Valutazzjoni Ewropea tar-Riskju Klimatiku

L-EUCRA huwa l-ewwel rapport xjentifiku tax-xorta tiegħu li jikkomplementa l-bażi ta’ għarfien eżistenti dwar il-valutazzjoni tar-riskji relatati mal-klima fl-Ewropa.

L-EUCRA għandha l-għan li tgħin lil dawk li jfasslu l-politika Ewropea jidentifikaw prijoritajiet għall-adattament għat-tibdil fil-klima f’setturi sensittivi għall-klima matul iċ-ċiklu ta’ politika li jmiss tal-UE, wara l-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew fl-2024. Ir-rapport ifittex ukoll li jgħin fl-identifikazzjoni tal-prijoritajiet għal investimenti futuri relatati mal-adattament u jipprovdi punt ta’ referenza għall-UE kollha għat-twettiq u l-aġġornament tal-valutazzjonijiet nazzjonali jew sottonazzjonali tar-riskju klimatiku. 

L-EUCRA tiffoka fuq ir-riskji għall-Ewropa kkawżati jew aggravati mit-tibdil fil-klima kkawżat mill-bniedem, iżda tqis ukoll il-muturi tar-riskju mhux klimatiċi u l-kuntest tal-politika. Jindirizza: 

• Riskji klimatiċi “kumplessi”, inklużi riskji kkawżati mill-kombinazzjoni ta’ perikli klimatiċi u/jew mhux klimatiċi (“perikli komposti”), riskji kaskata permezz ta’ sistemi u setturi (“riskji kaskata”) u riskji li jħallu impatt fuq l-Ewropa minn barra l-Ewropa (“riskji transfruntiera”);
• L-implikazzjonijiet tal-ġustizzja soċjali tar-riskji klimatiċi u l-ġestjoni tar-riskji klimatiċi, li hawn taħt jidentifikaw ir-reġjuni Ewropej l-aktar affettwati mir-riskji klimatiċi ewlenin u l-gruppi tal-popolazzjoni l-aktar vulnerabbli għalihom; 
• Prijoritajiet għal azzjoni għall-integrazzjoni tar-riskji f’oqsma ta’ politika rilevanti bbażati fuq valutazzjoni tas-severità u l-urġenza tar-riskju. Dan jinkludi kunsiderazzjoni taż-żmien tar-riskji, is-sjieda tar-riskju u l-kuntest tal-politika rilevanti;
• Sinerġiji u kompromessi possibbli bejn iż-żieda fir-reżiljenza għat-tibdil fil-klima u objettivi oħra ta’ politika bbażati fuq l-evidenza disponibbli. 

L-EUCRA turi li:

• Il-partijiet kollha tal-Ewropa qed jesperjenzaw estremi klimatiċi li huma bla preċedent fl-istorja rreġistrata. Dawn l-estremi se jkomplu jiżdiedu fil-frekwenza jew fis-severità, b’mod partikolari għal xenarji ta’ tisħin qawwi;
• Xi riskji klimatiċi fl-Ewropa diġà jinsabu f’livelli kritiċi issa, bħar-riskji għall-ekosistemi, ir-riskji għas-saħħa mill-mewġiet ta’ sħana, ir-riskji relatati mal-għargħar intern, u r-riskju għall-mekkaniżmi ta’ solidarjetà Ewropej. Ħafna riskji oħra jistgħu jilħqu livelli kritiċi jew saħansitra katastrofiċi matul dan is-seklu;
• Hija meħtieġa azzjoni urġenti, kemm għal riskji li bħalissa jinsabu f’livelli kritiċi kif ukoll għal dawk b’orizzont ta’ politika twil, bħal dawk relatati mal-bini, l-infrastruttura b’ħajja twila, l-ippjanar spazjali, u l-forestrija; 
• Il-biċċa l-kbira tar-riskji klimatiċi huma koproprjetà tal-UE u tal-Istati Membri tagħha. Dan ifisser li dawk li jfasslu l-politika fil-livelli Ewropej, nazzjonali u lokali jeħtieġ li jaħdmu flimkien biex jindirizzaw dawn ir-riskji.

L-EUCRA tidentifika total ta’ 36 riskju klimatiku ewlieni għall-Ewropa bil-potenzjal għal konsegwenzi severi. Dawn ir-riskji huma raggruppati f’ħames raggruppamenti wesgħin: l-ekosistemi, l-ikel, is-saħħa, l-infrastruttura, u l-ekonomija u l-finanzi. Barra minn hekk, il-valutazzjoni tidentifika tliet riskji klimatiċi ewlenin speċifiċi għar-reġjuni ultraperiferiċi tal-UE.

Aktar minn nofs ir-riskji klimatiċi identifikati fir-rapport jitolbu aktar azzjoni issa u tmienja minnhom huma meqjusa partikolarment urġenti. Dawn ir-riskji urġenti jkopru raggruppamenti differenti u jinkludu: ir-riskji għall-ekosistemi kostali; ir-riskji għall-ekosistemi tal-baħar; ir-riskji għas-saħħa tal-bniedem mill-istress tas-sħana; ir-riskji għall-popolazzjoni u l-infrastruttura mill-għargħar intern; u r-riskji għall-mekkaniżmi ta’ solidarjetà Ewropej. 

Fin-Nofsinhar tal-Ewropa, riskji addizzjonali b’urġenza kbira jinkludu: ir-riskji għall-ekosistemi, il-popolazzjoni u l-ambjent mibni min-nirien fil-foresti; ir-riskji għall-produzzjoni tal-għelejjel; u r-riskji mill-mewġiet tas-sħana għall-ħaddiema ta’ barra.

Bosta mis-36 riskju ewlieni diġà jinsabu f’livelli kritiċi issa, u kollha kemm huma huma mistennija li jsiru saħansitra aktar severi fil-futur. Ħafna minnhom għandhom orizzonti ta’ politika twal, li jfisser li d-deċiżjonijiet meħuda llum jeħtieġ li jikkunsidraw it-tibdil fil-klima u ż-żieda fis-severità tar-riskju biex jiġu evitati impatti potenzjalment katastrofiċi fil-futur. 

Ir-riskji klimatiċi jvarjaw sostanzjalment fi ħdan u bejn ir-reġjuni, is-setturi u l-gruppi vulnerabbli. Ir-riskji jiddependu fuq l-esponiment tagħhom għal perikli klimatiċi, u l-kundizzjonijiet ambjentali u soċjoekonomiċi li jiddeterminaw il-vulnerabbiltà tagħhom għal dawn il-perikli. 

L-EUCRA tidentifika l-hotspots li ġejjin fl-Ewropa li huma partikolarment affettwati minn diversi riskji klimatiċi: 

• In-Nofsinhar tal-Ewropa. Dan ir-reġjun huwa partikolarment f’riskju mill-impatti dejjem akbar tas-sħana u n-nixfiet fuq il-produzzjoni agrikola, ix-xogħol fuq barra, id-disponibbiltà tal-ilma għas-setturi ekonomiċi u r-riskju ta’ nirien. Fin-Nofsinhar tal-Ewropa, iż-żoni rurali u l-ekonomiji lokali li jiddependu fuq l-agrikoltura, is-servizzi tal-ekosistema u t-turiżmu tas-sajf huma partikolarment f’riskju; 
• Reġjuni kostali baxxi, inklużi ħafna bliet b’densità għolja ta’ popolazzjoni. Dawn huma f’riskju ta’ għargħar, erożjoni u intrużjoni tal-ilma mielaħ aggravati miż-żieda fil-livell tal-baħar; 
• Ir-reġjuni ultraperiferiċi tal-UE. Dawn jiffaċċjaw riskji partikolari minħabba l-pożizzjoni remota tagħhom, infrastruttura aktar dgħajfa, diversifikazzjoni ekonomika limitata u, għal xi wħud minnhom, dipendenza qawwija fuq ftit attivitajiet ekonomiċi. Ir-riskji klimatiċi speċifiċi jista’ jkollhom hotspots f’reġjuni lil hinn minn dawk enfasizzati hawnhekk. 

Il-kejl tat-temperatura juri li l-Ewropa qed tisħon darbtejn aktar malajr mill-medja globali, u b’hekk hija l-kontinent li qed jisħon l-aktar malajr fid-Dinja. Dan huwa dovut għal diversi fatturi, inkluż il-proporzjon tal-art Ewropea fl-Artiku, li qed jisħon saħansitra aktar malajr, it-telf tal-kopertura tas-silġ u tal-borra, u l-bidliet fix-xejriet taċ-ċirkolazzjoni atmosferika li jiffavorixxu mewġiet ta’ sħana tas-sajf aktar frekwenti fl-Ewropa, b’mod partikolari fl-Ewropa tal-Punent. 

Għal aktar informazzjoni dwar il-kundizzjonijiet klimatiċi attwali u mbassra fl-Ewropa, żur ir-Rapport Ewropew dwar l-Istat tal-Klima tal-2023 ippubblikat mis-Servizz dwar it-Tibdil fil-Klima ta’ Copernicus (C3S) u l-Organizzazzjoni Meteoroloġika Dinjija (WMO).

Id-data tal-EEA turi li l-estremitajiet relatati mal-klima fl-Ewropa swew madwar EUR 650 biljun f’danni mill-1980. Matul il-perjodu 2020-2023, it-telf annwali qabeż madwar EUR 50 biljun. Meta wieħed iħares lejn avvenimenti individwali, l-għargħar f’Awwissu 2023 fis-Slovenja kkawża danni diretti u indiretti li huma stmati għal madwar 16 % tal-PDG nazzjonali.

Stima konservattiva hija li l-impatti klimatiċi li sejrin għall-agħar jistgħu jnaqqsu l-PDG tal-UE b’madwar 7 % sa tmiem is-seklu. It-tnaqqis addizzjonali kumulattiv fil-PDG għall-UE kollha kemm hi jista’ jammonta għal EUR 2,4 triljun fil-perjodu mill-2031 sal-2050, jekk it-tisħin globali jmur b’mod aktar permanenti lil hinn mil-limitu ta’ 1,5 gradi tal-Ftehim ta’ Pariġi. Għall-kostijiet marbuta ma’ estremi tat-temp speċifiċi, l-istimi jivvalutaw il-kostijiet tan-nixfiet għal EUR 9 biljun fis-sena u dawk tal-għargħar għal total ta’ aktar minn EUR 170 biljun mill-1980. Fil-futur, il-ħsarat annwali fl-Ewropa mill-għargħar kostali jistgħu jaqbżu aktar minn EUR 1 triljun sal-2100, bi 3,9 miljun persuna esposti għall-għargħar kostali kull sena (Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea “Il-ġestjoni tar-riskji klimatiċi - il-protezzjoni tan-nies u l-prosperità”, 2024).

L-iskala tad-danni potenzjali tirriskja wkoll impatti ulterjuri fuq il-kompetittività tal-ekonomiji u tal-kumpaniji, ix-xenarju ġeopolitiku (eż. is-sikurezza globali, is-sigurtà, il-flussi kummerċjali u l-istabbiltà ekonomika), il-forza tax-xogħol u l-approfondiment tal-inugwaljanzi soċjali.

L-UE u l-Istati Membri tagħha diġà għamlu progress konsiderevoli fil-fehim tar-riskji klimatiċi li jiffaċċjaw u fit-tħejjija għalihom. L-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-UE dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima tinsab fi stadju avvanzat u fil-livelli nazzjonali, il-valutazzjonijiet nazzjonali tar-riskju klimatiku qed jintużaw dejjem aktar biex jinfurmaw l-iżvilupp tal-politika ta’ adattament. Madankollu, it-tħejjija tas-soċjetà għadha baxxa, peress li l-implimentazzjoni tal-politika għadha sostanzjalment lura meta mqabbla mal-livelli ta’ riskju li qed jiżdiedu malajr.

L-EUCRA tenfasizza fejn hija meħtieġa azzjoni addizzjonali kemm fil-livell tal-UE kif ukoll f’dak tal-Istati Membri fl-oqsma ta’ politika l-aktar esposti għar-riskji klimatiċi. Dan juri li l-integrazzjoni tar-riskji klimatiċi attwali u futuri hija rekwiżit virtwalment fl-oqsma ta’ politika kollha, b’mod partikolari dawk b’orizzont ta’ politika twil, u li l-livelli differenti tal-gvern jeħtieġ li jaħdmu flimkien peress li l-maġġoranza tar-riskji huma koproprjetà.

F’Marzu 2024, il-Kummissjoni Ewropea ħarġet Komunikazzjoni dwar il-ġestjoni tar-riskji klimatiċi fl-Ewropa b’reazzjoni għall-EUCRA. Il-Kummissjoni tenfasizza erba’ kategoriji ewlenin għall-azzjoni: 

• Governanza mtejba u kooperazzjoni aktar mill-qrib dwar ir-reżiljenza għat-tibdil fil-klima bejn il-livelli nazzjonali, reġjonali u lokali;
• Għodod għall-għoti tas-setgħa lis-sidien tar-riskji biex jifhmu aħjar l-interkonnessjonijiet bejn ir-riskji klimatiċi, l-investiment, u l-istrateġiji ta’ finanzjament fit-tul;
• L-isfruttar tal-politiki strutturali, fost l-oħrajn relatati mal-ippjanar spazjali u l-infrastruttura kritika;
• Prekundizzjonijiet tajbin għall-finanzjament tar-reżiljenza għat-tibdil fil-klima.

Biex jiġu indirizzati r-riskji ewlenin b’azzjonijiet fuq il-post u governanza mtejba f’diversi livelli, jista’ jinsilet ukoll għarfien mill-128 studju tal-każijiet Climate-ADAPT.  (April 2024).

L-EUCRA tapplika l-kunċett tar-riskju klimatiku tas-Sitt Rapport ta’ Valutazzjoni (AR6) tal-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (IPCC) u l-linji gwida dwar il-valutazzjoni tar-riskju tal-ISO 31000 u l-ISO 14091 fejn fattibbli.

Il-perikli relatati mal-klima jinkludu kemm bidliet kroniċi kif ukoll akuti fil-kundizzjonijiet klimatiċi li jistgħu jikkawżaw riskji għas-sistemi umani jew ekoloġiċi. Termini prinċipalment sinonimi jinkludu perikli klimatiċi, perikli klimatiċi, perikli tat-tibdil fil-klima, xprunaturi tal-impatt klimatiku u xprunaturi tar-riskju klimatiku. 

L-ixprunaturi tar-riskju mhux klimatiku jinkludu dawk il-proċessi u l-kundizzjonijiet li jiddeterminaw kif ċerti perikli relatati mal-klima, individwalment jew flimkien, jaffettwaw sistema umana jew ekoloġika. Dawn jinkludu fatturi ta’ stress ambjentali, bħat-tniġġis jew il-frammentazzjoni tal-ekosistema; fatturi tekniċi, bħall-istandards tad-disinn tal-infrastruttura kritika; fatturi soċjoekonomiċi, bħall-aċċess għall-assigurazzjoni kontra l-għargħar u l-kura tas-saħħa universali; u aspetti ta’ politika, bħad-deżinjazzjoni ta’ żoni ta’ riskju ta’ għargħar u l-infurzar tal-projbizzjonijiet fuq il-kostruzzjoni fihom. 

Abbażi tal-evidenza xjentifika eżistenti, twettqet għażla, analiżi u evalwazzjoni strutturati tar-riskju. L-għażla tar-riskji identifikat riskji klimatiċi ewlenin għall-Ewropa abbażi ta’ kriterji komuni. L-analiżi tar-riskju kklassifikat dawn ir-riskji skont is-severità tagħhom maż-żmien, abbażi tal-potenzjal tagħhom għal konsegwenzi severi għall-Ewropa. Il-fażi tal-evalwazzjoni tar-riskju evalwat l-urġenza għal azzjoni tal-UE filwaqt li qieset is-severità tar-riskju maż-żmien, il-fiduċja fil-valutazzjoni tas-severità tar-riskju u l-aspetti temporali tal-azzjonijiet ta’ adattament potenzjali b’mod konġunt mas-sjieda tar-riskju, it-tħejjija tal-politika u l-orizzont tal-politika. Il-valutazzjoni tar-riskju strutturata kienet tinvolvi kemm it-timijiet tal-awturi tal-kapitoli rilevanti kif ukoll bord indipendenti ta’ rieżami tar-riskju. Aktar informazzjoni hija disponibbli fl-Anness 2 tar-rapport tal-EUCRA.

L-EUCRA ġiet żviluppata abbażi tad-data u l-għarfien disponibbli minn valutazzjonijiet preċedenti ta’ perikli u riskji relatati mal-klima fl-Ewropa u globalment u ġiet ikkoordinata ma’ valutazzjonijiet Ewropej li għaddejjin bħalissa biex tiġi żgurata l-komplementarjetà tar-riżultati.

Sorsi ewlenin ta’ data u għarfien kienu jinkludu:

• Rapporti u data mis-Servizz dwar it-Tibdil fil-Klima ta’ Copernicus (C3S);
• Is-Sitt Rapport ta' Valutazzjoni (AR6) tal-Grupp Intergovernattiv ta' Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (IPCC);
• Pubblikazzjonijiet minn proġetti ta’ riċerka ffinanzjati taħt Orizzont 2020 u Orizzont Ewropa
• il-proġetti PESETA mwettqa miċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka (JRC);
• Rapporti u sorsi ta’ għarfien prodotti mill-Kummissjoni Ewropea;
• Prodotti oħra taż-ŻEE, inkluż il-portal Climate-ADAPT.

L-ewwel EUCRA kienet valutazzjoni rapida, prodotta fuq perjodu ta’ sena u nofs biss. Minħabba ż-żmien limitat disponibbli, ir-rapport ma setax ikopri l-aspetti kollha tal-impatti tat-tibdil fil-klima fuq l-Ewropa u xi riskji relatati mal-klima għalhekk irċevew attenzjoni limitata jew l-ebda attenzjoni. Dawn jinkludu riskji relatati mal-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni tal-UE (bħal riskji ġeopolitiċi u riskji relatati mal-migrazzjoni mhux ikkontrollata), u riskji klimatiċi ġestiti b’mod predominanti minn atturi privati. Barra minn hekk, ir-rapport ma jirrieżaminax il-politiki u l-azzjonijiet ta’ adattament fil-livell nazzjonali, u lanqas ma jivvaluta soluzzjonijiet speċifiċi ta’ adattament jew il-fattibbiltà, il-kostijiet u l-benefiċċji tagħhom. 

L-EUCRA tħejjiet mill-EEA f’kollaborazzjoni ma’ firxa wiesgħa ta’ organizzazzjonijiet u esperti taħt it-tmexxija konġunta tal-Kummissjoni Ewropea (irrappreżentata mid-Direttorat Ġenerali għall-Azzjoni Klimatika) u l-EEA. Is-sħab ewlenin inkarigati mill-implimentazzjoni jinkludu:

• Iż-ŻEE
• Is-sħab tal-konsorzju taċ-Ċentru Tematiku Ewropew dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima u l-LULUCF (ETC CA):
• Il-Fondazzjoni taċ-Ċentru Ewro-Mediterranju dwar it-Tibdil fil-Klima
• Riċerka tal-EURAC – Akkademja Ewropea ta’ Bozen-Bolzano
• Iċ-Ċentru tas-Supercomputing ta’ Barċellona
• Soluzzjonijiet ta' Data Intelliġenti ta' Predictia SL
• L-Istitut Finlandiż għall-Ambjent
• L-Istitut tal-Ambjent ta' Stokkolma
• Università ta' Wageningen, Dipartiment tax-Xjenzi Ambjentali
• PBL L-Aġenzija Olandiża għall-Valutazzjoni Ambjentali
• Ċentru Konġunt tar-Riċerka (JRC) u
• Copernicus Climate Change S ervice (C3S)
• Kontributuri esterni

Total ta’ 96 awtur ikkontribwew għar-rapport, inklużi 4 mill-EEA, 54 mill-ETC CA, 14 mill-JRC, 2 mis-C3S u 22 esterni.

It-tħejjija tal-EUCRA kienet appoġġata ulterjorment minn Komunità ta’ Prattika magħmula mill-gruppi li ġejjin:

• Grupp ta’ Ħidma tal-Kummissjoni Ewropea
• Grupp Konsultattiv Espert
• Bord għall-Analiżi tar-Riskju
• Grupp Eionet dwar l-impatti, il-vulnerabbiltà u l-adattament għat-tibdil fil-klima

Iva, fil-fatt diġà għaddejja ħidma fuq it-tieni valutazzjoni Ewropea tar-riskju klimatiku (EUCRA-2). L-EUCRA-2 se ssaħħaħ il-kunsiderazzjoni tad-dimensjonijiet ekonomiċi, soċjali u tas-sigurtà fl-analiżi tar-riskju klimatiku filwaqt li ssaħħaħ l-involviment tal-esperti u tal-partijiet ikkonċernati. L-enfasi se tkun fuq l-integrazzjoni tal-valutazzjoni tar-riskju ma’ miżuri u politiki prattiċi għat-tnaqqis ta’ dawn ir-riskji, allinjati ma’ prijoritajiet ta’ politika usa’ tal-UE. Il-pubblikazzjoni hija skedata għat-tielet trimestru tal-2028.  Aktar dwar l-EUCRA-2