis fyrir ljósbrotsbúnað krefst yfirleitt 1 til 5 ára, allt eftir sérstöku markmiði og eiginleikum kerfisins.

Forvarnar- og viðbragðsaðgerðir, þ.m.t. eftirlit með veirusýkingum í mönnum, eru almennt framkvæmdar árlega og eftirlitskerfi eru stöðugt starfrækt.