Fiskeri- og havbruksdiversifisering

Med diversifisering av fiskerier og akvakultur meinast ei vesentleg endring i produksjonsaktiviteten, som følgje av endringar i tilgjengelegheita av fiskebestandar (for fiskerier) og/eller endringar i miljøtilstanden i det marine systemet drive av klimatiske og andre utfordringar. Diversifiseringsstrategiar inkluderer skifte mot alternative artar eller — i tilfelle akvakultur — nye genetiske stammar, samt til forvaltningspraksis som er meir eigna til endra tilhøve. Tilpasningsprosessen kan òg inkludere (mellombels eller permanent) initiativer for forretningsdiversifisering utanfor sektoren. Dette inkluderer utvikling av nye fiskerirelaterte aktivitetar (t.d. økoturisme med fiskefartøy) som gjev utfyllande inntektsskildar for operatørar og tiltak for å støtte miljøvern (t.d. samforvalting av marine beskytta område). Andre høve er å skifte frå fiskeri til akvakultur eller flytte frå marin akvakultur til innlandsoppdrett. Diversifisering er ein prosess som utførast av individuelle lokale produsentar eller betre av nettverk og samanslutningar av produsentar som har sterkare entreprenørskapsevne, og dreg nytte av tverrsektorielt samarbeid med andre relaterte verksemder (t.d. marknad, turisme) og frå støtte frå offentlege styresmakter.

For fiskerier omfattar tiltak tilpasning av tannhjul (nye berekraftige tannhjul eller fleksible tannhjul som kan fange forskjellige artar, betre tilpassa endra forhold, i forskjellige miljøar) og tilpasning av fartøy som kan forfølgje fiskeressursen på forskjellige stader, noko som aukar fiskarnes mobilitet etter kvart som fiskebestandsfordelinga skiftar med endra havforhold.

For akvakultur kan endringar i kultiverte artar og/eller ulike genetiske stammar bidra til å redusere sårbarheita til sektoren for klimaendringar, og skifte mot meir klimarobuste organismar som veks betre under endra forhold. Til dømes vil saltvassinntrenging og stormflod favorisere oppdrett av brakkvatn og euryhaline artar, medan høge vasstemperaturar og turbiditet kan favorisere artar som toler lågt oppløyst oksygennivå. Andre endringar i akvakulturpraksis har i aukande grad vorte fremja for å forbetra miljøprestasjonen, produktiviteten og lønsemda i akvakulturproduksjonen, noko som resulterer i positive effektar på begrensning og tilpasning til klimaendringar, sjølv når klimaendringar ikkje er eksplisitt inkludert blant hovuddrivarane. Døme på dette er resirkulerande akvakultursystemer, integrert multitrofisk akvakultur og offshore akvakultur som gjev ytterlegare høve for bruk av nye artar eller stammar i akvakultur. Risikobasert sonering og lokalisering av akvakultur, herunder risiko frå klimavariasjonar og endringar, kan støtte diversifisering når nye produksjonsområde er i ferd med å bli utforska, og unngå økonomiske tap frå val som ikkje tek omsyn til alle bekymringar og risikoar. Aquaculture diversifisering var omfanget av ein FAO Technical Workshop heldt i Roma i juni 2016 framheva si rolle for å gje motstandskraft i møte med eit forandrande klima og andre eksterne drivarar, og legg til økonomisk, sosial og økologisk forsikring til akvakultursystemer.

Det er svært viktig at diversifiseringstiltaka ikkje aukar fiskeinnsatsen og er i samsvar med måla fastsett i den felles fiskeripolitikken, som arbeider for berekraftige fiskerier samt bevaring av fiskebestandar og marine ressursar. I alle fall bør diversifisering av fanga eller dyrka artar følgje vitskapsbaserte vurderingar om økosystemhelse, biotryggleik og biotryggleik, samt omfattande økonomiske og sosiale studiar. Vidare må diversifisering av produkter og systemer ikkje føre til større sårbarheit i sektoren på mellomlang sikt for å oppnå fordelar på kort sikt. Ikkje-berekraftig praksis, til dømes fiske utover berekraftsgrenser eller på ny stad utan berekraftssikringar eller utan berekraftige tannhjul, er døme på mistilpasningsresponsar på utfordringane som følgje av klima og andre endringar, med langsiktige skadelege konsekvensar for bestandar og marine økosystemar.

Diversifisering av produkter frå havbruk og fiskeri inneber òg diversifisering av marknader som skal tilpasse seg utfordringar og høve som følgje av klimaendringar. I denne samanheng omfattar tiltak tiltak som har som mål å auke forbrukaranes oppfatting av fiskeprodukter med eit berekraftig merke og å endre forbrukaranes atferd. Forbrukaranes etterspørsel etter alternative artar bør oppmuntrast, og salet av fangstar av nye artar bør fremjast, noko som også er eit resultat av case-studiar som er utvikla innanfor ClimeFish finansiert av Horisont 2020 (t.d. fiskerier i Adriahavet, fiskerier vest for Skottland).

Alle diversifiseringsaktivitetar som inngår i dette alternativet, bør bidra til å avlaste presset på overutnytta fiskebestandar og støtte overgangen til nye forretningsmoglegheiter som er avhengige av mindre sårbare ressursar. I samband med dette viser resultater frå det Horisont 2020-finansierte Muses-prosjektet, som har som mål å utforske moglegheitene for fleirbruk i europeiske hav, flere døme på diversifisering av fiskeria mot økoturismerelaterte aktivitetar, bidra til å redusere fiskepresset, fremje berekraftig fiskepraksis og gje utfyllande inntektsskildar for fiskarar.

Fiskarar og akvakulturoperatørar, spesielt gruppert i samvirkelag, er dei viktigaste aktørane for diversifisering som òg kan dra nytte av anna kommersiell verksemd (prosessindustri, marknadsføringsorganisasjonar) og frå forbrukarforeiningar for å oppnå gjensidig avtalte mål. Offentlege styresmakter, som beslutningstakarar og regulatorar, som lokalt implementerer europeisk og nasjonal politikk og frigjer lisensar for nye aktivitetar, kan ha ei viktig rolle, noko som gjer det mogleg og meir fleksibelt prosessen med diversifisering.

Bruk av tannhjul og fartøy tilpassa fangst av ulike artar og/eller i ulike habitatar kan krevje større fartøy for lengre turar og betydelege investeringar i tannhjulsutvikling. Lengre reiser og lengre tid til sjøs betyr òg høgare kostnadar for drivstoff og mannskapsløn og auka eksponering for risiko. I denne samanheng bør det utviklast ein ny praksis som tek omsyn til prinsippa for ei berekraftig utvikling fastsett i den felles fiskeripolitikken, og som ikkje bør føre til overbeskatning av fiskebestandar.

Tilgang til kapital og kostnadar for nye fartøy er eit kritisk problem, spesielt for mindre bedrifter, medan det ikkje eingong er mogleg å skifte utstyr for høgt spesialiserte fartøy som stråletrålarar. Vidare kan endra fiskefelt føre fartøy inn i farvatnet i andre land, og dermed krevje fiskeavtalar og grenseoverskridande forvalting for kvotefordeling.

For akvakultur er kostnadene ved å utvikle teknikkar for oppdrett av nye artar og tida som krevst for å bringe desse artane til marknaden, betydelege begrensningar, samt lovgivings- og forvaltingsavgrensningar som hindrar endringar og fleksibilitet.

Generelt kan forskingsutvikling og teknologiske nyvinningar, også oppmuntra av offentlege investeringar, bidra til å finne alternative artar, klimatilpassa stammar og nye oppdretts- eller haustesystemar, som reduserer kjenslevartheita for klimaendringar. For diversifisering i akvakultur, spesielt inn i ny produksjonsteknologi og nye geografiske område, er viktige suksessfaktorar representert ved eigna lovråderettar og moglegvis insentiver som oppmuntrar til teknologisk utvikling og forretningsendringar.

Informasjonskampanjar og utdanningsaktivitetar kan bidra til atferdsendringar av forbrukarar, opne marknader for nye artar. Opplæringsinitiativar for fiskarar og akvakulturoperatørar kan òg favorisere diversifiseringsprosessen, og oppmuntre til nye forretningsmoglegheiter, inkludert dei som er relaterte til turisme.

Informasjon om kostnadar manglar generelt i eksisterande døme på tilpasning, også med tanke på at det er lite prov på diversifiseringsinitiativar som for tida brukast som svar på klimaendringar. Kostnadane forventast å vere svært variable, med tanke på dei ulike diversifiseringsmoglegheitene som inngår i dette tilpasningsalternativet. Investeringskostnader for å endre produkter og systemer rapporterast som store tilpasningsbegrensningar, særleg for små bedrifter.

Innanfor EUs felles fiskeripolitikk støttar Det europeiske havbruks-, fiskeri-og havbruksfond (EMFAF) dei europeiske fiskeri- og havbrukssektorane mot meir berekraftig fiskepraksis, og kystsamfunn i å diversifisere sine økonomiar. Sjølv om EMFAF ikkje er spesielt knytt til klimaendringar, støttar EMFAF (i samsvar med prioritet 3 i EMFAF-forskrifta) samfunnsleidde lokale utviklingsstrategiar retta mot diversifisering av lokalsamfunn (artikkel 30). I samsvar med Kommisjonens arbeidsdokument om prinsipper og anbefalingar for integrering av klimatilpasningshensyn under EMFFs driftsprogram (SWD(2013) 299 endeleg) kan dette føre til at presset på fiskebestandane reduserast og at bedriftene blir meir motstandsdyktige mot noverande og forventa endringar i klimatilhøva.

Informasjon om tidsrammer knytte til tilpasningsstrategiar og evalueringar av suksess i fiskeri- og havbrukssektoren manglar ofte. Meir forsking er naudsynt for å vurdera tid for tilpasning. Tid avheng òg av ulike typar tiltak og varierer frå planlagde tilpasningstiltak (som involverer styring, lovgiving og politikkendring) og reaktiv tilpasning, inkludert autonom oppgradering av fiske- og havbrukssystemer som svar på klimavariabilitet.