Heilbrigðisþættir í skýrslugjöf landsins um aðlögun samkvæmt reglugerðinni um stjórnunarhætti (2023)

Í mars 2023 tilkynntu aðildarríki ESB í annað sinn um landsbundnar aðlögunaraðgerðir sínar samkvæmt reglugerðinni um stjórnunarhætti orkusambandsins og aðgerðir í loftslagsmálum (19. gr.). EES lönd utan ESB voru hvött til að veita svipaðar upplýsingar að eigin frumkvæði. Þessi vefsíða kynnir helstu heilsufarsþætti aðlögunarupplýsinga sem greint er frá. Útdrættir um heilsufar frá skýrslugerð einstakra landa eru fáanlegir í gegnum loftslags- og heilsufar landa. 

Lykilskilaboð

• Árið 2023 var heilsan talin sú geiri sem hefur mest áhrif á loftslagsbreytingar.

• Flest af mati á áhættu og veikleika vegna loftslagsbreytinga gefa til kynna mikla hættu á mögulegum framtíðaráhrifum innan heilbrigðisgeirans. 

• Viðkvæmir hópar eru viðurkenndir sem óhóflega fyrir áhrifum af loftslagstengdum heilsufarshættum. 

• Fyrirbyggjandi aðgerðir til að takast á við áhrif loftslagsbreytinga á heilbrigðisgeirann af hálfu landanna eru að koma á fót sameiginlegu stjórnskipulagi, þjálfunar- og fræðsluáætlunum fyrir heilbrigðisstarfsmenn, vitundarvakningu og innleiðingu viðvörunarkerfa. 

Árið 2023 var heilsan talin sú geiri sem hefur mest áhrif á loftslagsbreytingar. 

Sem hluti af skýrslugerð landsins 2023 greindu Evrópulöndin frá því að heilsan hefði orðið fyrir mestum áhrifum af áhrifum loftslagsbreytinga. Á sama tíma benda evrópskar og svæðisbundnar áætlanir, áætlanir og rammar til heilbrigðis sem forgangsgeira fyrir aðlögun að loftslagsbreytingum. Þetta bendir til víðtækrar viðurkenningar meðal Evrópulanda á áhrifum loftslagsbreytinga á heilsu manna og brýna nauðsyn þess að undirbúa heilbrigðisgeirann til að bregðast betur við áhrifum loftslagsbreytinga.

Helstu geirar sem verða fyrir áhrifum voru tilkynntir árið 2023. Heimild: EES, 2023

Í flestum löndum er mikil hætta á mögulegum framtíðaráhrifum.

Meginaðferðin við að greina áhrif loftslagsbreytinga um alla Evrópu er með mati á loftslagsbreytingum (CCRVA) sem samþættir gögn um loftslagshættu, viðkvæma geira, innviði og lýðfræði til að greina áhættustigið sem stafar af loftslagsbreytingum. Mörg lönd víðsvegar í Evrópu greindu frá því að þau væru að sinna innlendum, staðbundnum og geirabundnum CCRVA, þ.m.t. að skoða sérstaka áhættu og veikleika fyrir lýðheilsu og heilbrigðisgeirann.

Fleiri en þriðjungur landa greindi frá miklum mældum áhrifum af loftslagsbreytingum, þ.m.t. breytingar á tíðni og umfangi atburða, miklar líkur á váhrifum af völdum loftslagshættu í framtíðinni og mikið varnarleysi. Meirihluti landa greindi einnig frá því að heilbrigðisgeirinn þeirra væri í miðlungsmikilli eða mikilli hættu á loftslagsbreytingum í framtíðinni. Króatía, Ungverjaland, Lettland, Portúgal og Slóvakía greindu frá miklum áhyggjum í öllum fjórum flokkunum. Sumir af helstu loftslagstengdum heilsufarshættum sem greindust með CCRVA eru uppkomur smitsjúkdóma, hitaálag, þurrka, flóð og útbreiðslu ofnæmisvalda.

Skýrslugjöf landanna um áhrif loftslagsbreytinga á heilbrigðisgeirann.

Heimild: Reglugerð um stjórnunarhætti orkusambandsins og aðgerðir í loftslagsmálum 2023

Viðkvæmir íbúar verða fyrir óhóflegum áhrifum af loftslagstengdum heilsufarshættum.

CCRVA hefur einnig verið notað til að greina hvernig mismunandi lýðfræðilegir hópar verða fyrir áhrifum af loftslagstengdum heilbrigðishættum. Um alla Evrópu er vaxandi viðurkenning á því að áhrif loftslagsbreytinga verði ekki metin jafnt. Viðkvæmir íbúar, þ.m.t. eldri fullorðnir, börn, fatlað fólk, læknisfræðileg skilyrði eða fátækt, munu upplifa áhrif loftslagsbreytinga á annan hátt en meðlimir samfélagsins sem búa án heilsufarsáskorana og hafa aðgang að þeim tækjum og úrræðum sem nauðsynleg eru til að laga sig að loftslagsáhrifum. Viðkvæmir íbúar verða oft fyrir meiri áhrifum á loftslagsbreytingar og kunna að skortir nauðsynleg úrræði til að bregðast við eða draga úr loftslagstengdum áhættum með fullnægjandi hætti.

Þessi nálgun gerir stefnumótendum kleift að þróa markvissar áætlanir til að vernda viðkvæma íbúa gegn loftslagshættum og áhættu fyrir lýðheilsu. Sumar af þeim lykilaðgerðum sem gripið er til til að vernda íbúa gegn loftslagstengdum heilsufarsáhættu eru m.a. innleiðing eftirlits- og viðvörunarkerfa, ná til samfélagsins og næmingu gagnvart loftslagstengdum hættum, bættum opinberum innviðum, þ.m.t. blágrænum innviðum til að takast á við flóð og hitaáhættu í þéttbýli, vatnslindir fyrir almenning og innleiðingu kælistöðva.

Lönd í Evrópu eru að taka fyrirbyggjandi skref til að takast á við áhrif loftslagsbreytinga á heilbrigðisgeirann.

Evrópulönd eru að skipuleggja og hrinda í framkvæmd aðlögunarráðstöfunum sem taka tillit til áhrifa loftslagsbreytinga á heilsu manna. Löndin, t.d. Króatía, Kýpur, Tékkland, Danmörk, Þýskaland eða Portúgal, gefa skýrslu um samstarf í gegnum vinnuhópa, umboðsnefndir og aðrar stjórnarhættir sem leiða saman opinber yfirvöld og aðra hagsmunaaðila sem vinna saman að heilbrigðis- og loftslagsbreytingum og miða að aukinni samþættingu stefnu.

Í löndum eins og Írlandi, Finnlandi og Svíþjóð hafa verið þróaðar áætlanir um heilbrigðisaðlögun eftir geirum. Þar að auki, í Austurríki og Búlgaríu, hafa loftslagstengd málefni verið felld inn í námskrá og endurmenntun lækna, þar á meðal lækna, hjúkrunarfræðinga og annarra heilbrigðisstarfsmanna. Markmiðið með þessu er að auka getu heilbrigðisstarfsfólks til að bregðast við og meðhöndla loftslagstengd áhrif á heilsu auk þess að bregðast við nýjum og nýjum loftslagstengdum heilsufarsvandamálum.

Mörg lönd, þar á meðal Austurríki, Búlgaría, Kýpur, Þýskaland og Pólland, hafa innleitt áætlanir til að auka vitund almennings um áhrif á heilsu sem tengjast loftslagsbreytingum, þ.m.t. hvernig á að bæta persónulega viðbúnað heima fyrir. Nokkur lönd hafa einnig innleitt vöktunar- og viðvörunarkerfi til að vara almenning, atvinnurekendur og heilbrigðisgeirann um möguleg áhrif og neyðarástand í tengslum við loftslagsbreytingar. Viðvörunarkerfi eru hönnuð til að gera yfirvöldum viðvart um flóðahættu, mikinn hita, ofnæmisvalda eða sjúkdómsvalda eða smitsjúkdóma til að gefa tíma til að bregðast við. Í sumum lögsagnarumdæmum upplýsa viðvörunarkerfi hvenær á að opna kælistöðvar, yfirgefa fólk sem býr á flóðasvæðum eða loka afþreyingarböðum vegna baktería.  

Í skýrslugerð landanna eru dæmi um aðgerðir sem gripið hefur verið til í því skyni að bregðast við ýmsum loftslagsáhættum fyrir heilsu á heimilum, á vinnustöðum og í heilbrigðisþjónustu

Algengustu dæmin um aðgerðir beinast að því að stjórna heilbrigðisáhættu vegna hás hitastigs og fylgjast með smitsjúkdómum (sérstaklega smitsjúkdómum sem berast með smitferjum) og síðan takast á við heilsufarsvandamál sem tengjast flóðum.

Í Þýskalandi er samþætting áhættuþátta vegna loftslagsbreytinga í gangi í vinnuverndarákvæðum.  Í Finnlandi eru sett ákvæði um þætti sem tengjast hitastigi íbúðabyggðar sem verða fyrir áhrifum af loftslagsbreytingum. Í Austurríki styður viðmiðunaráætlun um hitameðferð við heilbrigðis- og umönnunaraðstöðu við að þróa og koma á fót sínum eigin hitaáætlunum.

Löndin eru dæmi um aðlögunaráætlanir með áherslu á heilsu á svæðisvísu, t.d. á Ítalíu, Póllandi, Portúgal eða Rúmeníu.

Nánari upplýsingar

Nánari upplýsingar er að finna í gegnum upplýsingar um loftslag og heilsufar.