Dekarbonizacja i dostosowanie opieki zdrowotnej do ogrzewania we Flandrii (Belgia)

Znaczącymi konsumentami energii są 8000 placówek opieki zdrowotnej we Flandrii – od szpitali po przedszkola i domy opieki nad osobami starszymi. Same szpitale odpowiadają za 55 % emisji sektorowych.

Wpływ infrastruktury zdrowotnej na klimat przekłada się na wysokie koszty energii, które mają wpływ na budżety operacyjne. Obecna infrastruktura nie jest zaprojektowana ani przygotowana na dłuższe okresy wyższych temperatur spowodowanych zmianą klimatu. Stwarza to poważne wyzwania dla placówek opieki i opieki społecznej, które służą słabszym grupom społecznym, takim jak osoby starsze, pacjenci cierpiący na choroby przewlekłe, pacjenci psychiatryczni, niemowlęta lub małe dzieci. Populacje te są bardziej podatne na wywołane ciepłem choroby niezakaźne (takie jak odwodnienie i udar cieplny) lub zaostrzenie wcześniej istniejących stanów (np. choroby nerek, cukrzyca, choroby układu krążenia lub układu oddechowego). Opieka nad młodzieżą i ogólnie pacjenci mogą doświadczać problemów ze snem i zwiększonej agresji podczas fal upałów. Pracownicy opieki również borykają się z dodatkowym obciążeniem, ponieważ praca w gorących warunkach staje się trudniejsza, podczas gdy ich obciążenie pracą często wzrasta w tych okresach.

Równoważenie wentylacji higienicznej z efektywnością energetyczną to kolejna krytyczna kwestia. Domy opieki i szpitale zużywają około 20% energii na wentylację. Jednocześnie muszą one pozostać odporne na przyszłe ogniska chorób przenoszonych przez aerozole, co uwypukliła pandemia COVID-19.

Struktura federalna Belgii oznacza, że infrastruktura opieki zdrowotnej wchodzi w zakres kompetencji regionalnych. Rząd flamandzki zintegrował cele w zakresie klimatu i zdrowia za pomocą kilku instrumentów politycznych:

• Belgijski krajowy plan działania na rzecz środowiska i zdrowia (NEHAP)
• Cele w zakresie profilaktyki zdrowotnej dotyczące zdrowia środowiskowego oraz flamandzki plan w dziedzinie zdrowia klimatycznego
• Dyrektywy w sprawie energii i klimatu
• Fundusze ETS1 (system handlu uprawnieniami do emisji) przeznaczone specjalnie na dekarbonizację opieki zdrowotnej
• Instrument UE na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (w tym fundusze Relance i Repower)
• Uznanie wentylacji za krytyczną infrastrukturę zdrowotną po pandemii COVID-19

Program opracowano w oparciu o zintegrowane podejście, łączące działania na rzecz łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej. („łagodzenie zmiany klimatu, odporność zdrowotna i strategiczne planowanie infrastruktury”)

Program realizował trzy powiązane ze sobą cele:

1. Osiągnięcie neutralności klimatycznej w infrastrukturze opieki zdrowotnej dzięki kompleksowym audytom energetycznym i ukierunkowanym inwestycjom

2. Zwiększenie odporności zdrowotnej poprzez poprawę jakości klimatu w pomieszczeniach, ze szczególnym uwzględnieniem:

• Letni komfort chroniący przed falami upałów
• Wentylacja w celu zapobiegania zakażeniom i jakości powietrza
• Strategie pasywnego chłodzenia

3. Umożliwienie planowania opartego na danych za pośrednictwem scentralizowanej platformy, która umożliwia placówkom opracowywanie wieloletnich strategii inwestycyjnych w oparciu o obliczenia ROI (zwrot z inwestycji)

W ramach programu opracowano zintegrowany system audytu obejmujący kilka elementów:

1. Program audytu – zakończono 2.673 audytów energetycznych

• Ocena środków niezbędnych do osiągnięcia neutralności klimatycznej
• Umowa ramowa z firmami konsultingowymi w celu zapewnienia jakości
• Kontrola jakości prowadzona przez Flamandzkie Przedsiębiorstwo Energetyczne

2. Letnie audyty komfortu – 112 zakończonych

1. Optymalizacja naturalnej wentylacji
2. Poprawa przegród zewnętrznych budynków
3. Strategie pasywnego chłodzenia

3. Audyty wentylacji – 378 zakończonych

• Uruchomienie podczas pandemii COVID-19
• Podręcznik opracowany dla organizacji w celu prowadzenia konserwacji jakości powietrza w pomieszczeniach
• Ocena środków niezbędnych do zrównoważenia efektywności energetycznej z wymogami zdrowotnymi

4. Platforma infrastruktury cyfrowej

• Zarządzane przez flamandzkie przedsiębiorstwo energetyczne (veb)
• Centralizuje wszystkie dane audytowe zebrane z 2.505 budynków
• Umożliwia wieloletnie plany generalne inwestycji w efektywność energetyczną i energię odnawialną
• Umożliwia dostosowanie strategii w miarę zmiany prognoz klimatycznych lub warunków finansowych
• Ukierunkowuje symulacje ROI na decyzje inwestycyjne
• Śledzenie rzeczywistych i prognozowanych oszczędności energii
• Monitorowanie postępów na drodze do neutralności

5. Wsparcie finansowe

• Bezpłatne audyty energetyczne, usunięcie bariery kosztowej
• Dotacje na środki
• ROI obliczony zarówno w odniesieniu do redukcji emisji dwutlenku węgla, jak i oszczędności finansowych
• Priorytetowe kryteria wyboru:

1. Potencjał redukcji emisji dwutlenku węgla
2. Łączenie wielu środków w jednym okresie budowy
3. Stosunek kosztów do korzyści

Model programu obejmował zarządzanie wielopodmiotowe

• Flandryjski Departament Opieki: przywództwo i przydział środków finansowych, rozwój programu, kontrola jakości, zarządzanie zaproszeniami do składania wniosków o dotacje i koordynacja między zainteresowanymi stronami.
• Flamandzkie Przedsiębiorstwo Energetyczne: wspólne opracowanie programu, opracowanie umowy ramowej i kontroli jakości, działanie platformy danych oraz gromadzenie danych dotyczących zużycia energii
• Umowa ramowa obejmująca doradztwo: przeprowadzanie audytów na podstawie umowy ramowej
• Organizacje opiekuńcze: realizacja środków
• Organizacje parasolowe: wspólny rozwój programu dostosowanego do sektora opieki i podnoszenie świadomości wśród organizacji opiekuńczych

Czynniki sukcesu:

• Zintegrowane podejście łączące cele w zakresie klimatu, energii i zdrowia
• Usuwanie kosztów związanych z audytami energetycznymi
• Decyzje oparte na danych: platforma umożliwiająca oparte na dowodach planowanie inwestycji
• Umowy ramowe: zmniejszenie obciążeń administracyjnych

Czynniki ograniczające:

• Harmonogram wdrażania wymaga trwałego zaangażowania politycznego
• Sprzeczne priorytety między redukcją emisji dwutlenku węgla a potrzebami zdrowotnymi

Inwestycja:

• 103 mln euro na inwestycje publiczne (2019–2025)
• Współfinansowanie z funduszy odbudowy UE, ETS1 i budżetów regionalnych 
• 2 Koordynacja EPC na poziomie departamentu
• Organizacje ponoszą koszty wdrożenia (kompensowane dotacjami i oszczędnościami)

Korzyści dla klimatu i środowiska:

• Zmniejszenie emisji CO2 o 88 398 ton rocznie
• 3 643 wdrożone środki na rzecz oszczędności energii
• Postępy w kierunku neutralności klimatycznej w sektorze opieki zdrowotnej
• Poprawa jakości powietrza

Korzyści społeczne:

Korzyści zdrowotne, takie jak:

• Poprawa komfortu cieplnego chroniąca wrażliwe populacje przed stresem cieplnym
• Lepsza jakość powietrza w pomieszczeniach redukująca przenoszenie infekcji

Korzyści gospodarcze:

• 31 mln euro oszczędności energii rocznie
• Fundusze ponownie zainwestowane w jakość opieki i dalsze środki na rzecz zrównoważonego rozwoju
• Zmniejszone koszty operacyjne wzmacniające odporność finansową

Korzyści systemowe:

• Scentralizowane dane wspierające planowanie
• Budowanie zdolności

2019-2025

Istnieje szeroki zakres rodzajów środków, od instalowania cieniowania słonecznego po dostarczanie pomp ciepła i izolację przegród zewnętrznych budynku. Żywotność jest powiązana z rodzajem środka.

Flemish Department of Care

woordvoerder.zorg@vlaanderen.be

Flemish Energy Company (VEB)

communicatie@veb.be

Podręcznik dotyczący jakości powietrza (BE): https://www.vlaanderen.be/publicaties/ventilatie-in-woonzorgcentra-kwaliteitshandboek