Sħubijiet pubbliċi-privati (PPPs) għall-adattament u l-manutenzjoni tal-infrastruttura u s-servizzi

It-tibdil fil-klima joħloq sfidi dejjem akbar għall-infrastruttura. Dan se jaffettwa t-tipi kollha ta’ infrastruttura, inklużi l-enerġija, it-trasport u l-ilma. Eżempji jinkludu d-digi, li jistgħu ma jifilħux għaż-żieda fil-livelli tal-ilma; portijiet li jistgħu jkunu inundati, toroq u ferroviji li jistgħu ma jkunux aktar aċċessibbli, servizzi tat-trasport li jistgħu jiġu skedati mill-ġdid. Dan iseħħ kemm minħabba avvenimenti li jibdew bil-mod kif ukoll avvenimenti estremi f’daqqa, u jista’ jwassal għal spejjeż ogħla. Skont l-analiżi tal-OECD, tal-Bank Dinji u tal-Ambjent tan-NU (Infrastruttura għal futur reżiljenti għall-klima, 2024), sal-2030 se jkun meħtieġ investiment annwali ta’ USD 6,9 triljun (madwar EUR 6,6 triljun) fl-infrastruttura biex jiġi żgurat li l-investiment fl-infrastruttura jkun kompatibbli mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli u mal-Ftehim ta’ Pariġi.

Peress li l-finanzjament pubbliku għall-adattament għat-tibdil fil-klima huwa limitat, l-investiment privat u l-għarfien espert, inkluż il-finanzjament permezz ta’ mudelli ta’ sħubijiet pubbliċi-privati (PPP), huma kruċjali fl-adattament tal-infrastruttura għat-tibdil fil-klima. Il-gvernijiet jistgħu wkoll jikkuntrattaw kumpaniji privati biex jipprovdu ċerti servizzi pubbliċi biex iżommu infrastruttura reżiljenti għall-klima fit-tul. Barra minn hekk, l-investituri privati jistgħu jappoġġaw soluzzjonijiet ibbażati fuq in-natura li l-finanzjament tagħhom jirrappreżenta ostaklu għall-implimentazzjoni mifruxa tagħhom.

L-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) tiddefinixxi l-PPPs bħala “arranġamenti kuntrattwali fit-tul bejn il-gvern u sieħeb privat fejn dan tal-aħħar jipprovdi u jiffinanzja servizzi pubbliċi bl-użu ta’ assi kapitali, bil-kondiviżjoni tar-riskji assoċjati”.

Id-differenza ewlenija bejn il-PPPs u l-mudelli ta’ finanzjament tradizzjonali hija l-kondiviżjoni tar-riskju bejn is-sieħeb pubbliku u privat. Fil-prinċipju, ir-riskji fi proġett PPP għandhom jiġu allokati lill-parti li hija l-aktar adatta biex timmaniġġjahom, bil-għan li jinkiseb l-aħjar bilanċ bejn it-trasferiment tar-riskju u l-kumpens għall-parti li ġġorr ir-riskju. Is-sieħeb privat spiss ikun responsabbli għar-riskji assoċjati mad-disinn, il-kostruzzjoni, il-finanzjament, l-operat u l-manutenzjoni tal-infrastruttura, filwaqt li s-sieħeb pubbliku normalment jieħu riskji regolatorji u politiċi. Tipikament, il-PPP tinvolvi wkoll it-teħid ta’ dħul mill-kontribwenti u/jew mill-utenti għall-profitt matul il-kuntratt tal-PPP.

Il-PPPs huma punt ta’ dħul ewlieni biex jiġi mobilizzat il-finanzjament tas-settur privat biex jitnaqqas id-distakk fil-finanzjament fl-azzjonijiet ta’ adattament. Iridu jkunu reżiljenti għat-tibdil fil-klima u jaħdmu biex jibnu r-reżiljenza tal-komunitajiet li jservu. L-involviment tas-settur privat jista’ jwassal, lil hinn mill-kapaċità ta’ investiment u l-finanzi, il-ħsieb innovattiv u l-għarfien espert ġdid.

Madankollu, il-PPPs għall-adattament għat-tibdil fil-klima jistgħu jkunu sfida, minħabba kundizzjonijiet futuri inċerti ħafna. Dan jista’ jfixkel il-ħolqien ta’ PPS, peress li dawn jeħtieġu ċertu grad ta’ prevedibbiltà biex jattiraw l-investiment u l-finanzjament. Il-PPS bejn in-negozji u l-gvernijiet lokali jistgħu jiġu żvelati bħala parti mir-Responsabbiltà Soċjali Korporattiva (CSR) tan-negozji, biex jittieħdu azzjonijiet konġunti għall-adattament tal-bliet għat-tibdil fil-klima. Eżempji ta’ suċċess intwerew mill-proġett LIFE CITYAdaP3 li kellu l-għan li jinvolvi lis-settur privat tal-UE fil-finanzjament tal-adattament urban. Iċ-Ċentru tar-Riżorsi tas-Sħubija Pubblika-Privata tal-Bank Dinji jipprovdi inventarju tar-riżorsi għat-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ PPPs reżiljenti għall-klima.

Bħalissa, il-punt sa fejn il-partijiet ikkonċernati huma involuti fil-PPPs kuntrattwali huwa aspett sottovalutat (Nederhand u Klijn, 2019) tat-tlestija b’suċċess ta’ dawn il-proġetti. Ġeneralment, hemm bżonn li ssir distinzjoni bejn ir-rwol tal-partijiet ikkonċernati fil-proġett innifsu (eż. l-iżvilupp tal-infrastruttura) u r-rwol tagħhom fit-twaqqif tal-PPP. Il-partijiet ikkonċernati jinkludu dawk li huma membri formali tal-PPP u li jikkontrollaw direttament ir-riżorsi u dawk li, minkejja li huma “esterni” għall-proġett, huma affettwati direttament minnu u għandhom interess fis-suċċess tiegħu (Selim & Amr Soliman ElGohary, 2020).

Xi sejbiet tal-istudju jindikaw li PPP tagħmel l-ambjent tal-partijiet ikkonċernati aktar kumpless biex jiġi ġestit, minħabba l-involviment ta’ relazzjonijiet multipli fi struttura ta’ akkwist tal-PPP. Dan jista’ joħloq interessi konfliġġenti possibbli jew aspettattivi differenti tal-partijiet ikkonċernati involuti fi proġetti PPP. Il-ġestjoni ħażina tar-relazzjonijiet mal-partijiet ikkonċernati rriżultat f’waħda mir-raġunijiet ewlenin għall-falliment tal-proġetti PPP f’kuntest globali (Jayasuriya et al., 2020). Għalkemm sar ilment dwar nuqqas ta’ studji dwar il-ġestjoni tal-partijiet ikkonċernati fi ħdan il-PPPs, aspetti kruċjali għall-prevenzjoni tal-kunflitti fil-proġetti tal-PPPs diġà huma magħrufa. Eżempji huma t-twettiq ta’ konsultazzjoni estensiva, il-qbil dwar l-istabbiliment ċar tal-għanijiet miftiehma u l-istabbiliment tagħhom, u d-definizzjoni tar-rwoli u r-responsabbiltajiet tal-atturi pubbliċi u privati. L-elementi ewlenin tal-ġestjoni b’suċċess tal-partijiet ikkonċernati huma miġbura fil-qosor fl-Għodda għall-Ġestjoni tal-Kuntratti tal-PPP taċ-Ċentru Globali tal-Infrastruttura u tal-Bank Dinji (il-Kapitolu 3). L-għodda tinkludi gwida għall-ġestjoni tar-relazzjonijiet mal-kumpanija privata tal-PPP, ma’ partijiet ikkonċernati privati oħra, mal-utenti finali, man-negozji u mal-komunità, u mal-aġenziji tal-gvern.

Il-PPPs joffru triq potenzjali għat-twassil ta’ infrastruttura u servizzi pubbliċi biex jadattaw għat-tibdil fil-klima b’mod effiċjenti. Is-suċċess tagħhom jiddependi fuq diversi fatturi ewlenin.

• L-ambitu, l-objettivi u r-riżultati tanġibbli tal-proġett definiti b’mod ċar jipprovdu pedament sod.
• L-implimentazzjoni ta’ proġetti PPP ta’ suċċess teħtieġ kapaċità amministrattiva konsiderevoli. Dan jista’ jiġi żgurat biss permezz ta’ oqfsa istituzzjonali u legali xierqa u esperjenza dejjiema fl-implimentazzjoni ta’ proġetti PPP. Barra minn hekk, oqfsa ta’ governanza effettivi bi rwoli, responsabbiltajiet u proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet ċari huma vitali għas-suċċess tal-PPP.
• L-allokazzjoni effettiva tar-riskju, fejn ir-riskji jinqasmu b’mod ekwu bejn is-settur pubbliku u dak privat, hija kruċjali għall-vijabbiltà tal-proġett. Dan jista’ jkun ukoll fattur ta’ sfida peress li r-riskju jista’ jinbidel maż-żmien minħabba t-tibdil fil-klima.
• It-trawwim ta’ relazzjonijiet kollaborattivi b’saħħithom bejn is-sħab huwa essenzjali għall-implimentazzjoni b’suċċess tal-proġetti kif ukoll biex wieħed jitkellem b’vuċi waħda mal-partijiet ikkonċernati affettwati.
• Strutturi finanzjarji robusti, inklużi strateġiji xierqa ta’ ġestjoni tar-riskju, huma ta’ importanza kbira biex jattiraw l-investiment privat.
• L-użu tal-proċeduri tal-MRE jista’ jippermetti li tiġi segwita l-effettività tal-miżuri u li jiġu aġġustati l-proġetti li jkunu għaddejjin u li jiġu ġġenerati tagħlimiet meħuda għal proġetti futuri. Il-ġestjoni tal-prestazzjoni ta’ sieħeb privat fil-proġett PPP hija partikolarment importanti: l-allokazzjoni ta' riżorsi adegwati u l-identifikazzjoni ċara tal-Indikaturi Ewlenin tal-Prestazzjoni għandhom jiġu żgurati. Gwida dettaljata dwar il-monitoraġġ tal-prestazzjoni hija pprovduta fl-Għodda għall-Ġestjoni tal-Kuntratti tal-PPP taċ-Ċentru Globali tal-Infrastruttura u tal-Bank Dinji (il-Kapitolu 3).

L-isfidi relatati mal-PPP huma l-instabbiltà politika, it-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku, u l-proċessi regolatorji kumplessi li jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq l-implimentazzjoni tal-proġetti (eż. skedi ta’ żmien, kostijiet). Fehim insuffiċjenti tar-regoli u l-karatteristiċi tas-settur pubbliku mill-investituri privati u viċi versa jista’ jfixkel l-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-proġetti. Barra minn hekk, il-perċezzjoni negattiva tal-partijiet ikkonċernati/pubbliku u r-reżistenza għall-privatizzazzjoni jistgħu joħolqu ostakli.

Il-proġetti tradizzjonali jistgħu jinqasmu f’lottijiet sabiex jattiraw aktar offerenti. Il-proġetti PPP jeħtieġu daqs minimu biex jiġġustifikaw il-kost tal-akkwist u jiffaċilitaw l-ekonomiji ta’ skala li huma meħtieġa għal effiċjenza mtejba tal-operat u l-manutenzjoni. Madankollu, l-ambitu kbir ħafna ta’ proġetti potenzjali xi drabi jista’ jnaqqas il-livell ta’ kompetizzjoni, peress li ftit kumpaniji ġeneralment ikollhom il-kapaċità finanzjarja li jissottomettu offerti. B’kuntratti ta’ valur għoli ħafna, numru żgħir biss ta’ operaturi, forsi daqs wieħed biss, jistgħu joffru l-prodotti jew is-servizzi kollha mitluba. Dan jista’ jpoġġi lill-awtorità kontraenti f’pożizzjoni ta’ dipendenza (il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, 2018).

Biex jingħelbu dawn l-isfidi, l-ippjanar bir-reqqa, il-ġestjoni effettiva tar-riskju, u l-involviment qawwi tal-partijiet ikkonċernati huma imperattivi. Billi jindirizzaw dawn il-fatturi, il-gvernijiet u s-sħab privati jistgħu jżidu l-probabbiltà ta’ proġetti ta’ adattament tal-PPPs ta’ suċċess li jwasslu valur għall-flus u servizzi pubbliċi mtejba.

Il-PPPs jistgħu joffru approċċ fuq żewġ naħat għal kwalunkwe proġett ta’ adattament. Minn naħa waħda, dawn jaċċelleraw it-twettiq tal-proġetti billi jisfruttaw l-effiċjenza u l-kapital tas-settur privat. Min-naħa l-oħra, il-PPPs jistgħu jintroduċu soluzzjonijiet innovattivi u potenzjalment itejbu l-kwalità tas-servizz. Il-PPPs jippermettu l-finanzjament ta’ proġetti li altrimenti ma jkunux fattibbli, minħabba limitazzjonijiet fil-baġits pubbliċi.

Madankollu, dawn il-vantaġġi jiġu bi prezz. L-ispejjeż tal-proġetti jew l-ispejjeż tal-manutenzjoni spiss jaqbżu l-mudelli tradizzjonali tas-settur pubbliku minħabba l-marġnijiet tal-profitt tas-settur privat. Il-kumplessitajiet tan-negozjar tal-kuntratti u l-impenji finanzjarji fit-tul għall-gvernijiet huma żvantaġġi sinifikanti. Barra minn hekk, it-trasferiment ta’ ċerti riskji għas-settur privat jista’ jwassal għal sfidi u kunflitti mhux previsti bejn is-sħab pubbliċi u privati.

L-UE tirregola l-PPPs permezz tal-użu ta’ direttivi, li jimplimentaw u jespandu fuq il-prinċipji u l-libertajiet stabbiliti mit-trattati tal-UE. Dawn id-direttivi għandhom l-għan li jagħmlu l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti ta’ akkwist pubbliku trasparenti u miftuħa għall-fornituri kollha madwar l-UE. Għalhekk dawk il-fornituri jistgħu joffru s-servizzi u l-prodotti tagħhom lill-awtoritajiet pubbliċi fis-suq uniku kollu tal-UE.

F’Marzu 2014, l-UE adottat żewġ direttivi tal-UE ta’ rilevanza għall-PPPs fil-qasam tal-akkwist: speċifikament, l-akkwist pubbliku u l-konċessjonijiet. Id-Direttiva dwar l-Akkwist Pubbliku (2014/24/UE) u d-Direttiva dwar il-Konċessjonijiet (2014/23/UE) li jirriflettu x-xewqa tal-UE li tirregola l-konċessjonijiet aktar mill-qrib (il-Bank Ewropew tal-Investiment, 2016). Iż-żewġ direttivi jeħtieġ li jiġu trasposti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali. L-implimentazzjoni attwali tal-PPPs hija ristretta wkoll minn oqfsa legali nazzjonali jew sottonazzjonali. Dawn jistgħu jistabbilixxu regoli speċifiċi għall-kuntratti, limitazzjonijiet fil-kamp ta’ applikazzjoni u tipoloġiji differenti ta’ relazzjonijiet bejn is-settur pubbliku u dak privat.

Il-perjodu ta’ żmien għall-istabbiliment ta’ PPP jista’ jvarja b’mod sinifikanti, skont diversi fatturi:

• Kumplessità tal-proġett: Proġetti akbar u aktar kumplessi naturalment jieħdu aktar żmien biex jiġu nnegozjati u implimentati.
• Ambjent regolatorju: Qafas regolatorju ċar u effiċjenti jista’ jħaffef il-proċess.
• Proċeduri ta’ akkwist pubbliku: il-kumplessità tal-proċessi tal-akkwist pubbliku jista’ jkollha impatt fuq l-iskedi ta’ żmien.
• Ħiliet ta' negozjar: negozjati effettivi bejn is-sħab pubbliċi u privati jistgħu jaċċelleraw il-proċess.
• Kundizzjonijiet ekonomiċi: il-fatturi ekonomiċi jistgħu jinfluwenzaw id-disponibbiltà tal-finanzjament privat u l-fattibbiltà tal-proġetti.

B’mod ġenerali, it-twaqqif ta’ PPP jista’ jieħu bejn wieħed u ieħor minn sentejn sa ħames snin jew saħansitra aktar.

PPS huma ġeneralment ftehimiet fit-tul. Skont it-tip ta’ proġett li huwa rregolat mill-PPP, il-ħajja tvarja minn 20 sa 30 sena, iżda tista’ tkun itwal jew iqsar skont il-proġett speċifiku. Il-PPPs ma jkoprux biss il-fażi ta’ kostruzzjoni ta’ infrastruttura. Hija tkopri wkoll l-operat u l-manutenzjoni tagħha, li minnhom jiksbu redditu ekonomiku permezz ta’ tariffi tal-utent jew pagamenti tal-gvern.