5.3 Mainstreaming: Integratie van aanpassing in instrumenten en sectoraal beleid

5.3 Mainstreaming: Integratie van aanpassing in instrumenten en sectoraal beleid

De invoering en uitvoering van aanpassingsdoelstellingen en -maatregelen in sectoraal beleid en de bijbehorende instrumenten is van essentieel belang omdat klimaatverandering vrijwel alle sectoren van de overheid en sociaal-economische activiteiten treft, en nationale of subnationale aanpassingsactieplannen dus meestal multisectorale, horizontale beleidsdocumenten zijn. Als gevolg daarvan kan aanpassing niet los worden gezien van bestaand beleid (bv. wetgeving, financieringsstelsels), instrumenten (bv. wetgeving, strategieën, plannen, programma’s, projecten, financiën, onderwijs), beheersstructuren (bv. netwerken) en processen (bv. in de besluitvorming) van andere sectoren, maar moet zij grotendeels worden uitgevoerd via sectorale actielijnen. De uitvoering van de aanpassing vereist dus de integratie van het aanpassingsbeleid in de sectoren. Een belangrijk onderdeel van deze mainstreaming van aanpassing is de integratie in sectorale beleidsinstrumenten. De belangrijkste manier om beleidsintegratie tot stand te brengen is horizontale governance, die mechanismen, instellingen en processen voor coördinatie, samenwerking en netwerkvorming omvat.

Mainstreaming betekent in wezen dat aanpassing wordt geïntegreerd in alle niveaus van sectorale beleidsvorming, van beleidsagenda's, wetgeving, strategieën, instrumenten (zoals programma's en plannen) tot budgetten, projecten en dagelijkse werkroutines. Een belangrijk doel is samenhang van het overheidsbeleid tot stand te brengen, d.w.z. de afstemming en harmonisatie van verschillende sectorale beleidsmaatregelen met doelstellingen inzake aanpassing aan de klimaatverandering om conflicten tot een minimum te beperken, compromissen te vermijden en wederzijdse synergieën te bevorderen met het oog op het bereiken van gemeenschappelijke overkoepelende aanpassingsresultaten.

In principe is er een breed scala aan bestaande instrumenten beschikbaar die kunnen worden gebruikt om aanpassingsstrategieën en actieplannen in alle sectoren en niveaus uit te voeren, waardoor ze een belangrijk middel zijn om mainstreaming en verticale uitvoering te bereiken. Integratie van aanpassing in beleidsinstrumenten houdt in dat relevante bestaande instrumenten worden gescreend en herzien, dat toegangspunten voor aanpassing worden vastgesteld en dat aanpassingsdoelstellingen en -zorgen worden opgenomen. Indien wijzigingen van reeds bestaande instrumenten niet volstaan, moeten nieuwe instrumenten voor de uitvoering van de aanpassing worden ontwikkeld en vastgesteld. Een ruime mix van beleidsinstrumenten die “zachte” en “harde” stimuli met elkaar in evenwicht brengen, is waarschijnlijk het meest doeltreffend om het brede scala aan aanpassingsmaatregelen dat doorgaans in aanpassingsactieplannen is vastgelegd, in de praktijk te brengen.

Mogelijke instrumenten kunnen het volgende spectrum bestrijken:

• Rechtsinstrumenten (wetten, verordeningen, decreten, “soft law” zoals normen)
• Economische instrumenten (financiering, belastingen, vergoedingen, overheidsopdrachten, subsidies, leningen, marktgebaseerde)
• Informatie-instrumenten (studies, databanken, voorlichtingscampagnes, advies, opleidingen, begeleiding en werkhulpmiddelen, evenementen, websites)
• Partnerschapsinstrumenten (publiek-private partnerschapsovereenkomsten, vrijwillige overeenkomsten, samenwerkingsprojecten)
• Hybride strategische/planningsinstrumenten (plannen, strategieën, programma's, planningsinstrumenten, rapportageregelingen)

Een voorbeeld van mainstreaming van regelgeving is de opstelling van sectorale aanpassingsplannen, die kunnen worden aangestuurd door wettelijke vereisten of kunnen worden bevorderd door een algemeen strategisch kader voor mainstreaming. Verplichte verplichtingen voor het opstellen van sectorale aanpassingsplannen of voor de integratie van aanpassing in bestaande sectorale beleidsdocumenten, zoals die in sommige Europese landen bestaan, zijn zeker een stimulans voor de integratie van het aanpassingsbeleid. Alleen zijn zij echter niet voldoende om een doeltreffende uitvoering in de praktijk te waarborgen, maar moeten zij worden gecombineerd met "zachte" vormen van horizontale governance. Dit kan onder meer inhouden dat vertegenwoordigers van de sector voldoende speelruimte krijgen voor de gezamenlijke ontwikkeling van hun respectieve aanpassingsmaatregelen, zodat zij de verantwoordelijkheid voor de uitvoering kunnen ontwikkelen, of dat aanpassingsoplossingen worden ontwikkeld die aantrekkelijk zijn voor en afgestemd zijn op de sectoren en voordelen opleveren in hun eigen belang.

Mainstreaming van de aanpassing aan de klimaatverandering op het niveau van het EU-beleid is een belangrijke motor voor de integratie van het aanpassingsbeleid op nationaal niveau. Voorbeelden hiervan zijn EU-beleid inzake waterbeheer (kaderrichtlijnwater),overstromingsrisicobeheer(overstromingsrichtlijn),rampenrisicovermindering (mechanismevoor civiele bescherming), stadsplanning (stedenagenda voor de EU, Burgemeestersconvenant voor klimaat en energie), groene infrastructuur (strategievoor groene infrastructuur) en sectoroverschrijdend beleid zoals milieueffectbeoordeling en verzekeringsbeleid. Raadpleeg de sectorpagina’s van Climate-ADAPT voor de actuele stand van zaken met betrekking tot mainstreaming.

Bovendien ondersteunen Interreg-programma's in transnationale samenwerkingsregio's, macroregionale strategieën en internationale verdragen de mainstreaming van aanpassing in Europese landen en regio's op programmatisch en projectniveau. Climate-ADAPT biedt informatie over verschillende EU-beleidsterreinen waarin de aanpassing aan de klimaatverandering wordt gemainstreamd of verkend.