Gezondheidsaspecten in de verslaglegging over aanpassing in het kader van de governanceverordening (2023)

In maart 2023 hebben de EU-lidstaten voor de tweede keer verslag uitgebracht over hun nationale aanpassingsmaatregelen in het kader van de verordening inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie (artikel 19). Niet-EU EER-lidstaten werd verzocht op vrijwillige basis soortgelijke informatie te verstrekken. Deze webpagina bevat de belangrijkste gezondheidsaspecten van de gerapporteerde aanpassingsinformatie. Uittreksels over gezondheid uit de rapportage van de afzonderlijke landen zijn beschikbaar via landenprofielen op het gebied van klimaat en gezondheid.

Kernboodschappen

• In 2023 werd gezondheid gerapporteerd als de sector die het zwaarst wordt getroffen door de gevolgen van de klimaatverandering.

• De meeste beoordelingen van de risico's en kwetsbaarheden op het gebied van klimaatverandering wijzen op een hoog risico op mogelijke toekomstige gevolgen binnen de gezondheidssector. 

• Kwetsbare bevolkingsgroepen worden als onevenredig zwaar getroffen door klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s. 

• De proactieve maatregelen die de landen hebben genomen om de gevolgen van de klimaatverandering voor de gezondheidssector aan te pakken, omvatten het opzetten van een gezamenlijke governancestructuur, opleidings- en onderwijsprogramma’s voor gezondheidswerkers, bewustmaking en de invoering van systemen voor vroegtijdige waarschuwing. 

In 2023 werd gezondheid gerapporteerd als de sector die het zwaarst wordt getroffen door de gevolgen van de klimaatverandering 

In het kader van de landenrapportage 2023 meldden de Europese landen dat gezondheid de sector was die het zwaarst werd getroffen door de gevolgen van de klimaatverandering. Tegelijkertijd wijzen Europese nationale en regionale strategieën, plannen en kaders op gezondheid als een prioritaire sector voor aanpassing aan de klimaatverandering. Dit wijst op een wijdverbreide erkenning onder Europese landen van de gevolgen van de klimaatverandering voor de menselijke gezondheid en de dringende noodzaak om de gezondheidszorg voor te bereiden op een betere reactie op de gevolgen van de klimaatverandering.

In 2023 gerapporteerde belangrijke getroffen sectoren. Bron: EER, 2023

De meeste landen meldden een hoog risico op mogelijke toekomstige effecten.

De belangrijkste aanpak voor het identificeren van de gevolgen van klimaatverandering in heel Europa is door middel van een beoordeling van het risico op en de kwetsbaarheid van klimaatverandering (CCRVA), waarin gegevens over klimaatgevaren, kwetsbare sectoren, infrastructuur en demografie worden geïntegreerd om het risiconiveau van gevaren in verband met klimaatverandering vast te stellen. Veel landen in heel Europa meldden dat zij nationale, lokale en sectorspecifieke CCRVA’s uitvoeren, onder meer door specifieke risico’s en kwetsbaarheden voor de volksgezondheid en de gezondheidssector te onderzoeken.

Meer dan een derde van de landen meldde een hoog niveau van waargenomen effecten van klimaatverandering, waaronder veranderingen in de frequentie en omvang van gebeurtenissen, een hoge waarschijnlijkheid van blootstelling aan toekomstige klimaatgerelateerde gevaren en een hoge mate van kwetsbaarheid. De meeste landen meldden ook dat hun gezondheidssector een middelgroot of hoog risico loopt op toekomstige gevolgen van klimaatverandering. Kroatië, Hongarije, Letland, Portugal, en Slowakije maakten melding van grote bezorgdheid in alle vier de categorieën. Enkele van de belangrijkste klimaatgerelateerde gezondheidsrisico's die door CCRVA zijn geïdentificeerd, zijn uitbraken van infectieziekten, hittestress, droogte, overstromingen en de verspreiding van allergenen.

Landenrapportage over de gevolgen van klimaatverandering voor de gezondheidssector.

Bron: Verordening inzake de governance van de energie-unie en de klimaatactie 2023 Rapportage

Kwetsbare bevolkingsgroepen worden onevenredig zwaar getroffen door klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s.

CCRVA's zijn ook gebruikt om vast te stellen hoe verschillende demografische groepen anders zullen worden beïnvloed door klimaatgerelateerde gezondheidsrisico's. In heel Europa wordt steeds meer erkend dat de gevolgen van de klimaatverandering niet in gelijke mate zullen worden gevoeld. Kwetsbare bevolkingsgroepen, waaronder ouderen, kinderen, mensen met een handicap, medische randvoorwaarden of mensen die in armoede leven, zullen de gevolgen van de klimaatverandering anders ervaren dan leden van de samenleving die zonder gezondheidsuitdagingen leven en toegang hebben tot de instrumenten en middelen die nodig zijn om zich aan te passen aan klimaatgerelateerde gevolgen. Kwetsbare bevolkingsgroepen zijn vaak meer blootgesteld aan de gevolgen van klimaatverandering en beschikken mogelijk niet over de nodige middelen om adequaat te reageren op klimaatgerelateerde risico’s of deze te beperken.

Deze aanpak stelt beleidsmakers in staat gerichte strategieën te ontwikkelen om kwetsbare bevolkingsgroepen te beschermen tegen klimaatgerelateerde gevaren en risico’s voor de volksgezondheid. Enkele van de belangrijkste maatregelen die zijn genomen om de bevolking te beschermen tegen door het klimaat veroorzaakte gezondheidsrisico's zijn de implementatie van surveillance- en vroegtijdige waarschuwingssystemen, gemeenschapsbereik en sensibilisering voor klimaatgerelateerde gevaren, verbeterde openbare infrastructuur, waaronder blauwgroene infrastructuur om stedelijke overstromings- en hitterisico's aan te pakken, openbare waterfonteinen en de introductie van koelcentra.

Landen in heel Europa nemen proactieve maatregelen om de gevolgen van de klimaatverandering voor de gezondheidssector aan te pakken.

Europese landen plannen en implementeren aanpassingsmaatregelen die rekening houden met de gevolgen van klimaatverandering voor de menselijke gezondheid. De landen, bijvoorbeeld Kroatië, Cyprus, Tsjechië, Denemarken, Duitsland of Portugal, brengen verslag uit over samenwerking via werkgroepen, commissies en andere bestuursstructuren die overheidsinstanties en andere belanghebbenden die zich bezighouden met gezondheid en klimaatverandering samenbrengen en streven naar meer beleidsintegratie.

In landen als Ierland, Finland en Zweden zijn sectorale plannen voor de aanpassing aan de gezondheid ontwikkeld. Bovendien zijn in Oostenrijk en Bulgarije klimaatgerelateerde onderwerpen geïntegreerd in het curriculum en de permanente educatie van zorgverleners, waaronder artsen, verpleegkundigen en andere beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg. Het doel hiervan is om gezondheidswerkers beter in staat te stellen te reageren op klimaatgerelateerde gezondheidseffecten en deze te behandelen, en te reageren op nieuwe en opkomende klimaatgerelateerde gezondheidsuitdagingen.

Veel landen, waaronder Oostenrijk, Bulgarije, Cyprus, Duitsland en Polen, hebben programma’s uitgevoerd om het publiek bewuster te maken van de gevolgen van klimaatverandering voor de gezondheid, onder meer om de persoonlijke paraatheid thuis te verbeteren. Verscheidene landen hebben ook monitoring- en vroegtijdige waarschuwingssystemen ingevoerd om het publiek, werkgevers en de gezondheidssector te waarschuwen voor mogelijke gevolgen en noodsituaties in verband met de klimaatverandering. Systemen voor vroegtijdige waarschuwing zijn ontworpen om autoriteiten te waarschuwen voor overstromingsrisico's, extreme temperaturen, allergenen of de aanwezigheid van ziekteverwekkers of infectieziekten, zodat er tijd is voor een proactieve reactie. In sommige rechtsgebieden informeren systemen voor vroegtijdige waarschuwing wanneer koelcentra moeten worden geopend, mensen die in overstromingszones wonen moeten worden geëvacueerd of recreatieve zwemplekken moeten worden gesloten vanwege de aanwezigheid van bacteriën.  

Landenrapportage bevat voorbeelden van maatregelen die zijn genomen om verschillende klimaatrisico’s voor de gezondheid in woon-, werk- en zorgomgevingen aan te pakken

De meest genoemde voorbeelden van acties zijn gericht op het beheersen van de gezondheidsrisico’s van hoge temperaturen en het monitoren van infectieziekten (met name door vectoren overgedragen ziekten), gevolgd door het aanpakken van overstromingsgerelateerde gezondheidsproblemen.

In Duitsland is de integratie van risico’s van klimaatverandering voor de gezondheid aan de gang in de bepalingen inzake gezondheid en veiligheid op het werk.  In Finland worden bepalingen vastgesteld over factoren die verband houden met de temperatuur van woningen en die worden beïnvloed door het veranderende klimaat. In Oostenrijk ondersteunt het Guideline Heat Action Plan medische en zorginstellingen bij het ontwikkelen en opstellen van hun eigen warmteplannen.

De landen omvatten voorbeelden van aanpassingsplannen die gericht zijn op gezondheid op subnationaal niveau, bijvoorbeeld in Italië, Polen, Portugal, of Roemenië.

Meer informatie

Meer informatie is beschikbaar via het landenprofiel voor klimaat en gezondheid.