Exclusion of liability

This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.

Website experience degraded
We are currently facing a technical issue with the website which affects the display of data. The full functionality will be restored as soon as possible. We appreciate your understanding. If you have any questions or issues, please contact EEA Helpdesk (helpdesk@eea.europa.eu).

Zanieczyszczenie powietrza

Ludność miejska narażona na stężenie zanieczyszczeń powietrza powyżej wybranych unijnych norm jakości powietrza, UE-27 i Wielka Brytania. Źródło: EEA, Przekroczenie norm jakości powietrza w Europie

Problemy zdrowotne

Emisje zanieczyszczeń powietrza na ogół spadają w Europie. Jednak narażenie na zanieczyszczenie powietrza jest postrzegane jako najważniejsze zagrożenie środowiskowe dla zdrowia ludzkiego ludności europejskiej (WHO, 2016). Najpoważniejszymi zanieczyszczeniami w Europie, jeśli chodzi o szkody dla zdrowia ludzkiego, są cząstki stałe (PM), dwutlenek azotu (NO2) i ozon w warstwie przyziemnej (O3).

Narażenie na zanieczyszczenia powietrza prowadzi do wielu chorób, w tym udaru mózgu, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, tchawicy, raka oskrzeli i płuc, pogłębionej astmy i infekcji dolnych dróg oddechowych. Istnieją również dowody na powiązania między narażeniem na zanieczyszczenie powietrza a cukrzycą typu 2, otyłością, ogólnoustrojowym stanem zapalnym, chorobą Alzheimera i demencją. Aby uzyskać więcej informacji, zobacz: Zanieczyszczenie powietrza: jak to wpływa na nasze zdrowie.

Chociaż zanieczyszczenie powietrza wpływa na całą populację, niektóre grupy są bardziej narażone na jego narażenie. Dotyczy to dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży i osób z istniejącymi wcześniej problemami zdrowotnymi. W dużych częściach Europy grupy o niższych dochodach częściej narażone są na większe narażenie na zanieczyszczenie powietrza w pobliżu ruchliwych dróg lub obszarów przemysłowych (EOG, 2018).

Obserwowane efekty

W 2019 r. około 307 000 przedwczesnych zgonów w UE-27 wynikało z długotrwałego narażenia na cząstki stałe o średnicy 2,5 μm lub mniejszej (PM 2,5). Dwutlenek azotu (NO2) był powiązany z 40 400 przedwczesnymi zgonami, a ozon w warstwie przyziemnej (O 3)do 16 800 przedwczesnych zgonów (EOG, 2021).

W ostatnich latach odsetek ludności miejskiej narażonej na stężenie zanieczyszczeń powietrza powyżej unijnych wartości dopuszczalnych oraz wynikający z tego wpływ na zdrowie zmniejszył się w przypadku PM2,5 i NO2 (zob. wykres powyżej). W przypadku ozonu w warstwie przyziemnej stężenie tła na półkuli północnej wzrasta w Europie, podczas gdy globalne wartości szczytowe spadają (Andersson i in., 2017; Orru i in., 2019; Paoletti i in., 2014).

Coraz więcej jest dowodów na to, że negatywne skutki dla zdrowia zanieczyszczenia powietrza występują również poniżej poziomów unijnej dyrektywy w sprawie jakości powietrza, co znajduje odzwierciedlenie w nowych globalnych wytycznych WHO dotyczących jakości powietrza (WHO, 2021). Ponieważ zaktualizowane wytyczne WHO są bardziej rygorystyczne dla większości zanieczyszczeń, udział ludności miejskiej narażonej na niezdrowe stężenie zanieczyszczeń powietrza i związany z tym wpływ na zdrowie będzie większy niż wcześniejsze szacunki.

Przewidywane efekty

Zmiany temperatury, opadów, wiatru, wilgotności lub promieniowania słonecznego związane ze zmianą klimatu wpływają na jakość powietrza, potencjalnie pogarszając go (Fu i Tian, 2019). Dzieje się tak poprzez zmienione emisje ze źródeł naturalnych (takich jak pożary, pył mineralny, sól morska, biogenne lotne związki organiczne (BVOC)); emisje ze źródeł ludzkich (takie jak amoniak z rolnictwa); wskaźniki reakcji chemicznych w atmosferze; oraz transport, dyspersja i procesy osadzania zanieczyszczeń powietrza (Fortems-Cheiney i in., 2017; Geels et al., 2015).

W odniesieniu do zdrowia ludzkiego szczególnie szkodliwe jest połączenie stresu cieplnego i zanieczyszczenia powietrza. Jednoczesne narażenie ludności na wysokie temperatury i zanieczyszczenie powietrza (PM, NO2 lub O3) zostało powiązane ze zwiększonym wskaźnikiem śmiertelności z powodu przyczyn sercowo-naczyniowych i oddechowych (EEA, 2020). Trwające i przewidywane zmiany demograficzne, takie jak starzejąca się populacja o rosnącej częstości występowania leżących u podstaw problemów zdrowotnych, przyczynią się również do zwiększenia obciążenia chorobami związanymi z zanieczyszczeniem powietrza.

Cząstki stałe

Przewiduje się, że stężenia cząstek stałych w powietrzu nieznacznie wzrosną w przyszłości, choć z pewną niepewnością (Doherty i in., 2017; Park i in., 2020). Wynika to z faktu, że zmiana klimatu ma wpływ na emisje prekursorów cząstek stałych: oczekuje się, że liczba i nasilenie naturalnie występujących pożarów będzie wzrastać, podobnie jak emisje soli morskiej. Ponadto wyższe temperatury zwiększają emisję amoniaku biogennego i rolniczego (Geels et al., 2015). Również reakcje chemiczne prowadzące do produkcji wtórnego PM są nasilone przez zmiany temperatury i wilgotności (Megaritis i in., 2014). Wreszcie, spadek prędkości wiatru, na przykład prognozowany dla części regionu Morza Śródziemnego (Ranasinghe i in., 2021), a zmniejszenie opadów zmniejszy rozcieńczenie i osadzanie PM, powodując wyższe poziomy stężenia powietrza (Doherty i in., 2017).

Ozon w warstwie przyziemnej

W zmieniającym się klimacie przewiduje się wyższe stężenia O3 na poziomie gruntu w lecie, przy czym największy wzrost przewidywano dla najcieplejszych scenariuszy oraz dla Europy Południowej i Środkowej (Fortems-Cheiney i in., 2017; Colette i in., 2015). Przewiduje się, że maksymalne stężenia wzrosną, co ma znaczenie dla zdrowia, ponieważ krótkotrwałe narażenie na wysokie szczytowe stężenia ozonu w warstwie przyziemnej wiąże się z problemami zdrowotnymi układu oddechowego i sercowo-naczyniowego (Doherty i in., 2017). Przewiduje się, że w 2050 r. w niektórych krajach Europy Środkowej i Południowej wzrośnie śmiertelność związana z ozonem nawet o 11 % w ramach scenariusza RCP4.5 (Orru i in., 2019).

Ozon w warstwie przyziemnej powstaje w atmosferze w wyniku reakcji fotochemicznych lotnych związków organicznych (LZO) i tlenków azotu (NOx) w obecności światła słonecznego. W przypadku zmiany klimatu emisje BVOC prawdopodobnie wzrosną ze względu na większą liczbę gorących dni; wzrost poziomu CO2 w atmosferze może również wpływać na produkcję BVOC (Fu i Tian, 2019). Zwiększone globalne stężenie metanu i wyższe temperatury również przyspieszają produkcję O3 na poziomie gruntu. Ponadto przewiduje się, że spodziewany większy napływ ozonu stratosferycznego do troposfery zwiększy poziom ozonu w warstwie przyziemnej w całej Europie (Fortems-Cheiney i in., 2017).

Dwutlenek azotu

Nie przewiduje się, że zmiany klimatu będą miały wpływ na poziom stężeń2.  

Inne zanieczyszczenia powietrza

Wysoki poziom wilgotności i zalewania budynków może wspierać wzrost pleśni i zwiększać częstość występowania chorób układu oddechowego (D’Amato i in., 2020). Ponadto na obszarach miejskich zanieczyszczenie powietrza (w szczególności długoterminowe wysokie poziomy NO2) może zwiększyć alergiczność pyłku (Gisler, 2021; Plaza i in., 2020), których koncentracja i sezonowość sama w sobie wpływa na zmieniający się klimat.

Odpowiedzi polityczne

Zmienione wytyczne WHO dotyczące jakości powietrza stanowią solidną bazę dowodową do podejmowania decyzji w sprawie polityki czystego powietrza na całym świecie.  W ramach Europejskiego Zielonego Ładu Unia Europejska dokonuje przeglądu swoich dyrektyw w sprawie powietrza w celu ich ściślejszego dostosowania do nowych wytycznych WHO. Środki łagodzące mające na celu zmniejszenie emisji CO2 często mają pozytywny wpływ na emisje zanieczyszczeń powietrza pochodzących z ruchu drogowego, produkcji energii, ogrzewania domowego itp., tworząc sytuację korzystną dla wszystkich.

Oceny jakości powietrza, w tym wpływ na zdrowie, są przeprowadzane co roku przez różne organy. Systemy prognozowania i wczesnego ostrzegania o zanieczyszczeniu powietrza, wraz z poradami medycznymi, mogą zmniejszyć ryzyko dla zdrowia. Mogą być również wykorzystywane przez systemy opieki zdrowotnej do przygotowania większej liczby pacjentów na oddziałach ratunkowych. Systemy prognozowania i wczesnego ostrzegania funkcjonują zarówno na szczeblu lokalnym, jak i w skali regionalnej, np. europejski wskaźnik jakości powietrza w EOG. W kilku krajach europejskich poziomy stężenia ozonu są uwzględnione w planach działania na rzecz zdrowia cieplnego.

Obywatelskie projekty naukowe dotyczące jakości powietrza dostarczają informacji opartych na dowodach i zwiększają świadomość wśród obywateli.

Referencje