Legionærsjukdom

Legionærsjukdom forårsaka av Legionella spp. kan føra til lungebetennelse og infeksjonar i flere kroppsdelar. Isolerte tilfelle og utbrot førekjem i alle land i Europa, med dei fleste ervervet utanfor helseinstitusjonar. Sidan 2017 er rundt 10-20 % av dei årleg rapporterte tilfella reiserelaterte (ECDC, 2012-2023). Medan sjukdommen er ein uvanleg og hovudsakleg sporadisk luftvegsinfeksjon i Europa, er den vesentleg underdiagnostisert og underrapportert (ECDC, 2012-2023). Aukande temperaturar, høgare nedbørsintensitet og meir ekstreme hendingar kan påverke bakterievekst og bruk av vatn (der bakteriane er til stades), noko som kan auke sjukdomsførekomsten i enkelte regionar.

Få rapporterte tilfelle av Legionærsjukdom (kart) og få rapporterte tilfelle (graf) i Europa

_{Kilde: ECDC, 2024, Overvåkningsatlas over smittsame sjukdommar}

_Merknader:_{Kart og graf viser data for EØS-medlemslanda. Grensene og namna som visast på dette kartet, inneber ikkje offisiell godkjenning eller aksept av EU. Grensene og namna som visast på dette kartet, inneber ikkje offisiell godkjenning eller aksept av EU.}_{Sjukdommen meldast på EU-nivå,}_{men rapporteringsperioden varierer mellom landa.}_{Når land rapporterer null tilfelle, visast varslingsraten på kartet som '0'. Når land ikkje har rapportert om sjukdommen i eit bestemt år, er frekvensen ikkje synleg på kartet og er merkt som "urapportert" (sist oppdatert i august 2024).}

Kilde & amp; overføring

Av dei forskjellige Legionella-artane som eksisterer, er L. pneumophila ansvarleg for dei fleste Legionella-infeksjonar hos menneske, som hovudsakleg påverkar nedre luftvegar (Kozak-Muiznieks eit al., 2018). Legionella spp. er vanleg og finst i nokre få i naturlege elvar og innsjøar. I kunstige vasssystemer som kjøletårn, reservoarer, fordampingskondensatorar, luftfuktarar, dekorative fontener, varmt vatn og liknande systemer, kan bakteriane lett formeira seg og utgjere ein helserisiko.

Legionella artar som eksisterer, L. pneumophila er ansvarleg for dei fleste av Legionella infeksjonar hos menneske, for det meste påverkar nedre luftvegar (Kozak-Muiznieks eit al., 2018). Legionella spp. er vanleg og finst i nokre få i naturlege elvar og innsjøar. I kunstige vasssystemer som kjøletårn, reservoarer, fordampingskondensatorar, luftfuktarar, dekorative fontener, varmt vatn og liknande systemer, kan bakteriane lett formeira seg og utgjere ein helserisiko.

Menneske er hovudsakleg smitta ved innanding av aerosolar, dvs. vassdropar i lufta som inneheld Legionella spp.. Innanding av vassdropar i lufta rundt kirurgiske sår, eller direkte kontakt med såret, kan også infisere menneske (Kashif eit al., 2017). Drikke forureina vatn utgjer ingen risiko, og også infeksjonar via person-til-person kontakt er ekstremt sjeldne (Correia eit al., 2016).

Legionærsjukdomsutbrot i feriebustader er for det meste forbunde med vasssystemer med varmt eller kaldt vatn, inkludert vasstankar, hotellromutsal, dusjar i symjebassengar og spa eller hagesprinklere. Viss bakteriekonsentrasjonane i vatnet er høge, kan ein person som inhalerer bakteriane som er fanga i vassdropane, bli smitta medan han tek ein dusj eller eit bad (Papadakis eit al., 2021). Store utbrot er ofte forbunde med kjøletårn eller såkalla våtluftskondisjoneringssystemer. Når Legionella spp. er til stades i slike systemar, kan dei raskt formeira seg og utgjere ein risiko i offentlege anlegg som brukar vatn til klimaanlegg som hotellar. Tørre luftkondisjoneringssystemer er ikkje farlege.

Legionærsjukdom kan òg ervervast på sjukehus når Legionella spp. koloniserer vasssystema og forårsaka infeksjonar via bading, dampoppvarma handklede, luftfuktarar, dekorative fontener og visse medisinske einingar (Beauté eit al., 2020).

Helseverknader

Legionærsjukdom startar vanlegvis med tørr hoste, feber, hovudpine og nokre gonger diaré. Infeksjonar med Legionella spp. resulterer ofte i ei form for lungebetennelse flere dagar etter infeksjon. Oftast påverkast lungene og mage-tarmkanalen. I alvorlege tilfelle kan Legionnaires sjukdom påverka flere organar og kroppsdelar, noko som fører til høg dødelegheit. På grunn av liknande symptomer, er Legionnaires sjukdom ofte feildiagnostisert som ein vanleg lungeinfeksjon. Diaré og tilstedeværinga av spesifikke enzymer i blodet kan imidlertid indikere ein Legionella spp.-infeksjon. Når flere personar er diagnostisert på ein gong, kan dette indikere eit utbrot og ein felles smittekilde kan identifiserast.

Morbiditet & amp; dødelegheit

I EØS-medlemslanda (unntatt Sveits og Türkiye på grunn av manglande data), i perioden 2005-2021:

117605 infeksjonar (ECDC, 2024)
Den høgaste årlege varslingsraten hittil i EU/EØS vart observert i 2021 med 2,4 tilfelle per 100000 innbyggjarar.
Dødstala varierer mellom 7 og 9 prosent.
Nokre aukande få tilfelle har vorte rapportert mellom 2014 og 2022, unntatt i 2020 under COVID-19-pandemien på grunn av underrapportering og redusert eksponering.
Reiserelaterte tilfelle utgjorde 15-20 % før pandemien, men fall ned til under/rundt 10 % i 2020-2021, i kvart fall delvis på grunn av pandemien og tilhøyrande reiserestriksjonar.

(ECDC, 2012-2023)

Fordeling på tvers av folkesetnaden

Aldersgruppe med høgast sjukdomsførekomst i Europa: > 65 år, med meir enn 90 % av alle tilfelle rapportert hjå personar over 45 år (ECDC, 2012-2023)
Grupper med risiko for alvorleg sjukdomsforløp: personar over 45 år, røykjarar, personar med låg immunitet eller dårleg helsestatus

Klimafølsemd

Klimatilpasning

Legionella spp. er kjend for å ha ein brei temperaturtoleranse, vere i stand til å tole temperaturar mellom 0 og 68 °C og å vekse mellom 25 og 42 °C med den raskaste veksten ved 35 °C (Spagnolo eit al., 2013).

Sesongavhengighet

I Europa oppstår dei fleste infeksjonar mellom juni og oktober, med toppar i sommarmånadane når temperaturen er høgare i nokre år (ECDC, 2012-2023).

Konsekvensar av klimaendringar

Legionærsjukdom kan auke med aukande årleg nedbør og middeltemperatur, nedbørsintensitet og varigheit, knytte til klimaendringar (Han, 2021; Pampaka eit al., 2022 (engelsk). Aukande nedbørsmengder er den viktigaste drivande klimafaktoren sidan Legionella spp. er vassboren. Hyppigare eller intense tørkeperiodar induserer låge straumningssnøggleikar, som på den andre sida òg kan auke bakterieveksten. I tillegg favoriserer aukande lufttemperatur bakterievekst i dei fleste europeiske land, sidan optimale forhold for bakterievekst ikkje er for ofte passert, til dømes skjer optimal vekst ved 35 °C for Legionella spp. (Spagnolo eit al., 2013). På grunn av temperatur- og nedbørsforskyvinga, som er i ferd med å bli meir eigna for Legionella, er det sannsynleg at bakteriane og den knyta sjukdommen utvidar seg nordover i Europa, og tidlegare upåverka område kan oppleva Legionnaires sjukdomstilfelle eller utbrot.

Førebygging & amp; Behandling

Førebygging

Riktig vedlikehald av kunstige vasssystemer og unngåing av risikofaktorar (inkludert organisk materiale, varme vasstemperaturar (25-42 °C) og låge straumningssnøggleikar), t.d. ved sirkulerande varmt vatn (> 60 °C)
Vedlikehald av vassforsyningssystemer for drikkevatn og dekorative fontener som kan spreie aerosolar og dropar, t.d. ved tilførsel av vatn ved temperaturar under 25 °C og regelmessig reingjering
Vedlikehald av trygge vassmiljøer for fritidsaktivitetar ved hyppig reingjering og bruk av desinfeksjonsmiddel (t.d. klor)
Forbetra vasstryggleiksstyring på skip, til dømes ved å oppretthalde vasstemperaturar utanfor det gunstige området for Legionella spp. og desinfisere regelmessig
Overvåking av legionærers sjukdom, t.d. Det europeiske nettet for overvåking av legionærers sjukdom (ELDSNet), for å mogleggjere påvising av sjukdom og påfølgjande tiltak for å hindra spreiing av sjukdommen

Nasjonale akademi for vitskap, ingeniørfag og medisin, 2020; Sciuto eit al., 2021)

Behandling

Antibiotika

Further informasjon

Referansar

Beauté, J., eit al., 2020, Legionærsjukdom i helsesektoren, Europa, 2008-2017, Framveksande smittsame sjukdommar 26 (10), 2309-2318. https://doi.org/10.3201/eid2610.181889

Correia, AM, eit al., 2016, Sannsynleg person-til-person overføring av legionærsjukdom, New England Journal of Medicine 374 (5), 497-498. https://10.1056/NEJMc1505356

ECDC, 2012-2023, Årlege epidemiologiske rapportar for 2010-2021 — Legionærsjukdom. Tilgjengeleg på https://www.ecdc.europa.eu/en/legionnaires-disease/surveillance-and-disease-data/surveillance. Sist vitja august 2024.

ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Overvåkningsatlas over smittsame sjukdommar). Tilgjengeleg på https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Sist vitja august 2024.

Han, X. Y., 2021, Effekter av klimaendringar og vegeksponering på dei raskt stigande legionelloseførekomstane i USA, PLOS ONE 16(4), e0250364. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0250364

Kashif, M., eit al., 2017, Legionella lungebetennelse assosiert med alvorleg akutt respiratorisk distress syndrom og diffus alveolær blødning — Ein sjeldan assosiasjon, Respiratory Medicine Case Reports 21, 7-11. https://doi.org/10.1016/j.rmcr.2017.03.008

Kozak-Muiznieks, N. A., eit al., 2018, Komparativ genomanalyse avslører ein kompleks populasjonsstruktur av Legionella pneumophila underartar, infeksjon, genetikk og evolusjon 59, 172–185. https://doi.org/10.1016/j.meegid.2018.02.008

Nasjonale akademi for vitskap, ingeniørfag og medisin, 2020, Forvaltning av Legionella i vasssystemer. Washington, DC, The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/25474 (engelsk)

Pampaka, D., eit al., 2022, Meteorologiske forhold og Legionærsjukdom sporadiske tilfelle — ei systematisk oversikt, Environmental Research 214, 114080. https://doi.org/10.1016/j.envres.2022.114080

Papadakis, A., eit al., 2021, Legionella spp. Kolonisering i vasssystemer av hotellar knytte til reiseassosiert legionærsjukdom, vatn 13(16), 2243. https://doi.org/10.3390/w13162243

Sciuto, EL, eit al., 2021, Miljøstyring av Legionella i innanlandske vasssystemer: Konsoliderte og innovative metodar for desinfeksjonsmetodar og risikovurdering, mikroorganismar 9(3), 577. https://doi.org/10.3390/mikroorganismar9030577

Spagnolo, A. M., eit al., 2013, Legionella pneumophila i helseinstitusjonar, Anmeldelser i medisinsk mikrobiologi 24(3), 70–80. https://doi.org/10.1097/MRM.0b013e328362fe66