Realizacja strategii zielonej infrastruktury miejskiej Vitoria-Gasteiz

Głównymi wyzwaniami związanymi ze zmianą klimatu dla Vitorii-Gasteiz są zmiany w strukturze opadów, wzrost temperatury i wzrost ryzyka powodzi. Zmiany w opadach są szczególnie oczekiwane wiosną, a średni spadek waha się od 10% do 30% do 2100 r. Oczekuje się również wzrostu do 30% liczby zdarzeń z ekstremalnymi opadami. Badania przewidują również zwiększone ryzyko i niebezpieczeństwo powodzi. Oczekuje się również wzrostu średniej rocznej temperatury i występowania fal upałów. W szczególności w miesiącach zimowych minimalne temperatury mogą wzrosnąć o 1–3 °C do 2100 r., natomiast w miesiącach letnich prognozy wskazują na możliwy wzrost maksymalnych temperatur do 3 °C jeszcze do 2100 r. Ze względu na te zmiany do końca stulecia spodziewane są dłuższe i bardziej powtarzające się fale upałów.

Vitoria-Gasteiz to miasto liczące ponad 200 000 mieszkańców, które może być dotknięte trudniejszymi warunkami klimatycznymi. Z tego powodu niezwykle ważne jest tworzenie terenów zielonych, które mogą zmniejszyć wpływ fal upałów i efekt wyspy ciepła typowy dla obszarów miejskich. Obszary zielone będą również promować ochronę, łączność i poprawę różnorodności biologicznej, co ma znaczenie zarówno dla łagodzenia zmiany klimatu, jak i przystosowania się do niej.

Strategia zielonej infrastruktury miejskiej została zainicjowana przez Radę Miasta Vitoria-Gasteiz w 2012 r. i obejmuje również projekt „Korzenie jutra”, który jest nadal w toku. Strategia ma na celu zbadanie przydatności różnych rozwiązań w zakresie zielonej infrastruktury miejskiej w celu sprostania różnorodnym wyzwaniom miejskim, takim jak poprawa różnorodności biologicznej, łagodzenie zmiany klimatu i promowanie przystosowania się do zmiany klimatu w mieście. Obejmuje również badanie miejskich usług ekosystemowych, koncepcję wielofunkcyjności zielonej infrastruktury miejskiej i związanych z nią korzyści. W oparciu o ten ogólny cel strategia zielonej infrastruktury miejskiej Vitoria-Gasteiz realizuje następujące cele szczegółowe:

1. Poprawa różnorodności biologicznej w mieście, zwiększenie łączności przestrzennej i funkcjonalnej między miejskimi i podmiejskimi obszarami zielonymi.
2. Zwiększenie usług świadczonych przez ekosystemy miejskie, wzmocnienie procesów naturalnych.
3. Integracja procesów i przepływów ekologicznych i hydrologicznych w planowaniu przestrzennym.
4. Zmniejszenie efektu miejskiej wyspy ciepła, zmniejszenie wpływu zmiany klimatu i poprawa przystosowania się do zmiany klimatu w mieście.
5. Promowanie publicznego wykorzystania terenów zielonych, zwiększenie możliwości rekreacji i rekreacji, zwiększenie dostępności i połączeń terenowo-miastowych, zachowanie dziedzictwa kulturowego i tradycyjnych krajobrazów oraz poszerzenie poczucia tożsamości i przynależności.
6. Stwórz środowisko miejskie, które sprzyja zdrowiu, dobremu samopoczuciu i ogólnej zdolności do zamieszkania w mieście.
7. Podnoszenie świadomości na temat związku między przyrodą a różnorodnością biologiczną a społeczeństwem, a w szczególności na temat towarów i usług dostarczanych przez ekosystemy, w tym ich wyceny ekonomicznej.
8. Przyczynianie się do rozwoju gospodarczego poprzez tworzenie miejsc pracy.

Mając świadomość, że konieczne jest opracowanie nowych strategii i projektów interwencyjnych, które przekształcą miasto w przestrzeń, która ponownie połączy się z naturą i stanie się bardziej odporna, Rada Miasta Vitoria-Gasteiz zaproponowała w 2012 r. nową linię działania opartą na zastosowaniu koncepcji zielonej infrastruktury miejskiej. W tym celu Rada Miasta opracowała strategię zielonej infrastruktury miejskiej Vitoria-Gasteiz. Strategia ta odnosi się do innych planów gminnych, takich jak strategia ochrony różnorodności biologicznej i plan przeciwdziałania zmianie klimatu i przystosowania się do niej, w których podkreślono konieczność tworzenia terenów zielonych w celu złagodzenia wkładu miasta w zmianę klimatu, a także tworzenia zielonej infrastruktury w celu zwiększenia odporności miasta i jego zdolności do przystosowania się do zmiany klimatu.

Strategia Zielonej Infrastruktury Miejskiej jest realizowana poprzez różne interwencje w różnych częściach miasta: Zielony Pierścień (seria parków i półwiejskich obszarów otaczających miasto), parki miejskie i korytarze ekologiczne łączące różne elementy (takie jak drzewa wzdłuż strumieni wodnych lub wysadzane drzewami ulice), puste działki, a nawet budynki. Interwencje są bardzo zróżnicowane i w wielu przypadkach wielocelowe, w tym:

• Przekształcenie pustych działek w nowe tereny zielone;
• Wzrost biomasy oraz liczby drzew i krzewów w parkach i ogrodach.
• Poprawa funkcji siedlisk na istniejących obszarach zielonych poprzez interwencje, które zwiększają różnorodność biologiczną w miastach, poprawiają ochronę gatunków rodzimych i poprawiają gospodarkę wodną.
• Promocja rolnictwa ekologicznego w przestrzeniach wolnych i podmiejskich.
• Promocja zieleni w fasadach i okładkach itp.

Niektóre z najbardziej charakterystycznych interwencji, które zostały już przeprowadzone w ramach strategii zielonej infrastruktury miejskiej, obejmują renowację alei Gasteiz za pomocą technik ekoprojektu oraz, w związku z tym, stworzenie zielonej fasady w Pałacu Kongresowym Europa, znajdującym się na tej samej osi drogi. Renowacja Alei Gasteiz polegała zasadniczo na budowie odrestaurowanego korytarza rzecznego, plantacji wyrównanych drzew wzdłuż nowego kanału i budowie ulic wolnych od samochodów. Instalacja pionowego ogrodu na fasadzie Pałacu Kongresowego Europa składającego się z rodzimych gatunków przyczyniła się do poprawy izolacji termicznej i akustycznej budynku, zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza i poprawy jakości estetycznej środowiska.

Jednocześnie rozpoczęto interwencje w różnych dzielnicach w celu wspólnego zajęcia się szeregiem problemów związanych z zarządzaniem miastem i wspólnego reagowania na nie. Interwencje te odbywają się na obecnych pustych i zielonych obszarach, takich jak puste działki i parki. Pierwsza inicjatywa naturalizacji terenów zielonych i wolnych działek została zrealizowana w dzielnicy Lakuabizkarra poprzez projekt sąsiedztwa Lakua. Obszar ten został wybrany jako przestrzeń pilotażowa do testowania różnych interwencji pod względem występów, aby móc je powielić w innych obszarach miasta, takich jak Zabalgana i Salburua, które mają bardzo podobne cechy do obszaru Lakua. W celu poprawy funkcjonalności ekologicznej i środowiskowej istniejących terenów zielonych i wolnych działek, a także zmniejszenia kosztów ponoszonych obecnie w związku z ich zarządzaniem i utrzymaniem, do tej pory projekt interweniował w 50 różnych przestrzeniach poprzez różnego rodzaju działania naturalizacyjne. Korzyści z tych działań to ulepszony system gospodarki wodnej, który zmniejsza ryzyko powodziowe, zmniejsza zanieczyszczenie powietrza, poprawia regulację temperatury, która zmniejsza efekt wyspy ciepła itp.

Projekt „Korzenie jutra” będzie kontynuowany do 2020 r. Ponadto gmina Vitoria-Gasteiz podpisała umowę z baskijską agencją wodną (URA) w celu opracowania różnego rodzaju interwencji mających na celu zmniejszenie skutków powodzi w mieście. Projekty te będą realizowane do 2020 r. i będą finansowane przez rząd baskijski.

Proces uczestnictwa przeprowadzono na etapie projektowania strategii, a także podczas jej wdrażania. Ponadto obywatele i inne zainteresowane strony z sektora prywatnego byli w dużym stopniu zaangażowani w projekt „Korzenie jutra” w celu promowania ich zaangażowania w realizację celów projektu. Zaangażowano ich podczas projektowania projektu, a także poprzez konkretne działania projektowe, takie jak dni sadzenia drzew, z udziałem ponad 2500 osób, oraz kampanie uświadamiające, w tym udział ponad 3000 studentów. Oprócz współpracy w ramach wyżej wymienionych działań prywatne zainteresowane strony mogłyby również uczestniczyć w finansowaniu części interwencji ujętych w projekcie „Korzenie jutra”.

Zaangażowanie obywateli i lokalnych zainteresowanych stron z sektora prywatnego uznano za czynnik sukcesu, ponieważ przyczyniło się ono do osiągnięcia konsensusu w sprawie potrzeb oraz korzyści płynących z wdrożenia strategii na rzecz zielonej infrastruktury miejskiej.

Ogólna strategia zapewnia nadrzędne ramy dla opracowywania i wdrażania innych konkretnych interwencji, które w związku z tym mogą przyczynić się do osiągnięcia tych samych celów. Ponieważ planowane interwencje mają wiele celów, przynoszą dodatkowe korzyści wykraczające poza przystosowanie się do zmiany klimatu.

Interwencje testowane w dzielnicy Lakuabizkarra umożliwiły ocenę wydajności różnych sposobów działania i eksport najbardziej odpowiednich podejść do innych dzielnic.

Budżet przeznaczony na remont alei Gasteiz i budowę zielonej fasady w Pałacu Kongresowym Europa wyniósł 10 milionów euro. Inwestycja w projekt Green Ring osiągnęła 2 miliony euro w ciągu czterech lat realizacji. Inwestycja zrealizowana dla obszaru Lakuabizkarra wyniosła 415 000 euro.

Cała strategia na rzecz zielonej infrastruktury miejskiej została opracowana w celu zwiększenia różnorodności biologicznej w miastach, a także poprawy łączności i funkcjonalności różnych miejskich i podmiejskich terenów zielonych. Jeżeli chodzi o przystosowanie się do zmiany klimatu, takie interwencje przyczyniają się do zmniejszenia efektu wyspy ciepła i pomagają regulować lokalny klimat. Ponadto można się spodziewać zwiększenia publicznego wykorzystania terenów zielonych oraz możliwości wypoczynku i rekreacji. Ponadto oczekuje się, że niektóre konkretne środki, takie jak zielona fasada Kongresu Palacio Europa, spowodują niższe zużycie energii w budynku, a także lepszą regulację temperatury we wnętrzu i w bliższym otoczeniu.

Ramy normatywne i prawne, na których opiera się strategia na rzecz zielonej infrastruktury miejskiej, to ogólny plan zagospodarowania przestrzennego, który jest obecnie poddawany przeglądowi. Ponadto strategia ta ma wspólne cele z innymi strategiami i planami gminnymi, w szczególności ze strategią ochrony różnorodności biologicznej gminy Vitoria-Gasteiz opracowaną w maju 2011 r. Głównym celem Strategii Ochrony Różnorodności Biologicznej jest powstrzymanie utraty różnorodności biologicznej oraz osiągnięcie korzystnego stanu ochrony siedlisk i gatunków na terenie gminy, promując uznanie jej wartości i funkcji dla społeczeństwa. Plan działania w ramach strategii na rzecz bioróżnorodności odnosi się do znaczenia opracowania planu zielonej infrastruktury specjalnie dla obszaru miejskiego, określającego działania niezbędne do zachowania lub promowania jego różnorodności biologicznej i zapewnienia jego wielofunkcyjności.

Inne plany bezpośrednio związane ze strategią na rzecz zielonej infrastruktury miejskiej to plan przeciwdziałania zmianie klimatu i przystosowania się do niej, w tym szereg środków, które można opracować poprzez wdrożenie strategii na rzecz zielonej infrastruktury miejskiej. Ponadto strategia na rzecz zielonej infrastruktury miejskiej wykazuje synergię również z planem na rzecz zrównoważonej mobilności i przestrzeni publicznej oraz miejskim planem zdrowia.

Strategię na rzecz zielonej infrastruktury miejskiej uruchomiono w 2012 r., a wkrótce potem rozpoczęto jej wdrażanie. W kolejnych latach koncentrował się na renowacji alei Gasteiz za pomocą technik ekoprojektu, która została ukończona w 2014 roku, a także na zielonej fasadzie Pałacu Kongresowego Europa, który został zbudowany w latach 2014-1015.

Obecnie realizowane są interwencje w dzielnicach w ramach tej samej strategii na rzecz zielonej infrastruktury miejskiej. Interwencja w dzielnicy Lakuabizara została zainicjowana w 2015 roku i sfinalizowana w 2016 roku poprzez projekt naturalizacji terenów zielonych i pustych działek. Umożliwiło to eksportowanie wyników testów różnych interwencji w innych dzielnicach i przestrzeniach miasta, takich jak nowe dzielnice Zabalgana i Salburua.

W strategii nie określono konkretnej daty końcowej; nowe projekty i interwencje będą opracowywane i realizowane tak długo, jak długo Rada przeznaczy budżet na ich realizację.

Andrés Alonso
City Council of Vitoria-Gasteiz
E-mail: aalonso@vitoria-gasteiz.org 
General e-mail: informacion@vitoria-gasteiz.org 

Centro de Estudios Ambientales, Ayuntamiento de Vitoria-Gasteiz - Centrum Badań nad Środowiskiem, Rada Miasta Vitoria-Gasteiz