Giardiasis

Giardiasis (magħrufa wkoll bħala disinterija tal-lamblia jew lamblijożi) hija marda tad-dijarea infettiva kkawżata mill-parassita Giardia lamblia. Il-giardiasis hija l-aktar marda parassitika rrappurtata b’mod komuni li tinġarr mill-ikel u mill-ilma fl-Ewropa (ECDC, 2014-2022; Leitsch, 2015). Il-marda għadha mhix rikonoxxuta biżżejjed u mhijiex irrappurtata biżżejjed b’inċidenza stmata ta’ 4 sa 100 darba ogħla mir-rapporti tal-każijiet attwali (Huang u White, 2006). Iż-żieda fit-temperaturi u avvenimenti aktar estremi assoċjati mat-tibdil fil-klima huma mistennija li jżidu l-għadd ta’ każijiet ta’ giardiasis.

Ir-rata ta’ notifika tal-giardiasis (mappa) u l-każijiet irrappurtati (graff) fl-Ewropa

_{Sors: ECDC, 2024, Atlas ta’ Sorveljanza tal-Mard Infettiv}

_{Noti: Mappa u graff juru data għall-pajjiżi membri tal-EEA. Il-konfini u l-ismijiet murija fuq din il-mappa ma jimplikawx approvazzjoni jew aċċettazzjoni uffiċjali mill-Unjoni Ewropea. Il-konfini u l-ismijiet murija fuq din il-mappa ma jimplikawx approvazzjoni jew aċċettazzjoni uffiċjali mill-Unjoni Ewropea. Il-marda hija notifikabbli fil-livell tal-UE, iżda l-perjodu ta’ rapportar ivarja fost il-pajjiżi. Meta l-pajjiżi jirrapportaw każijiet żero, ir-rata ta’ notifika fuq il-mappa tintwera bħala “0”. Meta l-pajjiżi ma jkunux irrappurtaw dwar il-marda f’sena partikolari, ir-rata ma tkunx viżibbli fuq il-mappa u tiġi ttikkettata bħala “mhux irrapportata” (aġġornata l-aħħar f’Settembru 2024).}

Sors u fanal; trażmissjoni

Il-parassiti tal-Giardia lamblia jistgħu jgħixu fil-musrana ż-żgħira tal-bnedmin, tal-mammiferi selvaġġi u domestiċi. Qabel ma l-parassiti mikroskopiċi jiġu mgħoddija fl-ippurgar, isiru magħluqa fi qxur ibsin imsejħa ċisti, li jippermettulhom jgħixu għal xhur barra l-ġisem f'ilma kiesaħ jew ħamrija. Persuna infettata tista’ ġġorr ċisti ta’ Giardia mingħajr ma tinduna u tinfetta persuni oħra meta l-prattiki iġjeniċi ma jkunux adegwati (Adam, 2001; Huang u White, 2006).

Is-sorsi ewlenin ta’ infezzjoni huma l-ilma, l-ikel, il-ħamrija jew l-uċuħ ikkontaminati. It-tifqigħat tal-mard spiss iseħħu wara l-konsum tal-ilma tax-xorb mhux ittrattat jew f’kuntatt ma’ sorsi tal-ilma kkontaminati matul ir-rikreazzjoni. Barra minn hekk, l-infezzjonijiet huma komuni fiċ-ċentri ta’ kura matul il-jum jew minħabba prattiki mhux sanitarji ta’ preparazzjoni tal-ikel. Il-klorinazzjoni bħala trattament tal-ilma tista’ ma toqtolx liċ-ċisti ta’ Giardia, speċjalment meta l-ilma jkun kiesaħ (Stuart et al., 2003; Thompson, 2011). Fl-Ewropa, madwar 35 % tal-każijiet ikkonfermati huma assoċjati mal-ivvjaġġar (ECDC, 2023).

Effetti fuq is-saħħa

L-effetti fuq is-saħħa jvarjaw minn dijarea asintomatika għal dijarea kronika severa. Aktar ċisti ta’ Giardia fil-ġisem tal-pazjent jikkawżaw infezzjonijiet aktar severi minħabba li l-parassiti jużaw nutrijenti essenzjali tal-ospitant tiegħu. Tipikament, il-marda tirriżulta fi bugħawwieġ addominali u fl-istonku, dardir, rimettar, u dijarea b’nefħa severa. Id-dijarea hija ilma jew saħansitra ragħwa u s-sintomi jdumu għal diversi ġimgħat. Jekk it-telf tal-fluwidu huwa għoli ħafna, jista 'jwassal għal deidrazzjoni. Meta ma tkunx ittrattata, il-giardiasis jista 'jkollha kors problematiku ħafna u fit-tul. Il-Giardiasis normalment ma jkunx ta’ theddida għall-ħajja, ħlief għal individwi li jinsabu f’qagħda ħażina ta’ saħħa, li jbatu minn malnutrizzjoni jew b’sistema immunitarja dgħajfa (Carmena, 2010).

Il-morbidità u l-amp; il-mortalità

Fil-pajjiżi membri taż-ŻEE (minbarra d-Danimarka, Franza, l-Italja, il-Liechtenstein, in-Netherlands, l-Iżvizzera u t-Turkija minħabba nuqqas ta’ data), fil-perjodu 2007-2022:

• 213,156 infezzjoni kkonfermati bejn l-2007 u l-2023.
• Rata ta’ notifika ta’ 4,08 każijiet għal kull 100 000 popolazzjoni fl-2022
• Probabbiltà baxxa ta’ rikoveru l-isptar[1]
• 12-il mewta
• Xejra stabbli mill-2015. Kien hemm tnaqqis fl-għadd ta’ każijiet fl-2020, possibbilment minħabba r-restrizzjonijiet tal-COVID-19 u n-nuqqas ta’ rapportar. Fl-2021, l-għadd ta’ każijiet reġa’ żdied, ferm ogħla mil-livell tal-perjodu 2015-2019. Fl-2023, ġew irreġistrati 6 imwiet.

(ECDC, 2014-2022; ECDC, 2023)

Distribuzzjoni fost il-popolazzjoni

• Grupp ta’ età bl-ogħla inċidenza ta’ mard fl-Ewropa: 0 – 4 snin (ECDC, 2014-2022)
• Gruppi f’riskju ta’ kors ta’ mard serju: tfal u persuni b'sistema immuni mdgħajfa
• Gruppi f’riskju ogħla ta’ infezzjoni: persuni li jgħixu jew jaħdmu f’żoni ta’ sanità ħażina jew ċentri ta’ kura matul il-jum (Huang u White, 2006)

Sensittività għall-klima

Adegwatezza għall-klima

Il-parassiti ta’ Giardia jistgħu jibqgħu ħajjin sa -4°C. Madankollu, il-parassiti jbatu minn temperaturi ogħla minn 23°C u livelli ta’ pH ogħla minn 7.1 (Thompson, 2011).

Staġjonalità

Fl-Ewropa, ma hemmx xejra staġjonali ċara ħafna, għalkemm għadd akbar ta’ każijiet spiss jiġu rrapportati bejn Awwissu u Ottubru (ECDC, 2014-2022).

Impatt tat-Tibdil fil-Klima

Il-każijiet ta’ Giardiasis jiżdiedu b’temperaturi li qed jogħlew u b’avvenimenti aktar estremi. It-tagħbija parasitika ta 'Giardia spiss tiġi amplifikata f'annimali bħal firien jew beavers. Avvenimenti intensifikati u aktar frekwenti ta’ xita qawwija, assoċjati mat-tibdil fil-klima, għandhom il-potenzjal li jżidu l-konċentrazzjonijiet ta’ Giardia fil-korpi tal-ilma, u b’hekkir-riskju ta’ infezzjoni (Rupasinghe et al., 2022). L-għargħar jista’ jwassal għall-kontaminazzjoni ta’ sorsi naturali tal-ilma meta ċ-ċisti ta’ Giardia li joriġinaw mid-demel jinħaslu mill-għelieqi. L-istess jista’ jiġri meta tinqabeż il-kapaċità tas-sistemi tad-drenaġġ. Min-naħa l-oħra, in-nixfiet jistgħu jżidu l-konċentrazzjonijiet tal-patoġeni għal livelli ta’ ħsara (Semenza u Menne, 2009) jew jikkawżaw flussi baxxi li jikkawżaw li l-parassita Giardia toqgħod fit-tajn jew fir-ramel (Patz et al., 2000).

Prevenzjoni u amp; Trattament

Prevenzjoni

• Faċilitajiet sanitarji mtejba
• Il-filtrazzjoni tal-ilma tax-xorb u tal-ilma għar-rikreazzjoni
• Immaniġġar xieraq tal-ikel u tal-ilma għall-prevenzjoni tal-kontaminazzjoni kroċjata
• Sensibilizzazzjoni dwar it-trażmissjoni tal-mard, l-iġjene personali u pubblika, u l-kwarantina ta’ persuni infettati

Trattament

• Riidratazzjoni u sostituzzjoni tal-elettroliti
• Mediċini tan-nitażoksanid

Referenzi

Adam, R. D., 2001, Bijoloġija ta' Giardia lamblia, Rieżamijiet Kliniċi tal-Mikrobijoloġija 14(3), 447–475. https://doi.org/10.1128/CMR.14.3.447-475.2001

Carmena, D., 2010, Trażmissjoni fuq l-ilma ta' Cryptosporidium u Giardia: id-detezzjoni, is-sorveljanza u l-implikazzjonijiet għas-saħħa pubblika, fi: Méndez-Vilas, A. (ed.), Suġġetti Attwali tar-Riċerka, it-Teknoloġija u l-Edukazzjoni fil-Mikrobijoloġija Applikata u l-Bijoteknoloġija Mikrobika, pp. 3-14.

ECDC, 2014-2022, Rapporti epidemjoloġiċi annwali għall-2012-2019 – Giardiasis (lambliasis). Disponibbli fuq https://www.ecdc.europa.eu/en/giardiasis. Aċċessat l-aħħar f’Awwissu 2023.

ECDC, 2024, Atlas ta’ Sorveljanza tal-Mard Infettiv. Disponibbli fuq https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Aċċessat l-aħħar f’Settembru 2024.

Huang, D. B., u White, A. C., 2006, An Updated Review on Cryptosporidium and Giardia. Gastroenteroloġija Klinika tal-Amerika ta’ Fuq 35(2), 291–314. https://doi.org/10.1016/j.gtc.2006.03.006

Leitsch, D., 2015, Drug Resistance in the Microaerophilic Parasite Giardia lamblia. Rapporti attwali dwar il-Mediċina Tropikali 2(3), 128–135. https://doi.org/10.1007/s40475-015-0051-1

Patz, J. A., et al., 2000, Effects of environmental change on emerging parasitec diseases (Effetti tal-bidla ambjentali fuq mard parassitiku emerġenti). Il-Ġurnal Internazzjonali għall-Parasitoloġija 30(12–13), 1395–1405. https://doi.org/10.1016/S0020-7519(00)00141-7

Rupasinghe, R., et al., 2022, Climate change and zoonoses: Rieżami tal-istatus attwali, il-lakuni fl-għarfien, u x-xejriet futuri, Acta Tropica 226, 106225. https://doi.org/10.1016/j.actatropica.2021.106225

Semenza, J. C., u Menne, B., 2009, Climate change and infectious diseases in Europe, The Lancet Infectious Diseases 9(6), 365–375. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(09)70104-5https://doi.org/10.1016/S1473-3099(09)70104-5

Stuart, J. M., et al., 2003, Risk factors for sporadic giardiasis: Studju ta’ kontroll tal-każ fil-Lbiċ tal-Ingilterra, Mard Infettiv Emerġenti 9(2), 229-233. https://doi.org/10.3201/eid0902.01048

Thompson, R. C. A., 2011, infezzjonijiet ta’ Giardia, fi: Palmer, S.R. et al. (Eds), Oxford Textbook of Zoonoses: Il-Bijoloġija, il-Prattika Klinali, u^s-SaħħaPubblika, it-2 edizzjoni, pp. 522-535, l-Istampa tal-Università ta’ Oxford. https://doi.org/10.1093/med/9780198570028.003.0052

[1] Il-probabbiltà ta’ ospitalizzazzjoni hija mmarkata bħala baxxa, moderata jew għolja meta rispettivament & lt; 25 %, 25-75 % jew > 75 % tal-każijiet jiddaħħlu l-isptar.