Exclusion of liability

This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.

Website experience degraded
We are currently facing a technical issue with the website which affects the display of data. The full functionality will be restored as soon as possible. We appreciate your understanding. If you have any questions or issues, please contact EEA Helpdesk (helpdesk@eea.europa.eu).
This object has been archived because its content is outdated. You can still access it as legacy

Podejścia ekosystemowe

Rotterdam.jpgZielona przestrzeń w Rotterdamie
Zdjęcie kredyty: Marthe Derkzen, Natura miast, 2017

Kluczowe wiadomości

  • Podejścia ekosystemowe koncentrują się na przywracaniu i ulepszaniu usług ekosystemowych w celu ochrony społeczeństwa przed negatywnymi skutkami zmiany klimatu. W miarę jak zmiana klimatu staje się coraz bardziej odczuwalna, np. przez susze, ekstremalne zjawiska pogodowe i powodzie, wzrasta pilność środków przystosowawczych.
  • Podejścia ekosystemowe uznaje się za rozwiązania wielofunkcyjne, które często są bardziej wydajne niż tradycyjne środki techniczne. Niedawno zaktualizowana strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu kładzie duży nacisk na podejścia ekosystemowe, a w szczególności na rozwiązania oparte na przyrodzie. Są one zazwyczaj ukierunkowane na zainteresowane strony i dostosowane do warunków regionalnych. Odpowiednie ramy polityczne to zatem nie tylko unijna strategia w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, ale także strategia na rzecz zielonej infrastruktury i strategia na rzecz bioróżnorodności. W tym względzie szczególnie istotne są cele w zakresie odbudowy ekosystemów.
  • Poleganie na regionalnych inicjatywach zainteresowanych stron podkreśla znaczenie budowania zdolności i dzielenia się wiedzą. Na szczeblu UE utworzono w tym celu kilka odpowiednich platform informacyjnych. Inicjatywy regionalne są dodatkowo wspierane za pośrednictwem specjalnych systemów finansowania i inicjatyw na rzecz tworzenia sieci kontaktów.

Skutki i luki w zabezpieczeniach

Zmiana klimatu dotyka wiele sektorów i regionów w całej Europie. Podejścia ekosystemowe do przystosowania się do zmiany klimatu i ograniczania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi są szeroko stosowane, a zatem są bardzo zróżnicowane. Obejmują one kilka powiązanych koncepcji, w tym rozwiązania oparte na przyrodzie (NbS), zieloną infrastrukturę (GI) i niebieską infrastrukturę, adaptację opartą na ekosystemie (EbA), środki zatrzymywania wody naturalnej (NWRM) oraz podejścia ekosystemowe do ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych (eko-DRR). Sprawozdanie EEA w sprawie rozwiązań opartych na przyrodzie w Europie zawiera szczegółowy przegląd różnych koncepcji.

Wspólne dla tych koncepcji jest to, że mają one na celu zwiększenie odporności społecznej i środowiskowej poprzez przywrócenie, utrzymanie i poprawę ekosystemów, a tym samym zwiększenie ich usług dla społeczeństwa, takich jak retencja wody i zapobieganie erozji gleby, powodziom i suszom.

Podejścia ekosystemowe odpowiadają na szereg celów polityki środowiskowej i sektorowej (np. w odniesieniu do różnorodności biologicznej, jakości wody lub gospodarki rolnej i leśnej) i generują wiele korzyści społeczno-gospodarczych, które często wykraczają poza rozwiązania techniczne.

 

Ramy polityki

W ramach Europejskiego Zielonego Ładu Komisja Europejska przyjęła unijną strategię ochrony różnorodności biologicznej na 2030 r., w której uznaje się odbudowę przyrody za kluczowy wkład zarówno w łagodzenie zmiany klimatu, jak i w przystosowywanie się do niej, a także promuje jej integrację z planowaniem urbanistycznym.

W nowej strategii UE na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu określono podejścia ekosystemowe jako przekrojowy priorytet. Ich wdrożenie ma na przykład zasadnicze znaczenie dla zintegrowanego gospodarowania wodami w dorzeczach zgodnie z ramową dyrektywą wodną.

W przeglądzie strategii zielonej infrastruktury z 2019 r. podkreślono korzyści gospodarcze, społeczne i inne dodatkowe korzyści wynikające z zielonej infrastruktury i rozwiązań ekosystemowych. Dwa niedawne wytyczne dotyczące usług ekosystemowych i zielonej infrastruktury koncentrują się na wdrażaniu przez decydentów zielonej i niebieskiej infrastruktury na szczeblu UE: wytyczne UE w sprawie ram strategicznych oraz wytyczne UE dotyczące integracji ekosystemów i ich usług w procesie decyzyjnym.

Na szczeblu globalnym Konwencja o różnorodności biologicznej wyraźnie poparła podejścia ekosystemowe określające powiązane cele, a ostatnio przyjęła dobrowolne wytyczne dotyczące ich projektowania i skutecznego wdrażania. Również ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych na lata 2015–2030 zachęcają do podejścia ekosystemowego w celu budowania odporności i zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi.

Poprawa bazy wiedzy

W ramach finansowanego przez UE programu „Horyzont 2020” podjęto znaczne wysiłki na rzecz zapewnienia praktykom kompleksowych ram oceny skutków NbS oraz solidnego zestawu wskaźników i metod oceny wpływu NBSS. Doprowadziło to do opracowania podręcznika dla praktyków oraz odpowiedniego dodatku do metod oraz przeglądu badań i publikacji na temat zielonej infrastruktury finansowanych przez Komisję Europejską.

Kilka portali i stron internetowych zawiera przykłady i podstawowe informacje na temat EbA:

  • Celem platformy OPPLA jest dzielenie się praktyczną wiedzą na temat kapitału naturalnego, usług ekosystemowych i rozwiązań opartych na przyrodzie, oferując szeroką gamę studiów przypadków, produktów i narzędzi;
  • Strona internetowa NATURVATION oparta na przyrodzie zawiera informacje na temat prawie 1000 przykładów rozwiązań opartych na przyrodzie ze 100 europejskich miast, które przyczyniają się do dostosowania systemu miejskiego do zmiany klimatu;
  • Platforma ThinkNature jest centrum studium przypadku i zasobów dedykowanym Rozwiązaniom opartym na przyrodzie;
  • Platforma Natural Water Retention Measures (NWRM) gromadzi informacje na temat zielonej infrastruktury stosowanej w sektorze wodnym, wraz z szerokim katalogiem działań i analiz przypadków;
  • Ramowa konwencja ONZ w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) zawiera bazę danych na temat podejścia ekosystemowego do przystosowania się do zmiany klimatu w ramach portalu wiedzy na temat adaptacji;
  • Portal rozwiązań EbA wspiera dzielenie się studiami przypadków i przykładami EbA z różnych regionów i ekosystemów na całym świecie;
  • Nature-based Solutions Initiative to interdyscyplinarny program koncentrujący się na nauce, polityce i praktyce NbS i oferuje dwie powiązane globalne platformy (platforma dowodowa rozwiązań opartych na przyrodzie i „platformapolityki rozwiązań opartych na przyrodzie”).

 

Wspieranie inwestycji i finansowania

Wieloletnie ramy finansowe (WRF) ustanawiają budżet UE. W okresie wydatków 2021–2027 na cele klimatyczne przeznacza się co najmniej 30 % całkowitego budżetu UE. 

Badania UE do 2030 r. są finansowane w ramach programu „Horyzont Europa”, przy czym klaster 6 ma największe znaczenie dla podejścia ekosystemowego do przystosowania się do zmiany klimatu i ograniczania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi.

W nowej strategii UE na rzecz bioróżnorodności 2030 podkreślono, że znaczna część 25 % budżetu UE przeznaczonego na działania w dziedzinie klimatu zostanie zainwestowana w różnorodność biologiczną i rozwiązania oparte na przyrodzie.

Ogólnie rzecz biorąc, finansowanie adaptacyjne można łączyć z różnych źródeł, a wiele z nich wspiera również podejście ekosystemowe do przystosowania się do zmiany klimatu.

 

Wspieranie wdrażania

Państwa członkowskie UE opracowały szeroki zakres działań związanych z oznaczeniami geograficznymi w odniesieniu do krajowych ram polityki, włączając oznaczenia geograficzne do polityki sektorowej, wzmacniając bazę wiedzy i wdrażając konkretne projekty dotyczące oznaczeń geograficznych.  Informacje te można znaleźć w Europejskim Systemie Informacji o Różnorodności Biologicznej.

Aby opracować solidną metodologię i zintegrowany system rachunkowości kapitału naturalnego, UE opracowała projekt INCA, ściśle dostosowany do ogólnych prac nad mapowaniem i oceną stanu ekosystemów i ich usług (MAES). Inca-MAES opublikowało przegląd i sprawozdanie z postępów w zakresie rachunkowości kapitału naturalnego w Unii Europejskiej.