Marda ta' Legionnaires

Il-marda tal-legionnaires, ikkawżata mil-Legionella spp., tista’ tirriżulta f’pulmonite u infezzjonijiet ta’ diversi partijiet tal-ġisem. Każijiet iżolati u tifqigħat iseħħu fil-pajjiżi kollha fl-Ewropa, bil-maġġoranza miksuba barra mill-istituti tal-kura tas-saħħa. Mill-2017, madwar 10-20 % tal-każijiet irrapportati kull sena huma relatati mal-ivvjaġġar (ECDC, 2012-2023). Filwaqt li l-marda hija infezzjoni respiratorja mhux komuni u prinċipalment sporadika fl-Ewropa, hija sostanzjalment sottodijanjostikata u sottorappurtata (ECDC, 2012-2023). Iż-żieda fit-temperaturi, intensità ogħla ta’ xita u avvenimenti aktar estremi jistgħu jaffettwaw it-tkabbir tal-batterji u l-użu tal-ilma (fejn il-batterji jkunu preżenti), li jistgħu jżidu l-inċidenza tal-marda f’ċerti reġjuni.

Ir-rata ta’ notifika tal-każijiet totali (mappa) tal-marda tal-legionnaires u l-każijiet totali rrappurtati (graff) fl-Ewropa

_{Sors: ECDC, 2026, Atlas ta’ Sorveljanza tal-Mard Infettiv}

_{Noti: Mappa u graff juru data għall-pajjiżi membri tal-EEA. Il-konfini u l-ismijiet murija fuq din il-mappa ma jimplikawx approvazzjoni jew aċċettazzjoni uffiċjali mill-Unjoni Ewropea. Il-konfini u l-ismijiet murija fuq din il-mappa ma jimplikawx approvazzjoni jew aċċettazzjoni uffiċjali mill-Unjoni Ewropea. Il-marda hija notifikabbli fil-livell tal-UE, iżda l-perjodu ta’ rapportar ivarja fost il-pajjiżi. Meta l-pajjiżi jirrapportaw każijiet żero, ir-rata ta’ notifika fuq il-mappa tintwera bħala “0”. Meta l-pajjiżi ma jkunux irrappurtaw dwar il-marda f’sena partikolari, ir-rata ma tkunx viżibbli fuq il-mappa u tiġi mmarkata bħala “mhux irrapportata” (aġġornata l-aħħar f’Jannar 2026).}

Sors u fanal; trażmissjoni

Mill-ispeċijiet differenti tal-Legionella li jeżistu, L. pneumophila huwa responsabbli għall-biċċa l-kbira tal-infezzjonijiet tal-Legionella fin-nies, li jaffettwaw l-aktar is-sistema respiratorja t’isfel (Kozak-Muiznieks et al., 2018). Il-Legionella spp. huma komuni u huma preżenti f’numri baxxi fi xmajjar u lagi naturali. F’sistemi akkwatiċi artifiċjali bħal torrijiet tat-tkessiħ, ġibjuni, kondensaturi evaporattivi, umidifikaturi, funtani dekorattivi, ilma sħun u sistemi simili, il-batterji jistgħu faċilment jimmultiplikaw u joħolqu riskju għas-saħħa.

L-ispeċi Legionella li teżisti, L. pneumophila hija responsabbli għall-biċċa l-kbira tal-infezzjonijiet tal-Legionella fin-nies, li jaffettwaw l-aktar is-sistema respiratorja t’isfel (Kozak-Muiznieks et al., 2018). Il-Legionella spp. huma komuni u huma preżenti f’numri baxxi fi xmajjar u lagi naturali. F’sistemi akkwatiċi artifiċjali bħal torrijiet tat-tkessiħ, ġibjuni, kondensaturi evaporattivi, umidifikaturi, funtani dekorattivi, ilma sħun u sistemi simili, il-batterji jistgħu faċilment jimmultiplikaw u joħolqu riskju għas-saħħa.

Il-bnedmin huma prinċipalment infettati bl-inalazzjoni tal-aerosols, jiġifieri qtar tal-ilma fl-arja li fihom il-Legionella spp.. It-teħid man-nifs ta’ qtar tal-ilma fl-arja madwar feriti kirurġiċi, jew kuntatt dirett mal-ferita, jista’ jinfetta wkoll lin-nies (Kashif et al., 2017). Ix-xorb ta’ ilma kkontaminat ma joħloq l-ebda riskju u anke infezzjonijiet permezz ta’ kuntatt bejn il-persuni huma estremament rari (Correia et al., 2016).

It-tifqigħat tal-marda tal-legionnaires f’akkomodazzjonijiet għall-vaganzi huma assoċjati l-aktar ma’ sistemi tal-ilma ta’ ilma sħun jew kiesaħ, inklużi tankijiet tal-ilma, ħwienet tal-kmamar tal-lukandi, doċoċ li jinsabu f’pixxini u spas, jew bexxiexa tal-ġonna. Jekk il-konċentrazzjonijiet tal-batterji fl-ilma jkunu għoljin, persuna li tiġbed il-batterji maqbuda fil-qtar tal-ilma tista’ tiġi infettata waqt li tkun qed tieħu doċċa jew banju (Papadakis et al., 2021). Tifqigħat kbar huma spiss assoċjati ma 'torrijiet tat-tkessiħ jew l-hekk imsejħa sistemi ta' kondizzjonament tal-arja mxarrba. Meta l-Legionella spp. ikunu preżenti f’sistemi bħal dawn, dawn jistgħu jimmultiplikaw malajr u joħolqu riskju fil-faċilitajiet pubbliċi li jużaw l-ilma għall-arja kundizzjonata bħal-lukandi. Sistemi ta 'kondizzjonament ta' l-arja xotta mhumiex perikolużi.

Il-marda tal-legionnaires tista’ tinkiseb ukoll fl-isptarijiet meta l-Legionella spp. tikkolonizza s-sistemi tal-ilma u tikkawża infezzjonijiet permezz tal-għawm, xugamani msaħħna bil-fwar, umidifikaturi, funtani dekorattivi, u ċerti apparati mediċi (Beauté et al., 2020).

Effetti fuq is-saħħa

Il-marda ta' Legionnaire normalment tibda b'sogħla xotta, deni, uġigħ ta' ras u xi kultant dijarea. L-infezzjonijiet bil-Legionella spp. spiss jirriżultaw f’forma ta’ pulmonite diversi jiem wara l-infezzjoni. L-aktar komuni, il-pulmuni u l-passaġġ gastrointestinali huma affettwati. F'każijiet severi, il-marda ta' Legionnaires tista' taffettwa diversi organi u partijiet tal-ġisem, u dan iwassal għal rati għoljin ta' mortalità. Minħabba sintomi simili, il- marda ta ' Legionnaires spiss tiġi ddijanjostikata ħażin bħala infezzjoni pulmonari regolari. Madankollu, id-dijarea u l-preżenza ta’ enzimi speċifiċi fid-demm, jistgħu jindikaw infezzjoni bil-Legionella spp. Meta diversi persuni jiġu dijanjostikati f’daqqa, dan jista’ jindika tifqigħa u jista’ jiġi identifikat sors komuni ta’ infezzjoni.

Il-morbidità u l-amp; il-mortalità

Fil-pajjiżi membri taż-ŻEE (minbarra l-Iżvizzera u t-Turkija minħabba nuqqas ta’ data), fil-perjodu 2007-2024:

• 144,574 infezzjoni (ECDC, 2026)
• L-ogħla rata annwali ta’ notifika sal-lum fl-UE/fiż-ŻEE ġiet osservata fl-2024 bi 3,37 każ għal kull 100 000 popolazzjoni.
• Ir-rati ta’ fatalità jvarjaw bejn 7 u 10 % (ECDC, 2026)
• Bejn l-2014 u l-2024 ġie rrapportat għadd dejjem akbar ta’ każijiet, ħlief fl-2020 matul il-pandemija tal-COVID-19 minħabba nuqqas ta’ rapportar u tnaqqis fl-esponiment.
• Il-każijiet relatati mal-ivvjaġġar ammontaw għal 15-20 % qabel il-pandemija, iżda naqsu għal inqas minn/madwar 10 % fl-2020-2021, mill-inqas parzjalment minħabba l-pandemija u r-restrizzjonijiet assoċjati fuq l-ivvjaġġar.

(ECDC, 2012-2023)

Distribuzzjoni fost il-popolazzjoni

• Grupp ta’ età bl-ogħla inċidenza ta’ mard fl-Ewropa: > 65 sena, b’aktar minn 90 % tal-każijiet kollha jiġu rrapportati f’persuni li għandhom aktar minn 45 sena (ECDC, 2012-2023)
• Gruppi f’riskju ta’ kors ta’ mard serju: persuni ta’ aktar minn 45 sena, persuni li jpejpu, persuni b’immunità baxxa jew bi status ta’ saħħa batut
  
  

Sensittività għall-klima

Adegwatezza għall-klima

Il-Legionella spp. hija magħrufa li għandha tolleranza tat-temperatura wiesgħa, li kapaċi tiflaħ għal temperaturi ta’ bejn 0 u 68 °C u li tikber bejn 25 u 42 °C bl-aktar tkabbir mgħaġġel f’35 °C (Spagnolo et al., 2013).

Staġjonalità

Fl-Ewropa, il-biċċa l-kbira tal-infezzjonijiet iseħħu bejn Ġunju u Ottubru, bl-ogħla livelli fix-xhur tas-sajf meta t-temperaturi jkunu ogħla f’xi snin (ECDC, 2012-2023).

Impatt tat-Tibdil fil-Klima

Il-marda tal-legionnaires tista’ tiżdied biż-żieda fil-preċipitazzjoni annwali u t-temperatura medja, l-intensità tax-xita u t-tul ta’ żmien, assoċjati mat-tibdil fil-klima (Han, 2021; Pampaka et al., 2022). Iż-żieda fl-ammonti ta’ preċipitazzjoni hija l-aktar fattur klimatiku importanti peress li l-Legionella spp. tinġarr fuq l-ilma. Perjodi ta’ nixfa aktar frekwenti jew intensi jwasslu għal rati baxxi ta’ fluss, li min-naħa l-oħra jistgħu jżidu wkoll it-tkabbir tal-batterji. Barra minn hekk, iż-żieda fit-temperaturi tal-arja tiffavorixxi t-tkabbir tal-batterji fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi Ewropej, peress li l-aħjar kundizzjonijiet għat-tkabbir tal-batterji ma jgħaddux wisq ta’ spiss, eż., l-aħjar tkabbir iseħħ f’temperatura ta’ 35 °C għal-Legionella spp. (Spagnolo et al., 2013). Minħabba l-bidla fit-temperatura u l-kundizzjonijiet tax-xita, li qed isiru aktar adattati għal-Legionella, espansjoni lejn it-Tramuntana tal-batterji u l-marda assoċjata hija probabbli fl-Ewropa u żoni li qabel ma kinux affettwati jistgħu jesperjenzaw każijiet jew tifqigħat tal-marda ta’ Legionnaires.

Prevenzjoni u amp; Trattament

Prevenzjoni

• Manutenzjoni xierqa tas-sistemi tal-ilma artifiċjali u l-evitar ta’ fatturi ta’ riskju (inkluż materjal organiku, temperaturi tal-ilma sħun (25-42°C) u rati baxxi ta’ fluss), eż., billi jiġi ċċirkolat l-ilma sħun (> 60°C)
• Manutenzjoni ta’ sistemi ta’ provvista tal-ilma għall-ilma tax-xorb u funtani dekorattivi li jistgħu jxerrdu aerosols u qtar, eż., billi jipprovdu ilma f’temperaturi taħt il-25 °C u tindif regolari
• Manutenzjoni ta’ ambjenti tal-ilma sikuri għal attivitajiet rikreattivi bl-użu ta’ tindif frekwenti u l-użu ta’ diżinfettanti (eż., kloru)
• Ġestjoni mtejba tas-sikurezza tal-ilma fuq il-bastimenti, eż., billi t-temperaturi tal-ilma jinżammu barra mill-medda favorevoli għal-Legionella spp. u jiġu diżinfettati regolarment
• Is-sorveljanza tal-marda tal-Leġjonarji, eż., in-Network Ewropew ta’ Sorveljanza tal-Mard tal-Leġjonarji (ELDSNet), biex tippermetti d-detezzjoni tal-mard u l-miżuri ta’ rispons sussegwenti għall-prevenzjoni tat-tixrid tal-marda

(Akkademji Nazzjonali tax-Xjenzi, l-Inġinerija u l-Mediċina, 2020; Sciuto et al., 2021)

Trattament

Antibijotiċi

Referenzi

Beauté, J., et al., 2020, Healthcare-Associated Legionnaires' Disease, l-Ewropa, 2008-2017, Emerging Infectious Diseases 26 (10), 2309-2318. https://doi.org/10.3201/eid2610.181889

Correia, A.M., et al., 2016, Probable Person-to-Person Transmission of Legionnaires’ Disease, New England Journal of Medicine 374 (5), 497-498. https://10.1056/NEJMc1505356

ECDC, 2012-2023, Rapporti epidemjoloġiċi annwali għall-2010-2021 – il-marda ta’ Legionnaires. Disponibbli fuq https://www.ecdc.europa.eu/en/legionnaires-disease/surveillance-and-disease-data/surveillance. Aċċessat l-aħħar f’Awwissu 2024.

ECDC, 2026, Atlas ta’ Sorveljanza tal-Mard Infettiv. Disponibbli fuq https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Aċċessat l-aħħar f’Jannar 2026.

Han, X. Y., 2021, Effects of climate changes and road exposure on the rapid rising legionellosis incidence rates in the United States, PLOS ONE 16 (4), e0250364. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0250364

Kashif, M., et al., 2017, pnewmonja tal-Legionella assoċjata mas-sindromu ta’ diffikultà respiratorja akuta severa u emorraġija alveolari diffuża—Assoċjazzjoni rari, Respiratory Medicine Case Reports 21, 7–11. https://doi.org/10.1016/j.rmcr.2017.03.008

Kozak-Muiznieks, N. A., et al., 2018, Analiżi komparattiva tal-ġenoma tiżvela struttura kumplessa tal-popolazzjoni tas-sottospeċi, l-Infezzjoni, il-Ġenetika u l-Evoluzzjoni 59 tal-Legionella pneumophila, 172–185. https://doi.org/10.1016/j.meegid.2018.02.008

Akkademji Nazzjonali tax-Xjenzi, l-Inġinerija u l-Mediċina, 2020, Ġestjoni tal-Legionella fis-Sistemi tal-Ilma. Washington, DC, The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/25474

Pampaka, D., et al., 2022, Meteorological conditions and Legionnaires’ disease sporadic cases-a systematic review, Environmental Research 214, 114080. https://doi.org/10.1016/j.envres.2022.114080

Papadakis, A., et al., 2021, Legionella spp. Kolonizzazzjoni fis-Sistemi tal-Ilma tal-Lukandi Marbuta mal-Marda tal-Leġjonarji Assoċjata mal-Ivvjaġġar, Ilma 13(16), 2243. https://doi.org/10.3390/w13162243

Sciuto, E. L., et al., 2021, Environmental Management of Legionella in Domestic Water Systems: Approċċi Konsolidati u Innovattivi għall-Metodi ta’ Diżinfezzjoni u l-Valutazzjoni tar-Riskju, Mikroorganiżmi 9 (3), 577. https://doi.org/10.3390/mikroorganiżmi9030577

Spagnolo, A. M., et al., 2013, Legionella pneumophila in healthcare facilities, Reviews in Medical Microbiology 24 (3), 70–80. https://doi.org/10.1097/MRM.0b013e328362fe66