Mard li jinġarr mill-ikel

Effetti osservati

Speċijiet invażivi u aljeni u vetturi li jġorru l-mard

L-ispeċijiet aljeni huma annimali, pjanti, jew mikroorganiżmi li ġew introdotti bħala riżultat tal-attività tal-bniedem (jiġifieri l-globalizzazzjoni tal-kummerċ, it-tkabbir tat-turiżmu) f’żona li ma setgħetx tilħaq waħedha. Jekk isiru invażivi, jistgħu joħolqu problemi serji f’territorji ġodda, bħal pereżempju, pesti fl-agrikoltura jew bħala vetturi għall-mard fit-trobbija tal-annimali. It-tibdil fil-klima jista’ jaffettwa l-probabbiltà li speċijiet aljeni jistabbilixxu ruħhom f’postijiet ġodda billi joħloq kundizzjonijiet tal-ħabitat aktar favorevoli, li jwassal għal żieda fit-tixrid u riskju ogħla ta’ infestazzjoni (EFSA, 2020c). Pereżempju, fl-Ewropa, il-bebbux tat-tuffieħ huwa ta’ theddida għall-artijiet mistagħdra tan-Nofsinhar tal-Ewropa, b’avvenimenti estremi tat-temp u għargħar (influwenzati mit-tibdil fil-klima) li jżidu t-tixrid naturali ta’ dan il-pest permezz ta’ xmajjar u kanali (EFSA, 2014).

It-tibdil fil-klima jista’ jkollu wkoll rwol fl-istabbiliment u l-persistenza ta’ speċijiet vetturi (eż. id-dubbien, in-nemus, il-qurdien). Speċi vetturi hija annimal li jista' jittrasmetti aġent infettiv minn annimal infettat għal bniedem jew annimal ieħor. L-informazzjoni dwar id-distribuzzjoni Ewropea ta’ diversi speċijiet ta’ nemus, qurdien, sandfly u gdim, li jistgħu jkunu vetturi ta’ patoġeni li jaffettwaw is-saħħa tal-bniedem jew tal-annimali, tista’ tinstab fil-bażi tad-data VectorNet.

Mard żoonotiku

It-trażmissjoni ta’ infezzjonijiet jew mard bejn l-annimali u l-bnedmin (“mard żoonotiku”) hija sors ewlieni ta’ riskju għas-sikurezza tal-ikel. Fatturi ambjentali bħat-temperatura, ix-xita u l-umdità jinfluwenzaw id-distribuzzjoni u s-sopravivenza ta’ batterji bħas-Salmonella u l-Campylobacter. Il-preżenza tan-Norovirus, pereżempju, fil-gajdri, hija marbuta wkoll mal-ilma tax-xeba’ tad-drenaġġ ikkawżat minn maltempati qawwija ta’ xita u għargħar (EFSA, 2020c). Fost il-kwistjonijiet għas-sikurezza tal-ikel bl-ogħla probabbiltà ta’ tfaċċar fl-Ewropa, identifikati fl-EFSA (2020c), il-vibrio u ċ-ciguatoxins huma l-aktar probabbli u t-tnejn huma relatati mal-konsum tal-frott tal-baħar.

Bħala parti mill-isforz biex jiġu miġġielda l-impatti tat-tibdil fil-klima fuq is-saħħa, ir-rapporti annwali konġunti tal-EFSA-ECDC One Health Zoonoses isegwu d-data dwar l-annimali, l-ikel u l-bniedem b’mod konġunt, u b’hekk jippermettu li s-sinjali klimatiċi jinżlu fil-wiċċ (EFSA u ECDC, 2024).

Batterji Vibrio fil-frott tal-baħar

Il-vibriji huma batterji li jinġarru mill-ilma li prinċipalment jgħixu f’ilmijiet kostali u salmastri hekk kif jirnexxu f’ilmijiet moderati u sħan b’salinità moderata. Dawn jistgħu jikkawżaw gastroenterite jew infezzjonijiet severi għal persuni li jkunu kkunsmaw frott tal-baħar/frott tal-baħar bil-qoxra nej jew mhux imsajjar, bħall-gajdri. Il-kuntatt mal-ilma li fih Vibrios jista’ jikkawża wkoll infezzjonijiet fil-ġrieħi u fil-widnejn.

Minħabba żieda f’avvenimenti estremi tat-temp, bħal mewġiet ta’ sħana, matul dawn l-aħħar 20 sena, l-Ewropa rat żieda fl-infezzjonijiet ta’ Vibrio. Ilmijiet kostali aktar sħan wasslu għal espansjoni ta’ żoni fejn il-batterji Vibrio jistgħu jimmultiplikaw, u dan irriżulta f’riskju ogħla ta’ infezzjonijiet mill-konsum ta’ frott tal-baħar ikkontaminat. Ir-reġjuni li huma partikolarment f’riskju jinkludu dawk b’ilmijiet salmastri jew b’salinità baxxa (eż. l-ilmijiet tranżizzjonali tal-Baħar Baltiku, tal-Baħar Baltiku u tal-Baħar tat-Tramuntana, u tal-Baħar l-Iswed) kif ukoll żoni kostali bi flussi kbar ta’ xmajjar. Dan l-aħħar fl-EFSA (2024) ingħatat ħarsa ġenerali komprensiva lejn l-aspetti tas-saħħa pubblika ta’ Vibrio spp. relatati mal-konsum tal-frott tal-baħar fl-UE.

Reazzjonijiet ta' politika

Il-Proġett CLEFSA tal-EFSA: It-Tibdil fil-Klima u r-Riskji Emerġenti

Mill-2018 sal-2020, l-EFSA wettqet il-proġett CLEFSA—“It-tibdilfil-klima bħala xprunatur tar-riskji emerġenti għas-sikurezza tal-ikel u tal-għalf, għas-saħħa tal-pjanti u tal-annimali, u għall-kwalità nutrizzjonali.” Din l-inizjattiva bniet fuq il-ħidma preċedenti tal-EFSA fil-valutazzjonijiet tar-riskju relatati mal-klima u ingranat il-kollaborazzjonijiet b’saħħithom tagħha mal-awtoritajiet nazzjonali, mal-organizzazzjonijiet internazzjonali, mal-komunità xjentifika, u ma’ partijiet ikkonċernati oħra kkonċernati bir-riskji emerġenti u l-ixprunaturi tagħhom.

Is-CLEFSA kellha l-għan li tiżviluppa metodi u għodod biex tidentifika u tikkaratterizza r-riskji emerġenti marbuta mat-tibdil fil-klima. Il-proġett iffoka fuq:

• L-identifikazzjoni ta’ riskji fit-tul bl-użu ta’ xenarji tat-tibdil fil-klima;
• L-iskannjar tal-Orizzont u l-crowdsourcing biex jinġabru sinjali ta’ twissija bikrija minn diversi
• L-espansjoni tan-network ta’ esperti biex jinkludi speċjalisti mill-aġenziji tal-UE u tan-NU;
• It-tfassil ta’ għodod ibbażati fuq analiżi tad-deċiżjonijiet b’diversi kriterji (MCDA) biex jiġu vvalutati r-riskji fis-sikurezza tal-ikel u tal-għalf, fis-saħħa tal-pjanti u tal-annimali, u fil-kwalità nutrizzjonali.

In-network CLEFSA laqqa’ flimkien esperti minn korpi internazzjonali, tal-UE u tan-NU, kif ukoll koordinaturi ta’ proġetti ewlenin dwar it-tibdil fil-klima ffinanzjati mill-UE. Dan il-grupp ta’ esperti kellu rwol ċentrali fl-identifikazzjoni ta’ kwistjonijiet emerġenti u fit-tfassil tal-għodda tal-MCDA. L-EFSA adattat ukoll il-kriterji eżistenti tagħha għall-identifikazzjoni tar-riskju emerġenti biex tindirizza l-isfidi speċifiċi ppreżentati mit-tibdil fil-klima.

Il-proġett CLEFSA identifika, ikkaratterizza u analizza statistikament aktar minn 100 kwistjoni/riskju emerġenti għas-sikurezza tal-ikel u tal-għalf, is-saħħa tal-pjanti, tal-annimali u l-kwalità nutrizzjonali, xprunati mit-tibdil fil-klima.

It-tibdil fil-klima x’aktarx li jżid is-severità, it-tul ta’ żmien u/jew il-frekwenza tal-effetti potenzjali ta’ perikli ġodda jew emerġenti mill-ġdid u jżid il-probabbiltà tagħhom li jitfaċċaw. Il-bijotossini tal-baħar ġew identifikati fost dawk bi probabbiltà ogħla li jitfaċċaw.

Ir-riżultati tal-proġett CLEFSA ġew ippubblikati f’rapport komprensiv fl-2020 (EFSA, 2020).