Systemen voor vroegtijdige waarschuwing voor door vectoren overgedragen ziekten

Het ontwerp en de implementatie van een EWS op VBD's omvat een breed scala aan vaardigheden, gewaarborgd door de betrokkenheid van deskundigen uit gebieden zoals traditionele epidemiologie van milieu- en infectieziekten, volksgezondheid en milieuverandering. Daarom zijn er vaak verschillende overheden en instellingen op verschillende ruimtelijke schalen bij betrokken, waaronder nationale ministeries van Volksgezondheid, nationale volksgezondheidsinstanties, nationale medische entomologische eenheden, nationale/regionale/lokale bloedveiligheidsinstanties, artsen, laboratoriumtechnici, dierenartsen en anderen.

Op Europees niveau voert het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) een informatiecentrum uit, het Europees netwerk voor milieu en epidemiologie (E3). Het E3-netwerk is een samenwerkingsnetwerk waarmee gebruikers en partners van het E3-netwerk gegevens en informatie over het onderwerp kunnen uitwisselen. Via het E3-netwerk wil het ECDC activiteiten op dit gebied bevorderen door gegevens over klimaat-, milieu-, demografische en infectieziekten te verzamelen en te verspreiden die zijn geproduceerd door een breed scala aan voornamelijk Europese onderzoeksprojecten, instituten en overheidsinstanties. De overkoepelende doelstelling van de oprichting van het E3-netwerk is het mogelijk maken van Europese analyses van de dreigende risico's voor de verspreiding van infectieziekten als gevolg van veranderingen in het milieu. Het resultaat van deze analyses wordt verspreid onder beleidsmakers, volksgezondheidswerkers, de Europese Unie en internationale agentschappen, andere overheidssectoren en niet-gouvernementele organisaties. Nationale en subnationale systemen kunnen worden geïntegreerd in een breder systeem (zoals de E3) om de inputgegevens en de outputs (zoals kaarten) voor vectormonitoring te monitoren en homogeniseren.

EWS op VBD's functioneren alleen goed als het monitoringnetwerk voor het optreden van ziekten en klimatologische en omgevingsfactoren goed ingeburgerd is en dienovereenkomstig in stand wordt gehouden. Er kunnen verschillende variabelen zijn waarmee rekening moet worden gehouden bij het monitoren en analyseren van VBD's (bijv. lokale temperatuur, vochtigheid, vegetatietoestand, waterindex,...), en de methoden die vandaag beschikbaar zijn, kunnen deze mogelijk niet allemaal monitoren. De identificatie van gezondheidsresultaten met behulp van deze surveillancemethoden heeft aanzienlijke vertragingen als gevolg van vertragingen bij het ophalen van gegevens (zoals klimatologische, ecologische of epidemiologische, epidemiologische gegevens), evenals vertragingen bij de identificatie, diagnose, rapportage of andere elementen van gevallen, wat kan leiden tot verkeerde indeling van blootstelling.

Het ontbreken van of gebrekkige EWS’en voor VBD’s kan leiden tot een aanzienlijke toename van de gevolgen voor de getroffen bevolking. Daarom is een correcte implementatie en beheer van een EWS op VBD's van cruciaal belang. EWS's voor VBD's moeten voortdurend worden bijgewerkt en verbeterd, op basis van recente inzichten uit onderzoek naar klimaatverandering of epidemiologie. Hoewel er tot op heden al verschillende VBD-waarschuwingssystemen bestaan (bv. preventie van besmetting met het West-Nile-virus in Griekenland), zijn er verschillende uitdagingen die moeilijk te overwinnen zijn. Van primair belang is onder meer de moeilijkheid om klimaat- en epidemiologische gegevens (d.w.z. inputgegevens) te verzamelen, maar ook om het bewijs van kosteneffectieve bestrijdingsmaatregelen aan te tonen. Ook vergelijking en extrapolatie van analyses is moeilijk.

De kosten van EWS's voor VBD's zijn in absolute termen niet te verwaarlozen. Toch is het relatief laag in vergelijking met de potentiële hoeveelheid verliezen die deze systemen kunnen verminderen. Door de opkomst en verspreiding van door vectoren overgedragen ziekten te onderscheppen, kunnen de menselijke en financiële kosten van een potentiële epidemie worden beperkt. EWS’en op VBD’s brengen kosten met zich mee die verband houden met verschillende componenten van de surveillancesystemen, alsook kosten van biociden voor vectorcontrole, die verband kunnen houden met personele middelen, bloedveiligheidsmaatregelen (bv. screeningprocessen) of virustests bij mensen, dieren of vectoren. Daarnaast zijn middelen nodig om het systeem te onderhouden en verder te verbeteren.

In de EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering wordt benadrukt hoe belangrijk het is het ontstaan en de verspreiding van infectieziekten en allergenen in verband met geografische verschuivingen in vectoren en ziekteverwekkers te beperken. De strategie heeft tot doel “gegevens, instrumenten en deskundigheid te bundelen en met elkaar te verbinden om de gevolgen van de klimaatverandering voor de menselijke gezondheid en voor de gezondheid van dieren en het milieu te communiceren, te monitoren, te analyseren en te voorkomen (d.w.z. “één gezondheid”-benadering). In dit verband verzamelt de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA), een onafhankelijk Europees agentschap dat in samenwerking met het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) wetenschappelijke adviezen en adviezen over voedselveiligheid, voeding, diergezondheid/welzijn, gewasbescherming en plantgezondheid uitbrengt, gegevens over vectoren en door vectoren overgedragen ziekten en analyseert zij de verspreiding ervan in de Europese Unie.

Het ontwerpen en implementeren van een systeem voor vroegtijdige waarschuwing voor VBD's vergt doorgaans 1 tot 5 jaar, afhankelijk van de specifieke doelstelling en kenmerken van het systeem.

Preventie- en responsactiviteiten, met inbegrip van de surveillance van VBD-infecties bij de mens, worden over het algemeen jaarlijks uitgevoerd en er worden voortdurend surveillancesystemen gebruikt.