All official European Union website addresses are in the europa.eu domain.
See all EU institutions and bodiesBeschrijving
Bodemvocht, ook wel “groen water” genoemd, is het onderdeel van de watercyclus dat toegankelijk is voor de wortels van planten. Bodemvocht daalt in perioden van gebrekkige neerslag. Irrigatie is de meest gebruikte manier om het tekort aan bodemwater te bestrijden en daarmee veruit het meest voorkomende watergebruik in de landbouw. In Europa is de landbouw goed voor ongeveer 32 % van de totale wateronttrekking, maarin de mediterrane landenbedraagt deze ongeveer 80 % en meer. De rol en de impact van irrigatie verschillen van regio tot regio en van de heersende klimatologische omstandigheden: terwijl in Zuid-Europa irrigatie een essentieel bestanddeel van de landbouwproductie is, worden in Midden- en Noord-Europa de velden sporadisch en meestal alleen in droge zomerperioden geïrrigeerd.
Volgens het meest recente IPCC-rapport (AR6) zal het bodemwatergehalte in Zuid-Europa dalen; verzadigingsomstandigheden en drainage zullen steeds zeldzamer worden en beperkt blijven tot perioden in de winter en het voorjaar. Bijgevolg kan de vraag naar irrigatiewater voor het Middellandse Zeegebied aanzienlijk toenemen. Irrigatie zal in sommige andere delen van Europa noodzakelijk worden, terwijl de vraag zal afnemen in delen van Noord-Europa waar de neerslag waarschijnlijk zal toenemen. De energiesector (waterkracht) zal de watervoorraden extra belasten. Met deze ontwikkelingenzijnrobuuster waterbeheer en -beleid nodig om de toenemende concurrerende vraag tussen verschillende sectoren en gebruiksvormen te beheren.
Enkele manieren waarop de irrigatie-efficiëntie kan worden verbeterd, zijn:
- Een verschuiving van zwaartekrachtirrigatie naar moderne systemen onder druk (bv. druppel- en sprinklerirrigatie). Dit zorgt voor een verbeterde transportefficiëntie en een verminderde vraag naar water voor irrigatie. Ook bekend als micro-irrigatieof druppelirrigatietechnologie, bespaart dit systeemwater en energie door het verminderen van gewastranspiratie, verdamping en afvloeiingen op oppervlakteniveau.
- Tekort aan irrigatie (irrigatie onder de volledige behoefte aan gewaswater) met het oog op de maximale productie per eenheid verbruikt water. Aan deze aanpak is een kleine, maar groeiende aandacht besteed. De waterproductiviteit neemt toe bij tekortirrigatie. De toepassing van deze techniek vereist echter aanpassingen in de landbouwsystemen. Omdat de reactie van gewassen op waterstress aanzienlijk varieert, is een gedegen kennis van gewasgedrag nodig om deze technologie toe te passen.
- Verbeterde irrigatietiming (klimaatslimme of nauwkeurige irrigatie). Dit is gebaseerd op verbeterde weersvoorspellingen, hydrologische monitoring, systemen voor vroegtijdige waarschuwing, verbeterde informatie- en communicatietechnologie (ICT) en op het weer gebaseerde agro-adviesdiensten voor preventie en paraatheid (zie aanpassingsoptie voor precisielandbouw).
- Op specifieke gewassen kunnen verschillende technieken worden toegepast. Bijvoorbeeld, intermitterende/geautomatiseerde irrigatie (alternatief bevochtigen en drogen) kan worden overwogen voor paddies. Het maakt efficiënt gebruik van water, verlaagt de arbeidskosten en verhoogt de opbrengsten (Masseroniet al. 2018). Deze techniek is vrij specifiek voor rijst en is mogelijk niet van toepassing op andere gewassen.
Verbeterde irrigatie kan worden aangevuld met andere waterbesparende opties (zie bijvoorbeeld de optie voor hergebruik van water om waterschaarste en bodemwatertekort tegen te gaan. Als hernieuwbare energiebronnen (bijvoorbeeld zonne-energiepompen) worden gebruikt om deze innovatieve irrigatiesystemen van stroom te voorzien, combineert waterbesparing ook met mitigatie van klimaatverandering.
Aanvullende details
Aanpassingsdetails
IPCC-categorieën
Structureel en fysiek: technologische optiesParticipatie van belanghebbenden
Belanghebbenden kunnen worden betrokken bij elke actie om irrigatiesystemen en -infrastructuren te reorganiseren, vanwege hun opmerkelijke sociale, economische en milieugevolgen. Niet alleen de belangrijkste actorenvan de landbouwsector moeten hierbij worden betrokken, maar ook die van de sectoren die met de landbouw concurreren om dezelfde watervoorraden. Mogelijke naburige industrieën kunnen worden betrokken bij de beveiliging van pompen op zonne-energie of bij investeringen in klimaatslimme technologieën. Gezien de positieve verwachte effecten op de watercyclus als geheel,wordt van milieuorganisaties en ngo'sverwacht dat zijproactief het gebruik van innovatieve systemen ter verbetering van deirrigatie aanmoedigen. Bewustmaking over overmatig watergebruik en duurzaam gebruik - met name in de landbouwsector - is van essentieel belang en kan leiden tot potentiële positieve effecten op landschapsniveau.
Succes en beperkende factoren
Zonder aanpassing van waterirrigatiepraktijken op bedrijfsniveauishet waarschijnlijk dat gewasfalen optreedt in gebieden die gevoelig zijn voor droogte, met name gezien de slechtste klimaatscenario’s. Wanneer irrigatiesystemenworden aangepast, kunnen landbouwbedrijvenveel beter voorbereid zijnop waterschaarste als gevolg van de klimaatverandering. Het functioneren van landschappen kan worden hersteld of ondersteund door hergebruik en opslag van water. Energie kan worden bespaard door efficiënte irrigatieplanning en -implementatie. Besparing van energie- en waterkosten is een van de grootste stimulansen die het gebruik van efficiënte irrigatiesystemen kunnen stimuleren. De energiekosten nemen toe en watertarieven, hoewel zeer variabel tussen verschillende landen, kunnen relevant zijn op bedrijfsniveau
Boeren zijn echter vaak terughoudend ominnovatieve managementpraktijken toe te passen, omdat elke verandering van de gebruikelijke praktijk kostbaar is en inspanning vereist. Gebrek aan kennis, technologische mogelijkheden of locatiespecifiek wetenschappelijk bewijs vormen ook belemmeringen. Systemen voor het toestaan van wateronttrekking en prijsstellingsmechanismen voor water in EU-landen bevatten veel vrijstellingen voor watergebruik in de landbouw. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB)financiert projecten en praktijken die naar verwachting het duurzame watergebruik zullen verbeteren. Erzijn echternog steeds weinig stimulansen beschikbaar voor landbouwers om efficiëntere technologieën toe te passen ( Speciaal verslag van de Europese Rekenkamer, 2021).
Kosten en baten
Waterprijzen en irrigatiekosten zijn zeer gevarieerd lokaal, elk met een ander tarief voor watergebruik. Sommigen betalen per hectare en krijgen onbeperkt watergebruik, sommigen betalen per volume dat uit de rivier wordt gepompt. Andere gemeenschappen brengen kosten in rekening per liter gebruik (Esteve et al., 2015). Daarom kan het gebruik van nieuwe efficiënte irrigatiesystemen die de totale hoeveelheid water die door landbouwers wordt gebruikt verminderen, verschillende gevolgen hebben voor de kostenbesparing, afhankelijk van de verschillende locaties. Pompen kunnen tussen de 3000-46000 euro kosten. Die kosten zijn afhankelijk van of ze diesel of elektrisch zijn en of de bewakingstools en schakelaars zijn inbegrepen. De pijpleiding kan variëren van 3,20-9,80 EUR/m voor draagbare buizen of 5,70-18,50 EUR/m voor ondergrondse buizen, afhankelijk van de diameter (DG ENV, 2012).
De aanpassingsmaatregelen voor irrigatie tonen voordelen in alle gebieden met een hoog landbouwaandeel in het gebruik van zoet water. De voordelen kunnen alleen worden gerealiseerd als het geconserveerde water wordt opgeslagen voor efficiënt en klimaatslim gebruik (d.w.z. droge dagen, met efficiënte irrigatiemethoden).
De toepassing van beste beheerspraktijken op het gebied van irrigatie gaat vaak gepaard met educatieve programma’s voor landbouwers,waardoor hun kennis en bewustzijn inzake klimaatverandering worden verbeterd.
Verbeterde irrigatiesystemen die efficiënt gebruik maken van waterbronnen minimaliseren de effecten op de hele watercyclus, met positieve effecten op het hele ecosysteem. Energiebesparing en de vermindering van broeikasgasemissies zijn andere voordelen, vooral als het energie-efficiënte systeem wordt gecombineerd met het gebruik van zonnepompen.
Juridische aspecten
Het GLB van de EUvoorziet in subsidies voor irrigatieaanpassingsmaatregelen waarbij duurzaam water wordt gebruikt. Sommige maatregelen zijn verplicht voor landbouwers, terwijl andere afhankelijk zijn van de vrijwillige deelname van landbouwers. Bovendien zijn zowel de kaderrichtlijn watervan de EU als hetrandvoorwaardenmechanisme van hetGLB (d.w.z. betalingen die afhankelijk zijn van milieuverplichtingen)bedoeld om de Europese oppervlakte- en grondwaterlichamen te beschermen.
HetGLBkan bijdragentot efficiëntere irrigatiesystemen en een beter waterbeheer op landbouwgrond. Voorbeelden van ondersteunde acties zijn maatregelen voor kennis- en informatieoverdracht en acties voor investeringen in fysieke activa, zoals infrastructuur voor de levering en besparing van water.
Implementatie tijd
Met de juiste technologie, opleiding en middelen kunnen maatregelen voor irrigatieaanpassing relatief snel worden uitgevoerd (2-5 jaar). Dit kan een aantal lokale structurele veranderingen vereisen.
Levensduur
De levensduur varieert tussen 5 en 15 jaar, afhankelijk van de specific-maat. De efficiëntie op lange termijnvan deze optie omhet hoofd te bieden aan waterschaarste in de landbouwsector hangt ook af van de ernst vande klimaatverandering die in de Europeseregio's zal worden ervaren.
Referentie-informatie
Websites:
Referenties:
Esteve, P. et al. (2015) “A hydro-economic model for the assessment of climate change impacts and adaptation in irrigated agriculture”, Ecological Economics, 120, blz. 49-58. doi:https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2015.09.017.
Grafton R. Q. et al. (2018) “The paradox of irrigation efficiency”, Science , 361(6404), blz. 748–750. doi:10.1126/science.aat9314.
Iglesias, A. en Garrote, L. (2015) “Adaptation strategies for agricultural water management under climate change in Europe”, Agricultural Water Management, 155, blz. 113-124. doi:https://doi.org/10.1016/j.agwat.2015.03.014.
Masseroni, D. et al. (2018) “Evaluating performances of the first automatic system for paddy irrigation in Europe”, Agricultural Water Management, 201, blz. 58–69. doi:10.1016/j.agwat.2017.12.019.
Singh, C., Ford, J., Ley, D. et al. Beoordeling van de haalbaarheid van aanpassingsopties: methodologische vooruitgang en richtingen voor onderzoek en praktijk op het gebied van klimaatadaptatie. Klimaatverandering 162, 255–277 (2020). https://doi-org.ezproxy.library.wur.nl/10.1007/s10584-020-02762-x
Gepubliceerd in Climate-ADAPT: Apr 17, 2025
Language preference detected
Do you want to see the page translated into ?