«Mückenatlas» Eit borgarvitskapsprosjekt for myggovervaking i Tyskland

Mygg er ein av vektorane som potensielt kan overføra vektorborne sjukdomsmiddel, dvs. patogenar som overførast mellom dyr (vertebratar) og menneske ved bit av infiserte leddyr. Myggborne sjukdommar har fått merksemd over heile Europa, då tilfelle og utbrot av Dengue, Chikungunya og West Nile i aukande grad har vorte registrert i Sør-Europa sidan slutten av 2000-talet (Englar eit al., 2013; Schaffner eit al., 2013 (engelsk).

I tillegg til intensivert internasjonal handel, der invasive artar importerast ved langtransport, er verknadene av klimaendringar, som stigande temperaturar og auka nedbør i enkelte område, identifisert som faktorar som bidreg til førekomsten av myggvektorartane (European Centre for Disease Prevention and Control [ECDC]; Vektorborne sjukdommar). Klimaendringar kan forlenga overføringsperiodane på stader der vektorborne sjukdommar allereie er til stades, og kan forbetra klimatisk eignethet for invasive myggartar i område som tidlegare var mindre eigna.

Aedes albopictus (asiatisk tigermygg), ein av dei mest utbreite invasive artane, fungerer som ein vektor for dengue, chikungunya og zika-virus (Paz, 2021). For denne arten forventast forbetra klimatisk eignethet for Sentral-Europa og Balkan-regionen, medan tørrare forhold i område som Spania og Portugal kan redusere klimatisk eignethet på lang sikt (Semenza og Suk, 2018).

Effektane av klimaendringar på populasjonen av Aedes japonicus (asiatisk bush mygg), ein annan framtredande invasiv art som spesielt kan spreie West Nile Virus og Zika virus, er mindre klar. Likevel føreslår nokre forskarar ein framleis høg eignethet av område i Tyskland i framtida (Kerkow eit al., 2019). Spesielt Sør-Tyskland forventast å bli svært eigna for denne myggarten og kan vere ein av dei få regionane der både Ae. albopictus og Ae. japonicus kunne eksistere saman (Cunze eit al. 2016).

Ifølgje nyare tal frå ECDC og EFSA (2021) er Tyskland for tida det nordlegaste landet i Europa med flere etablerte populasjonar av Aedes mygg, som inkluderer Aedes albopictus og Aedes japonicus. Dei første tilfella av West Nile Virus, som primært vart spreidd av nokre av Tysklands innfødde myggartar, vart registrert blant fuglar og hestar i 2018, og flere menneskelege tilfelle vart rapportert i 2019 og 2020, hovudsakleg i Tysklands austlege delar (Ziegler eit al., 2019; 2020, Pietsch eit al., 2020 (engelsk).

På denne bakgrunn er overvåkinga av førekomsten av invasive artar som kan spreie sjukdomsframkallande stoff ytterlegare, viktig, særleg i område med risiko for import, ytterlegare utviding av eksisterande populasjonar og overføring av patogenar (ECDC, 2012). Men som innfødde mygg kan òg spele ei rolle i overføring, må dei overvakast òg (ECDC, 2014). Over heile Europa er det sett opp overvåkingstiltak for å bidra til (tidleg) påvising av myggpopulasjonar, eliminering og førebygging av framtidig etablering (National Expert Commission “Mosquitoes as Vectors of Disease Agents”, 2016). Innsatsen er imidlertid ikkje integrert, og ekspertisen og erfaringa med overvåking og kontroll av smitteberarar bør styrkast for å førebu framtidige utfordringar (ECDC, 2021). EFSA og ECDC, 2021b).

Framveksten og gjenoppblomstringa av myggborne sjukdommar i Sør-Europa tidleg på 2000-talet førte til offentleg økonomisk støtte til forskingsprosjekter om dette emnet i Tyskland. Dette inkluderte etableringa av eit myggovervåkingsprogram i 2011, som forfølgjer ei todelt tilnærming for å samle prøver, ved hjelp av både feller og borgardeltaking i det såkalla "Mückenatlas" -prosjektet. Sidan 2012 har prosjektet «Mückenatlas» hatt som mål å forbetra kunnskapen om kvar (og når i løpet av året) innfødde og invasive myggartar forekommer, og om deira respektive potensial som smitteberarar, for til slutt å støtte framtidige helserisikovurderinger i Tyskland.

«Mückenatlas» er eit døme på eit borgarvitskapsprosjekt, som har som mål å støtte systematisk feltarbeid utført av ekspertar, ved å samle inn myggprøvar over heile Tyskland. Innbyggjarane vert bede om å fange mygg (uskadet) i sine private omgivnadar, fryse dei, fylle ut eit tilhøyrande skjema og deretter legge dei til ein av dei to forskingsinstitusjonane som er involvert. Prosjektets nettside gjev interesserte rettleiing om innsamling og bidrag av myggprøvar, og korleis dei handsamast. Ved mottak identifiserer ekspertar dei innsende myggartar morfologisk (ved mikroskop) eller genetisk. Bidragsytarar får deretter detaljert informasjon om sine innleveringar. Viss barn deltek, og dette er angjeve i skjemaet, utstades eit spesielt sertifikat for dei.

Medan dei fleste bidraga til «Mückenatlas» refererer til innfødde mygg, har borgarvitskapsprosjektet òg bidrege til registrering av invasive myggartar. I 2013 vart det oppdaga ein betydeleg bestand av Ae. japonicus i den nordtyske byen Hannover, takka vere eit tidlegare bidrag til «Mückenatlas», ettersom området sannsynlegvis ikkje ville ha vore ansett som ein region for spreiing av denne arten . Det er antyda at bidrag til «Mückenatlas» har spegla spreiinga av Tysklands noverande kjende Ae. japonicus-bestandar, noko som indikerer at eit slikt borgarvitskapleg prosjekt med hell kan bidra til å avdekke endringar i myggførekomstar og hjelp til planlegginga av målretta feltovervåkingstiltak . Dei første bidraga frå Ae. albopictus til atlaset i 2014 førte òg til oppdaginga av ein lokalt hekkande folkesetnad i Sør-Tyskland. Nesten alle kjende populasjonar av Aedes albopictus har vorte oppdaga etter meldingar frå borgarar, mellom anna gjennom bidrag til atlaset.

Lokale kommunar der desse myggane oppstod vart deretter varsla for å indusere kontrolltiltak, noko som viser at Mückenatlas kan fungere som eit verdifullt varslingssystem. I minst to tilfelle har tidleg varsling ført til eliminering av populasjonar. Data om både innfødde og invasive artar, plassering og fangstdato registrerast deretter i den tyske nasjonale myggdatabasen CULBASE og brukast til å kartleggje fordelinga av myggpopulasjonar over heile landet. I framtida vil databasen gje informasjon til forskarar og beslutningstakarar for å legge til rette for modellering, risikovurderingar og handtering av myggborne sjukdommar.

Funn på Ae. albopictus rapporterast i tillegg til statlege kontorer for infeksjonssjukdomsepidemiologi som vidaresendar dei rapporterte dataa til dei respektive helseavdelingane, ECDC, samt til den tyske nasjonale ekspertkommisjonen «Mosquitoes as Vectors of Disease Agents».Mückenatlas har vore knytt til og bidrege til to større forskingsprosjekter. Mellom 2015 og 2018 registrerte eit overvåkingsprosjekt («Culiciden/Steckmücken Monitoring in Deutschland») drive av seks forskingsinstitusjonar over heile Tyskland den geografiske og sesongmessige førekomsten av mygg samt potensielle patogenar. Ein del av dataa vart direkte levert av borgarvitskapsprosjektet. Det andre forskingsinitiativet («CuliFo»— «Culiciden Forschungsprojekt») undersøkte spesifikt kva for invasive og innfødde artar som er eigna til å overføra myggborne sjukdommar i Tyskland mellom 2015 og 2019.

Sjølve «Mückenatlas» var basert på formidlings- og mediekampanjar for å auke medvitet om prosjektet og auka deltakinga. Spesifikke handlingar omfatta pressemeldingar, avisartiklar, intervjuar for radio og TV, presentasjonar for publikum og brosjyrar.

«Mückenatlas» er eit samarbeid mellom Tysklands føderale forskingsinstitutt for dyrehelse (Friedrich-Loeffler-Institute [FLI]) og Leibniz senter for landbrukslandskapsforskning (ZALF) e.V.. Dei er ansvarlege for å identifisere myggen etter at borgarane har levert inn, drive feltforsking, lagring og spreiing av dei innsamla dataa. Fli er vidare vertskap for den nasjonale ekspertkommisjonen”Mosquitoes as Vectors of Disease Agents”, som har gjeve råd, rettleiing og anbefalingar om myggborne sjukdommar sidan 2019, spesielt med fokus på den asiatiske tigermyggen (Ae. albopictus).

Som ein borgarvitskapleg initiativ, folk som bur i heile Tyskland som deltek i prosjektet er ein avgjerande del av prosjektets suksess. Sidan starten i 2012 har meir enn 30000 deltakarar bidrege med meir enn 150000 myggprøvar. Media har bidrege til å auke medvitet om prosjektet.

Ei rekkje andre forskingsinstitusjonar, som Bernhard-Nocht-instituttet for tropisk medisin, var involvert i fellesprosjekta «CuliMo» og «CuliFo». Ulike forskarar har brukt «Mückenatlas» både som datakilde og som ein casestudie av borgarvitskap i myggovervaking i vitskaplege publikasjonar (t.d. Pernat eit al., 2021).

Det store talet på bidrag indikerer ein suksess for prosjektet, som har vorte eit”utmerket verktøy for storskala passiv myggovervaking” (Werner eit al., 2014) og eit”effektivt verktøy for datainnsamling” (Walther og Kampen, 2017). Dialogen mellom borgarar og forskarar som likeverdige, openheit, engasjement og relevans har vorte uttalt som avgjerande suksessfaktorar for «Mückenatlas», samt for kommunikasjon for borgarvitskapsprosjekter meir generelt. I tillegg til varierande myggførekomstar på grunn av sesong og geografi, har mediedekninga påverka talet på innsende bidrag .

Kombinasjonen av borgarar som datainnsamlarar, bidragande prøver utan tidlegare utvalsskjevheit, og forskarar som gjer kvalitetssikring ved å identifisere myggen, fører til høg kvalitet på data (Kampen eit al., 2015). Medan få mygg samla i konvensjonelle feller er større, er den geografiske fordelinga av borgarinnleveringar breiare og sannsynet for tilfeldige fangstar høgare, samanlikna med konvensjonelle feller. I tillegg er 66 % av mygg fanga i folks heim, og gjev difor forskarane prøver som ikkje er tilgjengelege gjennom det vanlege overvåkingsarbeidet (Pernat eit al., 2021a). Derfor bidreg denne borgarvitskaplege tilnærminga til å utvide kunnskapen om mygg i urbane område og i menneskelege bustader.

Som nettstaden «Mückenatlas» påpeiker, lærer innbyggjarane sjølv om det lokale biologiske mangfaldet og myggens økologi og biologi i omgivnadane. Ifølgje Nasjonal ekspertkommisjon”Mosquitoes as Vectors of Disease Agents” (2016) er innbyggjardeltaking og medvit nøkkelen til å bekjempe mygg, spesielt i bustadsområde. Sjølv om vitskapen har nytt godt av forbetra data, har «Mückenatlas» tent slike utdanningsføremål , med tanke på prosjektets medfølgjande mediekampanjar og tilbakemeldingar til bidragsytarar.

Likevel er det aspektar som kan sjåast på som avgrensande faktorar. På grunn av prøvene som sendast inn av ikkje-ekspertar, er til og med 25 % av bidraga andre insektar enn mygg (Walther og Kampen, 2017). Vidare kan dei innsende dataa vere partiske, t.d. med omsyn til geografisk fordeling eller individas preferansar for å fange invasive, «eksepsjonelle» artar (Pernat eit al., 2021a). Vidare, som alle borgarvitskapsprosjekter, er «Mückenatlas» avhengig av folks medvit om sin eksistens og vilje til enkeltpersonar til å delta og følgje prosedyrane for å fange myggen riktig. Mangelen på økonomisk refusjon av fraktkostnader (sjølv om ei mindre utgift for nokre) samt utskrift og utfylling av det naudsynte skjemaet kan avgrense kven som er i stand til å delta i prosjektet.

Forbundsdepartementet for mat og landbruk (BMEL) finansierte initiativet «Mückenatlas». Dei to tilhøyrande forskingsprosjekta («CuliMo» og «CuliFo») mottok kvar 2,2 millionar euro frå Forbundsdepartementet for mat og landbruk for å finansiere ulike overvåkings- og forskingsaktivitetar, inkludert aktivitetar knytte til Mückenatlas. Innanfor overvåkingsprosjektet («CuliMo») 2015 — 2018, som nærare bestemt nemnde «atlas» som delprosjekt, mottok FLI og ZALF høvesvis 735,768,00 EUR og 854,735,00 EUR. Kostnadar ved utsending av myggen til forskingsinstitusjonane dekkast av dei som deltek, det vil seie at dei ikkje refunderast av prosjektet. Deltakarane får vanlegvis ikkje økonomisk vederlag, men får informasjon om sine innsendingar etter analyse og kan registrerast som bidragsytarar på nettstaden «Mückenatlas», viss ønskeleg.

Overvåkingstiltak som overvakar mygg og patogenar (smittsame agens, t.d. eit virus som forårsaka ein sjukdom) er identifisert som kostnadseffektive måtar å handtere helserisikoen forbunde med myggborne sjukdommar (Englar eit al., 2013)— «både menneskelege og økonomiske kostnadar ved ein potensiell epidemi kan dekkast» (Semenza og Suk, 2018). Dermed kan den borgarvitskaplege tilnærminga til «Mückenatlas» gje ytterlegare kostnadssparande potensial samanlikna med andre overvåkingsmetodar. Den passive overvakingstilnærminga med borgardeltaking fører til kostnads-, tids- og arbeidsreduksjonar samanlikna med aktiv innsamling, til dømes ved å setja opp feller (Kampen eit al., 2015).

Fordelane med initiativet inkluderer, i tillegg til bidraget til den vitskaplege forskinga, auka borgarnes medvit om myggspreiinga, biologien og relaterte risikoar.

Den tyske regjeringa inkluderer menneskes helse som eit prioritert område i sin klimatilpasningsstrategi (2008) og har spesielt erkjent behovet for å setje i verk tiltak med omsyn til vektorborne sjukdommar i sin handlingsplan (2011). Overvåking av innfødde og invasive myggartar og deira potensial til å overføra sjukdomsmiddel er inkludert i dei angitte tiltaka. Som ein del av deira tilpasningsarbeid i helsesektoren informerte det tyske departementet for miljø, naturvern, nukleær sikkerheit og forbrukarvern publikum om helserisiko knytte til klimaendringar i ein 2020-publikasjon. Den nemner eksplisitt «Mückenatlas» som eit høve for borgarane til å støtte overvåking av mygg som kan bidra til spreiing av sjukdommar.

«Mückenatlas» starta i 2012, og sidan den gong har innbyggjarane bidrege til innhaldet. Bidrag kan sendast inn heile året, men varierer etter sesong, med flere prøver sendt om sommaren.

Data om mygg og vektorborne sjukdommar samlast kontinuerleg inn. «Mückenatlas» og CULBASE-databasen fungerer som informasjonslager som støttar tilpasningstiltak for helse på lang sikt. Den noverande finansieringsperioden for prosjektet avsluttast i slutten av 2022. Det foreliggar imidlertid planar om å forlenge og institusjonalisere prosjektet ved ZALF, som følgjer dømet frå FLI, der prosjektet har vore integrert i systematisk fellesovervåking sidan 2019.

Doreen Werner

Leibniz Centre for Agricultural Landscape Research (ZALF) e.V.
Müncheberg (Germany)
E-Mail: mueckenatlas@fli.de

Helge Kampen

Federal Research Institute for Animal Health:
Institut für Infektionsmedizin
Greifswald – Insel Riems (Germany)
E-Mail: mueckenatlas@fli.de

Kampen, H., Medlock, JM, Vaux, A., Koenraadt, C., van Vliet, A., Bartumeus, F., Oltra, A., Sousa, C.A., Chouin, S., Werner, D., 2015. Tilnærmingar til passiv myggovervaking i EU. Parasittar & amp; Vektorar 8, 9. https://doi.org/10.1186/s13071-014-0604-5

Kampen, H., Tews, BA, Werner, D., 2021. Første prov på West Nile Virus overvintring i mygg i Tyskland. Virus 13, 2463. https://doi.org/10.3390/v13122463

Kerkow, A., Wieland, R., Koban, M.B., Hölker, F., Jeschke, J.M., Werner, D., Kampen, H., 2019. Kva gjer den asiatiske bushmyggen Aedes japonicus japonicus føler seg komfortabel i Tyskland? Ei fuzzy modellering tilnærming. Parasittar & amp; Vektorar 12, 106. https://doi.org/10.1186/s13071-019-3368-0

Pernat, N., Kampen, H., Jeschke, JM, Werner, D., 2021a. Buzzing homes: bruk av borgarvitskapsdata for å utforske effekten av urbanisering på innandørs myggsamfunn. Insektar 12, 374. https://doi.org/10.3390/insekter12050374

Pernat, N., Kampen, H., Ruland, F., Jeschke, JM, Werner, D., 2021b. Drivarar av spatio-temporal variasjon i innsending av mygg til borgarvitskapsprosjektet «Mückenatlas». Vitskaplege rapportar 11, 1356. https://doi-org/10.1038/s41598-020-80365-3

Walther, D., Kampen, H., 2017. Citizen Science-prosjektet «Mueckenatlas» bidreg til å overvaka utbreiinga og spreiinga av invasive myggartar i Tyskland. Journal of Medical Entomology 54, 1790–1794. https://doi.org/10.1093/jme/tjx166

Werner, D., Hecker, S., Luckas, M., Kampen, H., 2014. Citizen Science-prosjektet «Mueckenatlas» støttar overvåking av mygg (Diptera, Culicidae) i Tyskland, i: Proceedings of the Eight International Conference on Urban Pests (engelsk). Müller, G., Pospischil, R., Robinson, W. H. (red.), Ungarn, s. 119–124. icup1098.pdf