Zdrowie dzieci

Obserwowane efekty

W ostatnich dziesięcioleciach dzieci i młodzież w całej Europie w coraz większym stopniu odczuwają skutki zdrowotne bezpośrednio związane ze zmianą klimatu. Rosnąca intensywność i częstotliwość fal upałów przyczyniły się do odwodnienia, udaru cieplnego i zaostrzenia zaburzeń oddychania wśród młodszego pokolenia; jedno na dwoje dzieci w Europie jest narażone na co najmniej 4–5 fal upałów rocznie (UNICEF, 2023). Prawie połowa wszystkich szkół w europejskich miastach znajduje się na obszarach podatnych na efekt miejskiej wyspy ciepła, a temperatury są o co najmniej 2 °C wyższe niż średnia regionalna (Europejskie Obserwatorium Klimatu i Zdrowia, 2022). W całej Europie liczba hospitalizacji w nagłych wypadkach oraz częstość występowania chorób układu krążenia, układu oddechowego i nerek, a także gorączki i udaru cieplnego wzrosła u dzieci podczas fal upałów (Xu i in., 2014). Dla porównania w 2018 r. w Wielkiej Brytanii z powodu udaru cieplnego zmarło łącznie 52 dzieci (Forsyth & Solan, 2022).

Zwiększone powodzie narażają również dzieci na większe ryzyko ofiar, chorób przenoszonych przez wodę i skutków dla zdrowia psychicznego (EEA, 2024). W Europie około jedna na dziesięć szkół znajduje się na obszarach potencjalnie narażonych na powodzie (Europejskie Obserwatorium Klimatu i Zdrowia, 2022). Ponadto dzieci bawiące się na suchych równinach zalewowych doprowadziły do zakażeń pasożytami takimi jak Cryptosporidium (Gertler i in., 2015). Ponadto zła jakość powietrza, częściowo spowodowana zwiększonymi pożarami i falami upałów, pogorszyła choroby układu oddechowego, takie jak astma, wśród dzieci w Europie. Szacuje się, że w Europie w latach 2010–2019 z przyczyn związanych z zanieczyszczeniem powietrza zmarło 5839 niemowląt (poniżej jednego roku) (UNICEF, 2024), a około jedną trzecią europejskich przypadków astmy dziecięcej można przypisać zanieczyszczeniu powietrza (Nieuwenhuijsen i in., 2023). Wzrost pyłków spowodowany wyższymi temperaturami doprowadził również do wzrostu problemów zdrowotnych związanych z alergią, co dodatkowo wpływa na zdrowie i dobre samopoczucie dzieci (Beck i in., 2013). Zmiana klimatu wpłynęła również na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych w Europie. W wielu krajach europejskich rozszerzone i przesunięte siedliska oraz przedłużony okres aktywności kleszczy, komarów i innych wektorów, w dużej mierze spowodowane cieplejszym klimatem, doprowadziły do zauważalnego wzrostu liczby przypadków boreliozy (Shafquat i in., 2023), kleszczowego zapalenia mózgu, a także chorób przenoszonych przez komary, takich jak denga i gorączka Zachodniego Nilu, nawet na obszarach wcześniej uznawanych za obszary niskiego ryzyka (Semenza i Suk, 2018). Ponieważ dzieci mają słabiej rozwinięty układ odpornościowy, w przypadku niektórych chorób istnieje również większe ryzyko cięższego, a nawet śmiertelnego przebiegu choroby.

Zmiany w strukturze opadów i częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe doprowadziły do awarii upraw i zmniejszenia wydajności rolnictwa w niektórych częściach Europy. Chociaż handel wewnątrzeuropejski zapobiega lokalnie dotkliwym niedoborom żywności, ograniczona dostępność żywności prowadzi do wyższych cen żywności i ograniczonego dostępu do zdrowej i pożywnej żywności, w szczególności dla rodzin o niższych dochodach (EEA, 2024). Ma to wpływ na spożycie pokarmu przez dzieci, a tym samym na ich rozwój poznawczy, zdolność uczenia się i osiągania wyników w szkole oraz ogólny stan zdrowia.

Europejska młodzież cierpi z powodu skutków psychologicznych związanych ze zmianą klimatu, a doniesienia o zwiększonym lęku, depresji i zaburzeniach związanych ze stresem są związane z klęskami żywiołowymi związanymi z klimatem. W badaniu przeprowadzonym wśród młodzieży w trzech krajach europejskich ponad 50 % zgłosiło uczucie smutku, niepokoju, gniewu, bezsilności i winy, a ponad 30 % stwierdziło, że te uczucia dotyczące zmiany klimatu negatywnie wpłynęły na ich codzienne życie i zdolność do funkcjonowania (Hickman i in., 2021).

Przewidywane efekty

Ponieważ klimat nadal się zmienia, przewiduje się, że zagrożenia dla zdrowia dzieci i młodzieży będą nadal rosły. Oczekuje się, że obrażenia, ofiary śmiertelne i wyzwania związane ze zdrowiem psychicznym wśród młodych populacji związane z ekstremalnymi zdarzeniami pogodowymi, takimi jak fale upałów, burze i powodzie, wzrosną wraz z przewidywaną intensyfikacją i zwiększoną częstotliwością tych zdarzeń (np. Amengual i in., 2014). Dzieci urodzone w Europie w 2020 r. napotkają około 4 razy więcej zdarzeń ekstremalnych, w szczególności fal upałów, w porównaniu z dziećmi urodzonymi w 1960 r. (Thiery i in., 2021). Do 2050 r. wszystkie europejskie dzieci będą narażone na 4–5 fal upałów rocznie i związane z nimi zagrożenia dla zdrowia (UNICEF, 2023). W przyszłości choroby układu oddechowego zostaną zaostrzone przez dłuższe i bardziej intensywne pory pyłkowe (Rasmussen i in., 2017). W związku z ciągłymi zmianami klimatycznymi oczekuje się, że więcej dzieci będzie narażonych na choroby przenoszone przez wektory, które wcześniej nie występowały w ich regionach, ponieważ komary, kleszcze i muchy piaskowe będą się rozwijać na szerszych i bardziej północnych obszarach (Semenza i Suk, 2018). Ponadto zmienione wzorce pogodowe zwiększają ryzyko chorób przenoszonych przez wodę i żywność, a także niedożywienia ze względu na wpływ na jakość wody i produkcję żywności (np. Semenza i in., 2017; EEA, 2024 r.). Młodzi ludzie są bardziej narażeni na rozwój zaburzeń lękowych, depresji i stresu pourazowego, które prawdopodobnie będą irytujące ze względu na skutki zmiany klimatu, takie jak przesiedlenia, niszczenie społeczności, utrata bliskich, zakłócenia w edukacji i niestabilność społeczna (Clayton i in., 2023).

Reakcje polityczne

Zmniejszenie zagrożeń dla zdrowia dzieci związanych z klimatem wymaga pilnych i ukierunkowanych na dzieci działań w celu dostosowania systemów opieki zdrowotnej i wsparcia, aby chronić najsłabszych członków społeczeństwa. W 2022 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła zalecenie w sprawie uczenia się na rzecz zielonej transformacji i zrównoważonego rozwoju. Szereg projektów finansowanych przez UE wspiera wdrażanie rozwiązań opartych na zasobach przyrody, które mają na celu przekształcenie przestrzeni odwiedzanych przez dzieci, takich jak szkoły lub place zabaw, w chłodne wyspy w celu przeciwdziałania wpływowi ciepła (np. program OASIS lub projekt myBUILDINGisGREEN). Inne projekty (takie jak SINPHONIE)doprowadziły do opracowania zaleceń dotyczących dobrostanu dzieci i wdrożenia rozwiązań technologicznych mających na celu zmniejszenie wpływu zanieczyszczenia powietrza w szkołach. Zwiększenie świadomości odgrywa kluczową rolę w zmniejszaniu ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi. Projekty takie jak WATERCARE lub Hull Children’s Flood mają na celu zwiększenie świadomości na temat zagrożeń związanych z powodziami i jakością wody dla dzieci i młodzieży, głównie poprzez moduły edukacyjne, praktyczne laboratoria lub platformy internetowe. Przykłady konkretnych narzędzi służących podnoszeniu świadomości wśród dzieci obejmują zestaw narzędzi na temat chorób przenoszonych przez wektory opracowany przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz grę edukacyjnąna temat kleszczy i boreliozy prowadzoną przez holenderskie organy ds. zdrowia. Szczepienie jest bardzo skuteczną obroną przed kleszczowym zapaleniem mózgu (TBE). Zalecenia dotyczące szczepionek przeciwko TBE, w tym dla dzieci, różnią się jednak znacznie w poszczególnych krajach europejskich. Austria i Szwajcaria są jedynymi krajami posiadającymi krajowe powszechne programy szczepień, podczas gdy inne kraje europejskie opierają swoje zalecenia na takich czynnikach, jak obszary ryzyka lub narażenie zawodowe (Steffen, 2019; Erber i Schmitt, 2018 r.).