4.1 Valg av vurderingsramme for tilpasningshøve

For å mogleggjera ei god samanlikning av ulike tilpasningsalternativar og ein god kommunikasjon med og blant beslutningstakarar, må kvart tilpasningsalternativ (sjå trinn 3.2)vurderast ut frå avtalte kriterium. Det er mange kriterium som kan brukast til å vurdera eigna av moglege alternativ, til dømes effektivitet i å redusere sårbarheit, innverknad på berekraft eller kostnadar. Det tilrådast å samordna vurderinga av tilpasningsalternativar på tvers av eit breitt spekter av politiske, juridiske og institusjonelle aktørar for å auke synergiene og unngå tverrsektoriell feiltilpasning. Faktaark er ein nyttig metode for presentasjon av resultata.

Beslutningstakarar bør sikte på "vinn-vinn" (tilpasningstiltak som gjev det ønskte resultatet når det gjeld å minimere klimarisikoen eller utnytte potensielle høve, men har òg eit betydeleg bidrag til eit anna sosialt, miljømessig eller økonomisk mål) eller i det minste "ingen anger" (verdt uansett omfanget av framtidige klimaendringar vil vere) tilpasningsalternativar. Kvart alternativ må vurderast på to måtar: a) i kva grad alternativet vil bidra til å nå tilpasningsmålet og b) kva for verknader det vil få på breiare sosiale og miljømessige aspektar. Vurderinga bør fokusere på følgjande:

• Det hastar med klimafaren eller risikoen som alternativet tek sikte på å redusere. Nokre tilpasningstiltak vil vere eigna for gjennomføring på kort sikt for å handtere presserande risikoar eller høve. Andre vil krevja lang førebulse og planlegging.
• Yting mot generelle og breiare mål og unngåing av mistilpasning. Maladaptasjon refererer til ein situasjon når handlingar ikkje oppnår sine mål eller forårsaka biverknader som hindrar tilpasning andre stader eller i framtida. Til dømes kan det å byggja ein dike på éin stad føre til meir flaum på ein annan stad og kan visa seg å vera utilstrekkeleg beskyttelse for framtidas flaumnivå.
• Leveringsevne og gjennomførbarheit. Alternativ som scorar høgt på andre aspektar, men som er vanskelege å levere, føretrekkast ikkje alltid.
• implikasjonane for styring av tiltaket. Til dømes, tilpasning med og endringar i eksisterande styringsstrukturar, naudsyntheita av å etablere nye styringsstrukturar eller prosessar.
• Sosiale omsyn, dvs. lik beskyttelse mot klimafarar som følgje av eit gitt tilpasningsalternativ og dets innverknad på sosial inkludering og utjamning. Ulike tilpasningsalternativar fordeler fordelane ved tilpasning ulikt på tvers av samfunnet og forverrar eksisterande sosiale ulikheiter. Til dømes, å auke prisen på vatn for å fremje effektivitet som ei løysing for tørke, har potensial til uforholdsmessig å påverke låginntektsbustader, forverre ulikheita i regionen. Der det er mogleg, bør utbetringstiltak byggjast inn for å redusere negative sosiale konsekvensar. Alternativ som gjev tilleggs sosiale fordelar (som det ofte er tilfelle for grøne område) bør vurderast gunstig.
• Interessentar kan vera i stand til å samfinansiere eller arrangere finansiering gjennom eksisterande finansieringsstraumar. Alternativt kan EU, nasjonale styresmakter eller private investeringar vere tilgjengelege for å dekkje kostnadene ved gjennomføring (sjå trinn 1.5).
• Kostnader og fordelar. Ideelt sett bør ein full kost-nytte-analyse (CBA) utførast. På grunn av usikkerheita og dei langsiktige tilpasningsskalaene er imidlertid tradisjonell CBA ikkje alltid mogleg eller brukande. Viss ikkje-økonomiske fordelar og avvikande preferansar skal inkluderast i vurderinga, kan Multi-Criteria analyse gje meir heilskaplege vurderingsresultatar (sjå trinn 4.3).
• Miljøomsyn. Alternativa bør vurderast ut frå deira innverknad på miljøet, herunder deira bidrag til å forbetra eller forverre klimagassutslepp, vasskvalitet, jordkvalitet og biologisk mangfald. Direktivet om miljøkonsekvensanalyse (EIA) (direktiv 2014/52/EU) gjev eit rammeverk for å gjennomføre ei slik vurdering.

Tilpasning til klimaendringar er eit tverrgåande problem, som viss det implementerast ukoordinert innanfor separate sektorar og politikkområde, kan føre til negative gjensidige avvegar, avbryte kvarandre eller sakna moglegheitene til å bruke potensielle synergiar. For å betre samordninga og auke effektiviteten i tilpasningsplanlegginga og maksimere synergieffektane på tvers av sektorar, bør ei lang rekkje institusjonelle og sivile råka partar ideelt sett involveres i fastsetjinga av kriterium, vurderinga av tilpasningsalternativar og i den etterfølgjande prioriteringa (sjå trinn 4.3).

Resultata av vurderinga kan beskrivast i kortfatta alternativfaktaark, starta med opprettalsen av ein katalog (sjå trinn 3.1)som ikkje inneheld for mykje teknisk detalj, men gjev ei rask oversikt lett forstått av ikkje-ekspertar. Desse faktaarkane kan vere svært nyttige seinare for prioriteringsøvinga (sjå trinn 4.3). Opplysningar i faktaarka skal minst gjevast om følgjande punkter:

• Tilpasningsalternativbeskrivelse
• Kva klimapåverknad(er) gjer alternativet adresse
• Potensialet for å redusere sårbarheita for dei(n) identifiserte verknaden(e) av klimaendringane, effektiviteten, fleksibiliteten som om naudsynt skal oppgraderast eller nedgraderast
• Romleg omfang, visuell kartlegging
• Opplysningar om i kva grad det er behov for eller tilrådast deltaking frå råka partar, og kva type råka partar som bør involveres
• Suksess og avgrensande faktorar (basert på eiga erfaring eller andre tilfelle)
• Kostnader (gjennomføring og drift) og økonomiske fordelar uttrykt i monetære termar
• Sosiale og miljømessige fordelar eller ulemper, nødvendige utbetringstiltak
• Finansielle ressursar som krevst, investeringstid og finansieringskilder
• Tidsramme for planlegging og gjennomføring til fullt funksjonell, levetid
• Ansvar for gjennomføring og vedlikehald innanfor kommunens avdelingar eller andre institusjonar
• Samankoplingar med andre foreslåtte tilpasningsalternativar, utskiftbarheit, kombinabilitet
• Referanseopplysningar