Ograniczenia i racjonowanie wody

W regionach suchych lub regionach, w których występują niedobory wody z powodu powtarzających się susz, ograniczenia dotyczące wody i racjonowanie wody są powszechnie stosowanymi środkami miękkimi. Ograniczenia wody ograniczają niektóre zastosowania wody, na przykład nawadnianie trawników, mycie samochodów, napełnianie basenów lub wędrowanie po chodnikach. Ograniczenia mogą ograniczać dostępność wody pod względem objętości i / lub czasu, w którym może być używana. Racjonowanie wody obejmuje tymczasowe zawieszenie zaopatrzenia w wodę lub zmniejszenie ciśnienia poniżej ciśnienia wymaganego dla odpowiedniego zaopatrzenia w normalnych warunkach, które ma wpływ na wszystkich użytkowników wody. Racjonowanie zapewnia, że krytycznie ograniczone zasoby wody są dystrybuowane w taki sposób, że dostarczana jest wystarczająca ilość wody, aby chronić zdrowie i bezpieczeństwo publiczne.

Ograniczenia dotyczące wody oraz, w mniejszym stopniu, racjonowanie wody są często stosowane w sytuacjach tymczasowego niedoboru wody, np. podczas suszy. Umożliwiają one administracjom lokalnym, a nawet regionalnym i krajowym radzenie sobie z kryzysami wodnymi poprzez zmniejszenie zużycia. Niezależnie od tego, czy te tymczasowe środki po niskich kosztach nie zostaną uzupełnione żadną zmianą zachowań w kierunku bardziej świadomego korzystania z wody przez ludzi, oczekuje się, że zapotrzebowanie na wodę i jej wykorzystanie ponownie wzrosną i powrócą do poprzednich poziomów po zniesieniu ograniczeń.  

Aby ułatwić wdrażanie ograniczeń dotyczących wody i racjonowania wody jako środków nadzwyczajnych podczas przedłużającej się suszy, użytecznym narzędziem są systemy ustalania priorytetów dla różnych zastosowań wody. Systemy te można opracować w ramach planów zarządzania suszą i uszeregować różne sposoby wykorzystania wody według ich lokalnego priorytetu. Do określenia systemu ustalania priorytetów można wykorzystać różne wskaźniki służące zrozumieniu wpływu długotrwałych susz zarówno na zastosowania środowiskowe, jak i społeczno-gospodarcze, takie jak: 

• wpływ na zaopatrzenie w wodę pitną; 
• wskaźniki oddziaływania na środowisko: np. śmiertelność gatunków ryb, wpływ na brzegi rzek i różnorodność biologiczną (flora), utrata różnorodności biologicznej na obszarach lądowych w zależności od systemu wodnego, wpływ na tereny podmokłe, zwiększone ryzyko pożarów lasów, stan ekologiczny itp.; 
• Wskaźniki oddziaływania dla zastosowań społeczno-gospodarczych (np. zastosowania przemysłowe, produkcja energii, rolnictwo, turystyka, prawa wodne, transport itp.).

Zaopatrzenie w wodę pitną jest priorytetem w większości krajów europejskich, a programy ustalania priorytetów powinny zawsze zapewniać wystarczającą ilość wody dla ludności. 

Susze dotykają każdego roku znaczną część ludności Europy i oczekuje się, że ich częstotliwość i dotkliwość wzrośnie ze względu na skutki zmiany klimatu. Oczekuje się, że najbardziej ucierpi Europa Południowa. Ograniczenie i racjonowanie wody może zapewnić tymczasową, nadzwyczajną reakcję na susze i niedobory wody. Ze względu na oczekiwane skutki zmiany klimatu oraz w przypadku utrzymującego się lub powtarzającego się niedoboru wody należy preferować i utrzymywać w perspektywie długoterminowej inne środki, na przykład środki służące oszczędzaniu wody w celu zmniejszenia zapotrzebowania na wodę oraz innowacyjne strategie mające na celu zwiększenie zaopatrzenia w wodę poprzez ponowne wykorzystanie wody, takie jak zbieranie wody deszczowej, recykling szarej wody i odsalanie. 

Aby ułatwić przyjęcie i wdrożenie środków ograniczających i racjonujących zużycie wody, potrzebny jest udział zainteresowanych stron z różnych podmiotów. Najważniejszymi sektorami, których to dotyczy, są zaopatrzenie w wodę, rolnictwo, przemysł i turystyka, a zainteresowanymi stronami są osoby fizyczne, organizacje, instytucje, decydenci lub decydenci, którzy określają lub odczuwają skutki tych środków. Oprócz możliwości bezpośredniej kontroli i egzekwowania przez organy publiczne, zaangażowanie zainteresowanych stron ma kluczowe znaczenie dla szerokiego i właściwego wdrożenia i dopracowania takich środków w celu uzyskania jak największej skuteczności. 

Ograniczenia dotyczące wody i środki racjonowania wody są często wdrażane w ramach planów lub strategii zarządzania suszą. Ważne jest, aby wspierać aktywny udział wszystkich odpowiednich zainteresowanych stron podczas opracowywania tych planów w celu uzyskania różnych opinii zainteresowanych stron i złagodzenia konfliktów między zainteresowanymi stronami przed rozpoczęciem procesu decyzyjnego. Celowy opis uprawnionych zainteresowanych stron, w tym ich interesów, wartości i podejść do ryzyka, jest warunkiem wstępnym opracowania takich planów i strategii oraz zapewnienia zrozumienia ich związku z instytucjonalną polityką dotyczącą suszy. Lokalne zainteresowane strony mają najlepszą wiedzę na temat różnych sektorów i elementów cyklu hydrologicznego związanych z korzystaniem z wody i mogą zapewnić spójność celów i ich realizację tam, gdzie koszty społeczno-gospodarcze są najniższe. Aktywne uczestnictwo przyczynia się do osiągnięcia optymalnej zrównoważonej równowagi, uwzględniając aspekty społeczne, gospodarcze i środowiskowe oraz ułatwiając kontynuację, w perspektywie długoterminowej, podejmowania decyzji w drodze konsensusu. 

Przykładem potencjalnego źródła konfliktu jest dystrybucja zasobów wodnych między sektorem wody pitnej a sektorem rolnym w sytuacjach suszy. Priorytetowo traktuje się zazwyczaj sektor wody pitnej zaspokajający 100 % potrzeb, podczas gdy ilości przeznaczone na nawadnianie w rolnictwie zależą od pozostałej dostępności wody i rzadko odpowiadają potrzebom. Aby zwiększyć akceptację priorytetowego traktowania wykorzystania wody podczas susz, zgodnie z planami i strategiami zarządzania suszą, ważne jest połączenie zainteresowanych stron z sektora wody pitnej i rolnictwa oraz umożliwienie dyskusji na temat sposobu ustalania priorytetów i zrównoważenia różnych interesów. 

Ograniczenia i racjonowanie wody to bardzo skuteczne środki mające na celu zmniejszenie zapotrzebowania na wodę w sytuacjach niedoboru wody i suszy. Można je wdrożyć bardzo szybko i mają szybki wpływ na zmniejszenie zapotrzebowania na wodę. W niektórych przypadkach są one nawet skuteczne w perspektywie długoterminowej, gdy ograniczenia nie są już nakładane ze względu na efekty uczenia się. Obydwa środki nie powinny być jednak celowo wdrażane w celu złagodzenia problemów związanych z niedoborem wody w perspektywie długoterminowej. Ogólnie ważnym czynnikiem sukcesu jest świadome zaangażowanie zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa oraz moc prawna do wprowadzania ograniczeń wody w społeczeństwie. 

Czynnikiem ograniczającym jest to, że środki są skuteczne tylko wtedy, gdy zgodność jest kontrolowana, co może prowadzić do wysokich kosztów monitorowania. Ponadto tworzenie niezbędnych planów, procedur i przepisów dotyczących zarządzania suszą jest bardzo czasochłonnym procesem związanym z kosztami administracyjnymi. 

Obowiązkowe ograniczenia dotyczące wody mogą w krótkim czasie przynieść znaczne oszczędności wody, porównywalne jedynie ze znacznym wzrostem cen. Ograniczenia są zazwyczaj preferowane w stosunku do instrumentów ekonomicznych w sytuacjach tymczasowych z krytycznie ograniczonymi dostawami wody. Środki takie wiążą się jednak ze zmniejszeniem dobrobytu społeczno-gospodarczego i znacznymi cięciami źródeł dochodów publicznych, które mogą być potrzebne do wdrożenia środków na rzecz efektywności systemu. Ograniczenia dotyczące wody nakładają koszty niedogodności, alokacyjne koszty efektywności, a także znaczne koszty egzekwowania przepisów. 

Inne środki, takie jak szczegółowe plany zarządzania suszą i wprowadzenie wiarygodnego systemu wczesnego ostrzegania przed suszą umożliwiającego bardziej ostrożne wykorzystanie pozostałych zasobów wodnych, są istotne z ekonomicznego punktu widzenia, ponieważ mogą przyczynić się do zmniejszenia ryzyka nałożenia poważnych ograniczeń dotyczących wody lub środków racjonowania. 

Ramowa dyrektywa wodna może ukierunkować właściwe organy administracji na ogólną oszczędność wody. Art. 9 (ceny wody) ramowej dyrektywy wodnej można wdrożyć w połączeniu z ograniczeniami dotyczącymi wody. Plany zarządzania suszą, które mogą również podlegać programowi środków ramowej dyrektywy wodnej, zazwyczaj obejmują ograniczenia i metody racjonowania w przypadku suszy. Praktyka ograniczania zużycia wody w czasach niedoboru wody lub suszy jest uwzględniona w polityce alokacji wody wielu państw członkowskich, a w niektórych państwach członkowskich ograniczenia są określane zgodnie z hierarchią użytkowników wody. Przepisy dotyczące poboru wody są czasami bardziej rygorystyczne na obszarach cierpiących na chroniczny niedobór wody. W 2020 r. opublikowano nowe rozporządzenie UE w sprawie minimalnych wymogów dotyczących ponownego wykorzystania wody do nawadniania w rolnictwie (rozporządzenie (UE) 2020/741). Ponowne wykorzystanie wody jest istotnym zasobem w czasach niedoboru wody. 

Środki ograniczające i racjonujące wodę można wdrożyć bardzo szybko w sytuacjach niedoboru wody i suszy (w ciągu kilku dni do tygodni). Jasne procedury, na przykład określone w planie zarządzania suszą, mogą przyspieszyć wdrażanie tych środków. Porozumienie w sprawie takich procedur może być jednak procesem bardziej czasochłonnym, ponieważ powinno angażować wszystkie odpowiednie zainteresowane strony i może mieć sprzeczne interesy, na przykład w zakresie priorytetowego traktowania dostaw wody do różnych sektorów. 

Okres użytkowania zasobów wodnych i środków racjonowania wynosi zwykle mniej niż 1 rok, ponieważ są one stosowane jako środki nadzwyczajne w sytuacjach niedoboru wody i suszy. Skuteczność tych środków powinna być stale oceniana, a procedury wdrażania tych środków odpowiednio dostosowywane. W przypadku utrzymującego się niedoboru wody należy preferować inne środki, które są wdrażane i utrzymywane w perspektywie długoterminowej.