Dekarbonizacja i dostosowanie opieki zdrowotnej do ciepła we Flandrii

8000 zakładów opieki zdrowotnej we Flandrii – od szpitali po przedszkola i domy opieki nad osobami starszymi – jest znaczącymi konsumentami energii. Same szpitale odpowiadają za 55% emisji sektorowych.

Wpływ infrastruktury zdrowotnej na klimat przekłada się na wysokie koszty energii, które mają wpływ na budżety operacyjne. Obecna infrastruktura nie jest zaprojektowana ani przygotowana na dłuższe okresy wyższych temperatur spowodowanych zmianą klimatu. Stwarza to poważne wyzwania dla placówek opieki i opieki społecznej, które służą grupom szczególnie wrażliwym, takim jak osoby starsze, pacjenci z chorobami przewlekłymi, pacjenci psychiatryczni, niemowlęta lub małe dzieci. Populacje te są bardziej podatne na choroby niezakaźne wywoływane przez ciepło (takie jak odwodnienie i udar cieplny) lub zaostrzenie wcześniej istniejących stanów (np. choroby nerek, cukrzyca, choroby układu krążenia lub układu oddechowego).  Opieka nad młodzieżą i pacjenci w ogóle mogą doświadczać problemów ze snem i zwiększonej agresji podczas fal upałów. Pracownicy opieki również borykają się z dodatkowym obciążeniem, ponieważ praca w gorących warunkach staje się trudniejsza, podczas gdy ich obciążenie pracą często wzrasta w tych okresach.

Równoważenie wentylacji higienicznej z efektywnością energetyczną to kolejna kluczowa kwestia. Domy opieki i szpitale zużywają około 20% energii na wentylację. Jednocześnie muszą one pozostać odporne na przyszłe ogniska chorób przenoszonych przez aerozole, co uwypukliła pandemia COVID-19.

Struktura federalna Belgii oznacza, że infrastruktura opieki zdrowotnej wchodzi w zakres kompetencji regionalnych. Rząd flamandzki zintegrował cele w zakresie klimatu i zdrowia za pomocą kilku instrumentów polityki:

• Belgijski krajowy plan działania na rzecz środowiska i zdrowia (NEHAP)
• Profilaktyczne cele zdrowotne w zakresie zdrowia środowiskowego i flamandzki plan w dziedzinie zdrowia klimatycznego
• Dyrektywy w sprawie energii i klimatu
• Fundusze ETS1 (system handlu uprawnieniami do emisji) przeznaczone specjalnie na dekarbonizację opieki zdrowotnej
• Unijny Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (w tym fundusze Relance i Repower)
• Uznanie wentylacji za krytyczną infrastrukturę zdrowotną po pandemii COVID-19

Program opracowano z zastosowaniem zintegrowanego podejścia, łączącego działania łagodzące i przystosowawcze. („łagodzeniezmiany klimatu, odporność zdrowotna i strategiczne planowanie infrastruktury”)

W ramach programu realizowano trzy powiązane ze sobą cele:

1. Osiągnięcie neutralności klimatycznej w infrastrukturze opieki zdrowotnej dzięki kompleksowym audytom energetycznym i ukierunkowanym inwestycjom

2. Zwiększenie odporności zdrowotnej poprzez poprawę jakości klimatu w pomieszczeniach, ze szczególnym uwzględnieniem:

• Letni komfort chroniący przed falami upałów
• Wentylacja w celu zapobiegania zakażeniom i jakości powietrza
• Strategie pasywnego chłodzenia

3. Umożliwienie planowania opartego na danych za pośrednictwem scentralizowanej platformy, która umożliwia zakładom opracowywanie wieloletnich strategii inwestycyjnych w oparciu o obliczenia zwrotu z inwestycji (ROI)

W ramach programu zapewniono zintegrowany system audytu obejmujący kilka elementów:

1. Program audytu – zakończono 2 673 audyty energetyczne

• Ocena środków niezbędnych do osiągnięcia neutralności klimatycznej
• Umowa ramowa z firmami doradczymi w celu zapewnienia jakości
• Kontrola jakości prowadzona przez Flamandzkie Przedsiębiorstwo Energetyczne

2. Letnie audyty komfortu – ukończono 112 audytów

1. Optymalizacja naturalnej wentylacji
2. Poprawa przegród zewnętrznych budynków
3. Strategie pasywnego chłodzenia

3. Audyty wentylacyjne – 378 zakończonych

• Rozpoczęty w czasie pandemii COVID-19
• Podręcznik opracowany dla organizacji w celu prowadzenia konserwacji jakości powietrza w pomieszczeniach
• Ocena niezbędnych środków niezbędnych do zrównoważenia efektywności energetycznej z wymogami zdrowotnymi

4. Platforma infrastruktury cyfrowej

• Zarządzane przez Flamandzkie Przedsiębiorstwo Energetyczne (veb)
• Centralizuje wszystkie dane audytowe zebrane z 2.505 budynków
• Umożliwia realizację wieloletnich planów podstawowych dotyczących inwestycji w efektywność energetyczną i energię ze źródeł odnawialnych
• Umożliwia dostosowanie strategii w miarę zmiany prognoz klimatycznych lub warunków finansowych
• Prowadzenie symulacji ROI w kierunku decyzji inwestycyjnych
• Śledzenie rzeczywistych i przewidywanych oszczędności energii
• Monitoruje postępy w kierunku neutralności

5. Wsparcie finansowe

• Bezpłatne audyty energetyczne, usuwanie bariery kosztowej
• Dotacje na środki
• ROI obliczany zarówno w odniesieniu do redukcji emisji dwutlenku węgla, jak i oszczędności finansowych
• Kryteria wyboru ustalające priorytety:

1. Potencjał redukcji emisji dwutlenku węgla
2. Łączenie wielu środków w jednym okresie budowy
3. Stosunek kosztów do korzyści

Model programu zakładał wielopodmiotowe zarządzanie

• Flanders Department of Care (Departament Opieki we Flandrii): przywództwo i przydział środków finansowych, rozwój programu, kontrola jakości, zarządzanie zaproszeniami do składania wniosków o dotacje oraz koordynacja między zainteresowanymi stronami.
• Flamandzkie Przedsiębiorstwo Energetyczne: współtworzenie programu, opracowanie umowy ramowej i kontroli jakości, obsługa platformy danych i gromadzenie danych dotyczących zużycia energii
• Umowa ramowa obejmująca doradztwo: przeprowadzanie audytów na podstawie umowy ramowej
• Organizacje opiekuńcze: wdrożenie środka
• Organizacje parasolowe: współtworzenie programu dostosowanego do sektora opieki oraz podnoszenie świadomości wśród organizacji opiekuńczych

Czynniki sukcesu:

• Zintegrowane podejście łączące cele w zakresie klimatu, energii i zdrowia
• Usuwanie kosztów związanych z audytami energetycznymi
• Decyzje oparte na danych: platforma umożliwiająca planowanie inwestycji w oparciu o dowody
• Umowy ramowe: zmniejszenie obciążeń administracyjnych

Czynniki ograniczające:

• Harmonogram realizacji wymaga trwałego zaangażowania politycznego
• Sprzeczne priorytety między redukcją emisji dwutlenku węgla a potrzebami zdrowotnymi

Inwestycje:

• Inwestycje publiczne w wysokości 103 mln euro (2019–2025)
• Współfinansowanie z funduszy odbudowy UE, ETS1 i budżetów regionalnych 
• Koordynacja 2 EPC na poziomie departamentu
• Organizacje ponoszą koszty wdrożenia (rekompensowane dotacjami i oszczędnościami)

Korzyści dla klimatu i środowiska:

• 88 398 ton CO2 rocznie
• 3 643 wdrożonych środków na rzecz oszczędności energii
• Postępy w kierunku neutralności klimatycznej w sektorze opieki zdrowotnej
• Poprawa jakości powietrza

Korzyści społeczne:

Korzyści zdrowotne, takie jak:

• Lepszy komfort cieplny chroniący wrażliwe populacje przed stresem cieplnym
• Lepsza jakość powietrza w pomieszczeniach, zmniejszająca przenoszenie infekcji

Korzyści gospodarcze:

• 31 mln EUR rocznych oszczędności energii
• Środki ponownie zainwestowane w jakość opieki i dalsze środki na rzecz zrównoważonego rozwoju
• Obniżone koszty operacyjne zwiększające odporność finansową

Korzyści systemowe:

• Scentralizowane dane wspierające planowanie
• Budowanie zdolności

2019-2025

Istnieje szeroki zakres rodzajów środków, od instalacji cieniowania słonecznego po dostarczanie pomp ciepła i izolację przegród zewnętrznych budynku. Żywotność jest powiązana z rodzajem środka.

Flemish Department of Care

Hannah Bohez

hannah.bohez@vlaanderen.be

Flemish Energy Company (VEB)

An Brouns

an.brouns@veb.be

Podręcznik dotyczący jakości powietrza (BE): https://www.vlaanderen.be/publicaties/ventilatie-in-woonzorgcentra-kwaliteitshandboek