Giardiasis

Giardiasis (ook bekend als lamblia dysenterie of lambliose) is een infectieuze diarreeziekte veroorzaakt door de parasiet Giardia lamblia. Giardiasis is de meest gemelde parasitaire door voedsel en water overgedragen ziekte in Europa (ECDC, 2014-2022; Leitsch, 2015). De ziekte wordt nog steeds onvoldoende herkend en ondergerapporteerd met een geschatte incidentie die 4 tot 100 keer hoger is dan de werkelijke casusrapporten (Huang and White, 2006). Stijgende temperaturen en meer extreme gebeurtenissen in verband met klimaatverandering zullen naar verwachting het aantal gevallen van giardiasis doen toenemen.

Meldingspercentage van Giardiasis (kaart) en gemelde gevallen (grafiek) in Europa

_{Bron: ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (atlas van surveillance van infectieziekten)}

_{Opmerkingen: Kaart en grafiek tonen gegevens voor de EER-lidstaten. De grenzen en namen op deze kaart impliceren geen officiële goedkeuring of aanvaarding door de Europese Unie. De grenzen en namen op deze kaart impliceren geen officiële goedkeuring of aanvaarding door de Europese Unie. De ziekte moet op EU-niveau worden gemeld, maar de verslagperiode verschilt van land tot land. Wanneer landen nul gevallen melden, wordt het meldingspercentage op de kaart weergegeven als '0'. Wanneer landen in een bepaald jaar geen melding hebben gemaakt van de ziekte, is het percentage niet zichtbaar op de kaart en is het gelabeld als “niet-gerapporteerd” (laatst bijgewerkt in september 2024).}

Bron & transmissie

Giardia lamblia parasieten kunnen overleven in de dunne darm van mensen, wilde en gedomesticeerde zoogdieren. Voordat de microscopische parasieten in de ontlasting worden doorgegeven, worden ze ingekapseld in harde schelpen die cysten worden genoemd, waardoor ze maanden buiten het lichaam in koud water of aarde kunnen overleven. Een besmet persoon kan onopgemerkt Giardia-cysten dragen en andere mensen infecteren wanneer hygiënische praktijken ontoereikend zijn (Adam, 2001; Huang en wit, 2006).

De belangrijkste bronnen van infectie zijn verontreinigd water, voedsel, bodem of oppervlakken. Ziekte-uitbraken gebeuren vaak na consumptie van onbehandeld drinkwater of contact met verontreinigde waterbronnen tijdens recreatie. Bovendien komen infecties vaak voor in kinderdagverblijven of als gevolg van onhygiënische voedselbereidingspraktijken. Chlorering als waterbehandeling kan Giardia-cysten niet doden, vooral niet als het water koud is (Stuart et al., 2003; Thomson, 2011). In Europa is ongeveer 35 % van de bevestigde gevallen reisgerelateerd (ECDC, 2023).

Gezondheidseffecten

Gezondheidseffecten variëren van asymptomatisch tot ernstige chronische diarree. Meer Giardia-cysten in het lichaam van de patiënt veroorzaken ernstigere infecties omdat de parasieten essentiële voedingsstoffen van de gastheer gebruiken. Meestal resulteert de ziekte in buik- en maagkrampen, misselijkheid, braken en diarree met een ernstig opgeblazen gevoel. De diarree is waterig of zelfs schuimend en de symptomen duren enkele weken. Als het vochtverlies erg hoog is, kan dit leiden tot uitdroging. Wanneer onbehandeld, kan giardiasis een zeer lastig en langdurig verloop hebben. Giardiasis is meestal niet levensbedreigend, behalve voor personen met een slechte gezondheid, ondervoed of met een zwak immuunsysteem (Carmena, 2010).

Morbiditeit & mortaliteit

In de EER-lidstaten (met uitzondering van Denemarken, Frankrijk, Italië, Liechtenstein, Nederland, Zwitserland en Turkije wegens het ontbreken van gegevens) in de periode 2007-2022:

• 213.156 bevestigde infecties tussen 2007-2023.
• Meldingspercentage van 4,08 gevallen per 100 000 inwoners in 2022
• Weinig kans op ziekenhuisopname[1]
• 12 doden
• Stabiele trend sinds 2015. Het aantal gevallen is in 2020 gedaald, mogelijk als gevolg van COVID-19-beperkingen en onderrapportage. In 2021 steeg het aantal zaken opnieuw, aanzienlijk boven het niveau van de periode 2015-2019. In 2023 werden zes sterfgevallen geregistreerd.

(ECDC, 2014-2022; ECDC, 2023)

Verdeling over de bevolking

• Leeftijdsgroep met de hoogste incidentie van ziekten in Europa: 0-4 jaar oud (ECDC, 2014-2022)
• Groepen die risico lopen op een ernstig ziekteverloop: Kinderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem
• Groepen met een hoger risico op infectie: mensen die wonen of werken in gebieden met slechte sanitaire voorzieningen of kinderdagverblijven (Huang and White, 2006)

Klimaatgevoeligheid

Klimatologische geschiktheid

Giardia-parasieten kunnen temperaturen tot -4 ° C overleven. De parasieten lijden echter aan temperaturen boven 23 ° C en pH-niveaus boven 7,1 (Thompson, 2011).

Seizoensgebondenheid

In Europa is er geen duidelijk seizoenspatroon, hoewel er tussen augustus en oktober vaak een hoger aantal gevallen wordt gemeld (ECDC, 2014-2022).

Gevolgen van klimaatverandering

Giardiasis gevallen nemen toe met stijgende temperaturen en meer extreme gebeurtenissen. De parasitaire Giardia-belasting wordt vaak versterkt bij dieren zoals ratten of bevers. Intensievere en frequentere hevige regenval in verband met klimaatverandering kan de Giardia-concentraties in waterlichamen verhogen, vandaar het infectierisico (Rupasinghe et al., 2022). Overstromingen kunnen leiden tot verontreiniging van natuurlijke waterbronnen wanneer Giardia-cysten afkomstig van mest uit velden spoelen. Hetzelfde kan gebeuren wanneer de capaciteit van rioleringssystemen wordt overschreden. Droogte daarentegen kan pathogene concentraties verhogen tot schadelijke niveaus (Semenza en Menne, 2009) of lage stromen veroorzaken waardoor de Giardia-parasiet zich in de modder of het zand vestigt (Patz et al., 2000).

Preventie & Behandeling

Preventie

• Verbeterde sanitaire voorzieningen
• Filtratie van drinkwater en recreatief water
• Goed omgaan met voedsel en water om kruisbesmetting te voorkomen
• Bewustmaking over de overdracht van ziekten, persoonlijke en openbare hygiëne en het in quarantaine plaatsen van besmette personen

Behandeling

• Rehydratie en elektrolytenvervanging
• Geneesmiddelen met Nitazoxanide

Referenties

Adam, R. D., 2001, Biology of Giardia lamblia, Clinical Microbiology Reviews 14, lid 3, 447-475. https://doi.org/10.1128/CMR.14.3.447-475.2001

Carmena, D., 2010, Watergedragen transmissie van Cryptosporidium en Giardia: opsporing, bewaking en gevolgen voor de volksgezondheid, in: Méndez-Vilas, A. (ed.), Current Research, Technology and Education Topics in Applied Microbiology and Microbial Biotechnology, blz. 3-14.

ECDC, 2014-2022, jaarlijkse epidemiologische verslagen voor 2012-2019 – Giardiasis (lambliasis). Beschikbaar op https://www.ecdc.europa.eu/en/giardiasis. Laatst geraadpleegd in augustus 2023.

ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases. Beschikbaar op https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Voor het laatst geraadpleegd in september 2024.

Huang, D. B., en White, A. C., 2006, Een bijgewerkte beoordeling van Cryptosporidium en Giardia. Gastro-enterologieklinieken van Noord-Amerika 35(2), 291-314. https://doi.org/10.1016/j.gtc.2006.03.006

Leitsch, D., 2015, Drugresistentie in de microaerofiele parasiet Giardia lamblia. Huidige verslagen over tropische geneeskunde 2(3), 128-135. https://doi.org/10.1007/s40475-015-0051-1

Patz, J. A., et al., 2000, Effecten van milieuverandering op opkomende parasitaire ziekten. Internationaal tijdschrift voor parasitologie 30(12-13), 1395-1405. https://doi.org/10.1016/S0020-7519(00)00141-7

Rupasinghe, R., et al., 2022, Klimaatverandering en zoönosen: Een overzicht van de huidige status, kennislacunes en toekomstige trends, Acta Tropica 226, 106225. https://doi.org/10.1016/j.actatropica.2021.106225

Semenza, J. C., en Menne, B., 2009, Climate change and infectious diseases in Europe, The Lancet Infectious Diseases 9, lid 6, 365-375. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(09)70104-5https://doi.org/10.1016/S1473-3099(09)70104-5

Stuart, J. M., et al., 2003, Risicofactoren voor sporadische giardiasis: Een case-controlstudie in het zuidwesten van Engeland, Emerging Infectious Diseases 9, lid 2, 229-233. https://doi.org/10.3201/eid0902.01048

Thompson, R. C. A., 2011, Giardia-infecties, in: Palmer, S.R. et al. (Eds), Oxford Tekstboek van Zoönosen: Biologie, klinische praktijk en volksgezondheid, 2e editie, blz. 522-535, Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/med/9780198570028.003.0052

[1] Hospitalisatiekans wordt gelabeld als laag, matig of hoog wanneer respectievelijk < 25%, 25-75% of > 75% van de gevallen in het ziekenhuis worden opgenomen.