Sħubijiet pubbliċi-privati (PPPs) għall-adattament u l-manutenzjoni tal-infrastruttura u s-servizzi

Attwalment, il-punt sa fejn il-partijiet ikkonċernati huma involuti f’PPPs kuntrattwali huwa aspett sottovalutat (Nederhand u Klijn, 2019) tat-tlestija b’suċċess ta’ dawn il-proġetti. Ġeneralment, hemm bżonn li ssir distinzjoni bejn ir-rwol tal-partijiet interessati fil-proġett innifsu (eż. l-iżvilupp tal-infrastruttura) u r-rwol tagħhom fit-twaqqif tal-PPP. Il-partijiet ikkonċernati jinkludu dawk li huma membri formali tal-PPP u li jikkontrollaw direttament ir-riżorsi u dawk li, minkejja li huma “esterni” għall-proġett, huma affettwati direttament minnu u għandhom interess fis-suċċess tiegħu (Selim & Amr Soliman ElGohary, 2020).

Xi sejbiet tal-istudju jindikaw li PPP tagħmel l-ambjent tal-partijiet ikkonċernati aktar kumpless biex jiġi mmaniġġjat, minħabba l-involviment ta’ relazzjonijiet multipli fi struttura ta’ akkwist tal-PPPs. Dan jista’ joħloq interessi konfliġġenti possibbli jew aspettattivi differenti tal-partijiet ikkonċernati involuti fi proġetti PPP. Il-ġestjoni ħażina tar-relazzjonijiet mal-partijiet ikkonċernati rriżultat f’waħda mir-raġunijiet ewlenin għall-falliment tal-proġetti PPP f’kuntest globali (Jayasuriya et al., 2020). Għalkemm ġie lmentat nuqqas ta’ studji dwar il-ġestjoni tal-partijiet ikkonċernati fi ħdan il-PPPs, aspetti kruċjali għall-prevenzjoni tal-kunflitti fi proġetti PPP diġà huma magħrufa. Eżempji huma t-twettiq ta’ konsultazzjoni estensiva, il-qbil dwar u l-istabbiliment ċar ta’ għanijiet miftiehma, u d-definizzjoni tar-rwoli u r-responsabbiltajiet tal-atturi pubbliċi u privati. L-elementiewlenin tal-ġestjoni b’suċċess tal-partijiet ikkonċernati huma miġbura fil-qosor fl-Għodda għall-Ġestjoni tal-Kuntratti tal-PPP taċ-Ċentru Globali tal-Infrastruttura u tal-Bank Dinji (il-Kapitolu3). L-għodda tinkludi gwida għall-ġestjoni tar-relazzjonijiet mal-kumpanija privata tal-PPP, ma’ partijiet ikkonċernati privati oħra, mal-utenti finali, man-negozji u mal-komunità, u mal-aġenziji tal-gvern.

Il-PPPs joffru triq potenzjali għat-twassil tal-infrastruttura u s-servizzi pubbliċi biex jadattaw għat-tibdil fil-klima b’mod effiċjenti. Is-suċċess tagħhom jiddependi fuq diversi fatturi ewlenin.

• Il-kamp ta’ applikazzjoni, l-objettivi u r-riżultati tal-proġett definiti b’mod ċar jipprovdu pedament sod.
• L-implimentazzjoni ta’ proġetti PPP ta’ suċċess teħtieġ kapaċità amministrattiva konsiderevoli. Dan jista’ jiġi żgurat biss permezz ta’ oqfsa istituzzjonali u legali xierqa u esperjenza dejjiema fl-implimentazzjoni tal-proġetti PPP. Barra minn hekk, oqfsa ta’ governanza effettivi bi rwoli, responsabbiltajiet u proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet ċari huma vitali għas-suċċess tal-PPP.
• L-allokazzjoni effettiva tar-riskju, fejn ir-riskji jinqasmu b’mod ekwu bejn is-settur pubbliku u dak privat, hija kruċjali għall-vijabbiltà tal-proġetti. Dan jista’ jkun ukoll fattur ta’ sfida peress li r-riskju jista’ jinbidel maż-żmien minħabba t-tibdil fil-klima.
• It-trawwim ta’ relazzjonijiet kollaborattivi b’saħħithom bejn is-sħab huwa essenzjali għall-implimentazzjoni b’suċċess tal-proġetti kif ukoll biex wieħed jitkellem b’vuċi waħda mal-partijiet ikkonċernati affettwati.
• Strutturi finanzjarji robusti, inklużi strateġiji xierqa ta’ ġestjoni tar-riskju, huma ta’ importanza kbira biex jattiraw l-investiment privat.
• L-użu tal-proċeduri tal-MRE jista’ jippermetti li tiġi traċċata l-effettività tal-miżuri u li jiġu aġġustati l-proġetti li għaddejjin u li jiġu ġġenerati t-tagħlimiet meħuda għal proġetti futuri. Il-ġestjoni tal-prestazzjoni ta’ sieħeb privat fi proġett PPP hija partikolarment importanti: l-allokazzjoni ta' riżorsi adegwati u l-identifikazzjoni ċara tal-Indikaturi Ewlenin tal-Prestazzjoni għandhom jiġu żgurati. Gwida dettaljata dwar il-monitoraġġ tal-prestazzjoni hija pprovduta fl-Għodda għall-Ġestjoni tal-Kuntratti PPP taċ-Ċentru Globali tal-Infrastruttura u tal-Bank Dinji (il-Kapitolu3).

L-isfidi relatati mal-PPP huma l-instabbiltà politika, it-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku, u l-proċessi regolatorji kumplessi li jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq l-implimentazzjoni tal-proġetti (eż. l-iskedi ta’ żmien, l-ispejjeż). Fehim insuffiċjenti tar-regoli u l-karatteristiċi tas-settur pubbliku mill-investituri privati u viċi versa jista’ jfixkel l-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-proġetti. Barra minn hekk, il-perċezzjoni negattiva tal-partijiet ikkonċernati/pubbliku u r-reżistenza għall-privatizzazzjoni jistgħu joħolqu ostakli.

Il-proġetti tradizzjonali jistgħu jinqasmu f’lottijiet sabiex jattiraw aktar offerenti. Il-proġetti PPP jeħtieġu daqs minimu biex jiġġustifikaw l-ispiża tal-akkwist u jiffaċilitaw l-ekonomiji ta’ skala li huma meħtieġa għal effiċjenza mtejba tal-operat u l-manutenzjoni. Madankollu, l-ambitu kbir ħafna ta’ proġetti potenzjali xi drabi jista’ jnaqqas il-livell ta’ kompetizzjoni, peress li ftit kumpaniji ġeneralment ikollhom il-mezzi finanzjarji biex jissottomettu offerti. B’kuntratti ta’ valur għoli ħafna, numru żgħir biss ta’ operaturi, forsi daqs wieħed biss, jistgħu joffru l-prodotti jew is-servizzi kollha mitluba. Dan jista’ jpoġġi lill-awtorità kontraenti f’pożizzjoni ta’ dipendenza (il-QortiEwropea tal-Awdituri, 2018).

Biex jingħelbu dawn l-isfidi, l-ippjanar bir-reqqa, il-ġestjoni effettiva tar-riskju, u l-involviment qawwi tal-partijiet ikkonċernati huma imperattivi. Billi jindirizzaw dawn il-fatturi, il-gvernijiet u s-sħab privati jistgħu jżidu l-probabbiltà ta’ proġetti ta’ adattament tal-PPP li jirnexxu u li jwasslu valur għall-flus u servizzi pubbliċi mtejba.

Il-PPPs jistgħu joffru approċċ b’żewġ naħat għal kwalunkwe proġett ta’ adattament. Minn naħa waħda, dawn jaċċelleraw it-twettiq tal-proġetti billi jingranaw l-effiċjenza u l-kapital tas-settur privat. Min-naħa l-oħra, il-PPPs jistgħu jintroduċu soluzzjonijiet innovattivi u potenzjalment itejbu l-kwalità tas-servizz. Il-PPPs jippermettu li jiġu ffinanzjati proġetti li altrimenti ma jkunux fattibbli, minħabba limitazzjonijiet fil-baġits pubbliċi.

Madankollu, dawn il-vantaġġi għandhom prezz. L-ispejjeż tal-proġetti jew il-kostijiet tal-manutenzjoni spiss jaqbżu l-mudelli tradizzjonali tas-settur pubbliku minħabba l-marġnijiet ta’ profitt tas-settur privat. Il-kumplessitajiet tan-negozjar tal-kuntratti u l-impenji finanzjarji fit-tul għall-gvernijiet huma żvantaġġi sinifikanti. Barra minn hekk, it-trasferiment ta’ ċerti riskji għas-settur privat jista’ jwassal għal sfidi u kunflitti mhux previsti bejn is-sħab pubbliċi u privati.

L-UE tirregola l-PPPs permezz tal-użu ta’ direttivi, li jimplimentaw u jespandu fuq il-prinċipji u l-libertajiet stabbiliti mit-trattati tal-UE. Dawn id-direttivi għandhom l-għan li jagħmlu l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti ta’ akkwist pubbliku trasparenti u miftuħa għall-fornituri kollha madwar l-UE. Għalhekk dawk il-fornituri jistgħu joffru s-servizzi u l-prodotti tagħhom lill-awtoritajiet pubbliċi fis-suq uniku kollu tal-UE.

F’Marzu 2014, l-UE adottat żewġ direttivi tal-UE ta’ rilevanza għall-PPPs fil-qasam tal-akkwist: speċifikament, l-akkwist pubbliku u l-konċessjonijiet. Id-Direttiva dwar l-Akkwist Pubbliku (2014/24/UE)u d-Direttiva dwar il-Konċessjonijiet (2014/23/UE)jirriflettu x-xewqa tal-UE li tirregola l-konċessjonijiet aktar mill-qrib (Bank Ewropew tal-Investiment, 2016). Iż-żewġ direttivi jeħtieġ li jiġu trasposti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali. L-implimentazzjoni attwali tal-PPPs hija ristretta wkoll minn oqfsa legali nazzjonali jew sottonazzjonali. Dawk jistgħu jistabbilixxu regoli speċifiċi għal kuntratti, limitazzjonijiet fil-kamp ta’ applikazzjoni u tipoloġiji differenti ta’ relazzjonijiet bejn is-settur pubbliku u dak privat.

Il-perjodu ta’ żmien għat-twaqqif ta’ PPP jista’ jvarja b’mod sinifikanti, skont diversi fatturi:

• Kumplessità tal-proġett: Proġetti akbar u aktar kumplessi naturalment jieħdu aktar żmien biex jiġu nnegozjati u implimentati.
• Ambjent regolatorju: Qafas regolatorju ċar u effiċjenti jista' jħaffef il-proċess.
• Proċeduri ta' akkwist pubbliku: il-kumplessità tal-proċessi tal-akkwist pubbliku jista’ jkollha impatt fuq l-iskedi ta’ żmien.
• Ħiliet ta’ negozjar: negozjati effettivi bejn is-sħab pubbliċi u privati jistgħu jaċċelleraw il-proċess.
• Kundizzjonijiet ekonomiċi: il-fatturi ekonomiċi jistgħu jinfluwenzaw id-disponibbiltà tal-finanzjament privat u l-fattibbiltà tal-proġett.

B’mod ġenerali, l-istabbiliment ta’ PPP jista’ jieħu bejn wieħed u ieħor minn sentejn sa ħames snin jew saħansitra aktar.

Il-PPS huma ġeneralment ftehimiet fit-tul. Skont it-tip ta’ proġett li huwa rregolat mill-PPP, il-ħajja tvarja minn 20 sa 30 sena, iżda tista’ tkun itwal jew iqsar skont il-proġett speċifiku. Il-PPPs ma jkoprux biss il-fażi ta’ kostruzzjoni a ta’ infrastruttura. Ikopri wkoll l-operat u l-manutenzjoni tiegħu, li minnhom jiksbu redditu ekonomiku permezz ta’ tariffi tal-utenti jew pagamenti tal-gvern.